Sąd Najwyższy uchylił odmowę przyjęcia kasacji skazanego, bo pismo nie miało podpisu

Sąd Rejonowy w Bytomiu wyrokiem z dnia 14 listopada 2024 r., sygn. akt II

K 755/24, uznał M.B. za winnego popełnienia czynu z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art.

12 § 2 k.k., za który wymierzył mu karę roku ograniczenia wolności polegającą na

wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30

godzin w stosunku miesięcznym. Orzekł wobec oskarżonego środek

kompensacyjny w postaci obowiązku naprawienia szkody poprzez zapłatę

wskazanej kwoty na rzecz pokrzywdzonego podmiotu i obciążył oskarżonego

kosztami sądowymi.

IV KZ 12/26

2

Po rozpoznaniu apelacji wniesionych od tego wyroku przez oskarżonego

M.B. i jego obrońcę, Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 16 maja 2025 r.,

sygn. akt VI Ka 239/25, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zwolnił

oskarżonego od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, a w pozostałym

zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Na wniosek skazanego zarządzeniem z dnia 25 sierpnia 2025 r.

Przewodniczący VI Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w

Katowicach (dalej: Przewodniczący Wydziału) na podstawie art. 78 § 1a k.p.k.

wyznaczył mu obrońcę z urzędu do zbadania czy istnieją podstawy do wniesienia

kasacji od wyroku tego Sądu z dnia 16 maja 2025 r., sygn. akt VI Ka 239/25 oraz

zobowiązał obrońcę do wniesienia kasacji w razie stwierdzenia podstaw do takiego

postąpienia, względnie do poinformowania Sądu, że takie podstawy nie zachodzą.

Pismem z dnia 9 października 2025 r. wyznaczony obrońca poinformował Sąd

Okręgowy w Katowicach, że nie stwierdził podstaw do wniesienia kasacji od

wspomnianego wyroku tego Sądu, w szczególności, że nie znalazł uchybień z art.

439 k.p.k. (także innego rażącego naruszenia prawa), a w świetle art. 523 § 4 k.p.k.

jedynie takie uchybienia uzasadniałyby wniesienie kasacji, skoro skazanemu nie

wymierzono kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej

wykonania. Następnie w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z

dnia 28 października 2025 r. poinformowano skazanego M. B. o stanowisku

obrońcy, z jednoczesnym pouczeniem, iż w terminie zawitym 30 dni od otrzymania

tej informacji kasację może wnieść adwokat lub radca prawny ustanowiony przez

skazanego.

Kasacja sporządzona przez podmiot fachowy nie wpłynęła do Sądu

Okręgowego w Katowicach, wpłynęła natomiast nadana przez M.B.

korespondencja, w tym niepodpisane pismo datowane 16 grudnia 2025 r.,

określone jako „skarga kasacyjna” (k. 352 akt sprawy). Nie bacząc na brak podpisu,

Przewodniczący Wydziału wydał 29 grudnia 2025 r. zarządzenie o treści: „Kasację

wniesioną przez skaz. M.B. wpisać do wykazu WKK” (k. 361), następnie na

podstawie art. 120 § 1 k.p.k. polecił wezwać skazanego do uzupełnienia braku

formalnego osobistej kasacji przez sporządzenie i podpisanie kasacji przez

adwokata lub radcę prawnego w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyjęcia

IV KZ 12/26

3

„osobistej kasacji” skazanego. Pominął jednak brak formalny polegający na tym, że

kasacja nie została podpisana, czego wymaga art.119 § 1 pkt 4 k.p.k. W

wyznaczonym terminie skazany nie uzupełnił sygnalizowanego braku formalnego, a

jedynie zwrócił się z wnioskiem o „przedłużenie terminu do uzupełnienia braków

formalnych kasacji”.

Zarządzeniem z dnia 5 lutego 2026 r. Przewodniczący Wydziału na

podstawie art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 120 § 2 k.p.k. w zw. z art. 526 § 2 k.p.k.

odmówił przyjęcia kasacji osobiście sporządzonej przez skazanego jako

niespełniającej wymogów formalnych z art. 526 § 2 k.p.k. (k. 367-368).

Wcześniej korespondencję dotyczącą sprawy skazany M. B. wysłał

bezpośrednio do Sądu Najwyższego. Pismem datowanym 28 stycznia 2026 r.,

nadanym w Urzędzie Pocztowym 30 stycznia 2026 r. (k. 371-372), wystąpił o

wyznaczenie z urzędu obrońcy w celu wniesienia kasacji od wyroku Sądu

Okręgowego w Katowicach z dnia 16 maja 2025 r., sygn. VI Ka 239/25 oraz o

„uchylenie zarządzenia Sądu Okręgowego o odmowie przyjęcia kasacji lub

wezwanie do uzupełnienia braków formalnych w terminie dogodnym po

wyznaczeniu obrońcy” (data wpływu do SN – 5 lutego 2026 r., k. 371). Przy

kolejnym piśmie datowanym 3 lutego 2026 r. (data wpływu do SN – 12 lutego 2026

r., k. 382) nadesłał brakujące jego zdaniem załączniki, które miały uzasadniać

wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu. Wśród nich był, tym razem podpisany

przez skazanego, egzemplarz jego „skargi kasacyjnej” (k. 385). Cała ta

korespondencja z Sądu Najwyższego została przekazana według właściwości

Sądowi Okręgowemu w Katowicach.

Z akt sprawy wynika, że zwrócone przez Sąd Najwyższy m.in. pismo

skazanego datowane 28 stycznia 2026 r., wysłane do SN w ramach drugiej

korespondencji, Przewodniczący Wydziału uznał za zażalenie na zarządzenie z 5

lutego 2026 r. o odmowie przyjęcia kasacji. Zaznaczył, że pismo zostało nadane w

Urzędzie Pocztowym 6 lutego 2026 r. oraz że w pkt 3 pisma skazany wniósł o

uchylenie zarządzenia Sądu Okręgowego o odmowie przyjęcia kasacji (k. 392). Nie

było to postąpienie prawidłowe, bowiem trudno przyjąć, że 28 stycznia 2026 r.

skazany kontestował nieistniejącą wtedy decyzję, nadto pismo opatrzone tą datą

pierwszy raz wysłał do Sądu Najwyższego 30 stycznia 2026 r., a w aktach sprawy

IV KZ 12/26

4

znajduje się dowód, że skazany M. B. zarządzenie o odmowie przyjęcia kasacji

wraz z pouczeniem o możliwości jego zaskarżenia odebrał 26 lutego 2026 r. (k.

394). Zażalenie na zarządzenie sporządził (opatrzył je datą „03.06.2026 r.”, błędnie

też podał, że zarządzenie zostało wydane „09.02.2026 r.”) i nadał je w Urzędzie

Pocztowym 5 marca 2026 r. (k. 397-400). Zaskarżył zarządzenie w całości,

twierdząc, że „jest przejawem rażącej niesprawiedliwości proceduralnej” oraz że

zaistniało:

„1. Naruszenie standardów międzynarodowych (EKPC):

Zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (np. sprawa

Airey przeciwko Irlandii), prawo dostępu do sądu musi być skuteczne, a nie

iluzoryczne. Państwo ma obowiązek zapewnić pomoc prawną osobie, której nie

stać na prawnika, jeśli prawo wymaga jego udziału. Odmowa przyjęcia kasacji w

momencie, gdy mój wniosek o obrońcę z urzędu wciąż nie został rzetelnie

rozpoznany przez Sąd Najwyższy jest naruszeniem art. 6 ust. 3 lit. c Konwencji o

Ochronie Praw Człowieka.

2. Brak bezstronności sędziego (Nemo iudex in causa sua):

Zarządzenie wydał sędzia J.K. Ten sam sędzia brał udział w wydaniu wyroku

skazującego mnie z art. 207 § 1 k.k. w dniu 02.08.2024 r. Sytuacja, w której sędzia,

który mnie skazał, teraz osobiście blokuje mi drogę do kontroli tego wyroku przez

Sąd Najwyższy, budzi uzasadnione podejrzenie o stronniczość i chęć utrzymania w

mocy własnej wcześniejszej decyzji za wszelką cenę.

3. Nowe okoliczności – opinia adwokata z wyboru:

Wskazuję, że dotychczasowa opinia obrońcy z urzędu o braku podstaw do

kasacji była nierzetelna. Posiadam informację od adwokata z wyboru, który po

analizie akt stwierdził, że istnieją realne podstawy do kasacji w sprawie VI Ka

337/24, jednak z powodu mojej bezdomności nie może on podjąć się obrony bez

wynagrodzenia. Sąd nie może ignorować tego faktu i zamykać mi drogi do

sprawiedliwości”.

Wniósł o:

„1. Uchylenie zaskarżonego zarządzenia jako wydanego z rażącym naruszeniem

prawa do obrony (art. 6 k.p.k. w zw. z art. 42 ust. 2 Konstytucji RP).

IV KZ 12/26

5

2. Wyznaczenie obrońcy z urzędu w celu sporządzenia i podpisania niniejszego

zażalenia oraz kasacji, z uwagi na moją skrajnie trudną sytuację życiową

(bezdomność, bezrobocie) oraz stan zdrowia (hipoglikemia, refluks, kamica

nerkowa).

3. Wyłączenie sędziego J.K. od orzekania w niniejszej sprawie na podstawie art.

41 § 1 k.p.k., z uwagi na uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności (sędzia

ten brał udział w wydaniu wyroku skazującego mnie w dniu 02.08.2024 r., sygn. akt

VI Ka 337/24)”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zaskarżone zarządzenie należało uchylić, jednak nie z powodu podzielenia

zarzutów podniesionych w zażaleniu (inaczej niż uważa skarżący, nie musiało być

ono sporządzone przez podmiot fachowy). Nie wgłębiając się w ich w istotę, celowe

będzie jednak zaznaczyć, że nie jest zrozumiałe, dlaczego w zażaleniu dotyczącym

procedowania w sprawie VI Ka 239/25, skazany M. B. nawiązał do innej swojej

sprawy rozpoznanej przez Sąd Okręgowy w Katowicach pod sygn. VI Ka 337/24 i

twierdził, że adwokat z wyboru (sugeruje to, że jednak ma obrońcę) wyraził pogląd

o istnieniu podstaw do wniesienia kasacji w tej sprawie oraz że sędzia J.K.

(Przewodniczący Wydziału), który brał udział w wydaniu 2 sierpnia 2024 r. wyroku

w sprawie VI Ka 337/24, blokuje drogę do kontroli tego wyroku przez Sąd

Najwyższy. Zastrzeżenia skazanego byłyby zasadne, gdyby wspomniany sędzia

orzekał w sprawie VI Ka 239/25, co jednak nie miało miejsca.

Sąd Najwyższy orzeczenie kasatoryjne wydał z tego powodu, że zaskarżone

zarządzenie o odmowie przyjęcia osobistej kasacji skazanego zostało wydane w

odniesieniu do skargi, która nie mogła być przedmiotem takiej decyzji, bowiem była

dotknięta istotnym brakiem formalnym, polegającym na niezłożeniu podpisu przez

autora przedmiotowego pisma. Nie ma wątpliwości, że w odniesieniu do tego

ułomnego pisma procedował Przewodniczący Wydziału, skoro najpierw wydał

zarządzenie o wpisaniu wniesionej tym pismem kasacji do wykazu WKK, a w treści

zaskarżonego zarządzenia zaznaczył, że chodzi o kasację z karty 352, tj. o pismo,

które nie zostało podpisane. Nie niweluje rażącego uchybienia fakt, że w aktach

sprawy (k. 385) znajduje się podpisany przez skazanego egzemplarz jego „skargi

kasacyjnej”, skoro 5 lutego 2025 r. nie był on w polu widzenia Przewodniczącego

IV KZ 12/26

6

Wydziału. Nie jest też pewne, czy w tym dniu w ogóle istniał egzemplarz podpisanej

kasacji, a nawet jeśli przyjąć, że tak było, to nie ma znaczenia okoliczność, że

„gdzieś” w posiadaniu skazanego się znajdował, skoro ma znaczenie tylko to

pismo, do którego odnosiła się dana decyzja procesowa (orzeczenie bądź

zarządzenie) właściwego organu.

Rzeczą Przewodniczącego Wydziału będzie podjęcie stosownych czynności,

zmierzających do wytworzenia w sprawie klarownej i poprawnej proceduralnie

sytuacji procesowej. Niezależnie od tego w ślad za obrońcą, który sporządził opinię

o braku podstaw do wniesienia kasacji, należy zaznaczyć, że w sytuacji, gdy w

sprawie VI Ka 239/25 (II K 755/24) M. B. wymierzono karę ograniczenia wolności,

kasacja może zostać wniesiona przez stronę tylko z powodu uchybień

wymienionych w art. 439 k.p.k. (art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k.). Te uchybienia stwarzają

możliwość wzruszenia prawomocnego wyroku także w drodze wznowienie

postępowania z urzędu (art. 542 § 3 k.p.k.), zatem jeżeli skazany uważa – co

wynika z jego osobistej kasacji – że w sprawie zaistniały uchybienia określone w art.

439 k.p.k., na zasadzie art. 9 § 2 k.p.k. i art. 544 § 1 k.p.k. może zwrócić się do

Sądu Apelacyjnego w Katowicach o wznowienie postępowania z urzędu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.

[WB]

[a.ł]