Skazany na 6 lat ma pozostać w areszcie po uchyleniu wyroku przez SN

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu wniesionej przez obrońcę skazanego M.K.

kasacji od wyroku Sądu Okręgowego w Rybniku z dnia 12 maja 2025 r., sygn. akt

VI Ka 80/25, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju z dnia 14

listopada 2024 r., sygn. akt II K 289/24, którym M.K. został skazany na karę 6 lat

pozbawienia wolności za czyn z art. 197 § 1 i 2 k.k. i art. 191 § 1 k.k. w zw. z art.

157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. przy zastosowaniu art. 64 § 2 k.k., wyrokiem z

IV KZ 6/26

2

dnia 4 lutego 2026 r., sygn. akt IV KK 426/25 ⎯ stwierdzając wystąpienie

bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. ⎯ uchylił wyrok

Sądu odwoławczego i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Jednocześnie, na podstawie art. 538 § 2 k.p.k. w zw. z art. 249 § 1 k.p.k. w zw. z

art. 258 § 2 k.p.k., najwyższy organ władzy sądowniczej zastosował wobec

oskarżonego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania na

okres 2 (dwóch) miesięcy, tj. od dnia 4 lutego 2026 r. godz. 11.15 do dnia 5

kwietnia 2026 r. godz. 11.15.

Zażalenie na to postanowienie złożył obrońca oskarżonego. Zaskarżył je w

całości i zarzucił obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść

postanowienia, tj.:

- art. 249 § 1 k.p.k. w zw. z art. 538 § 2 zd. 1 k.p.k., poprzez zastosowanie

tymczasowego aresztowania w sytuacji, kiedy realnie nie może ono mieć na celu

zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, zważywszy na okoliczności

niniejszej sprawy i stan jej zaawansowania, a co jest niezbędne dla zastosowania

środków zapobiegawczych;

- art. 258 § 2 k.p.k. w zw. z art. 538 § 2 zd. 1 k.p.k., poprzez zastosowanie

tymczasowego aresztowania wyłącznie przez pryzmat orzeczonej kary przez Sąd

pierwszej instancji, podczas gdy jak wynika z art. 258 § 2 in fine k.p.k. sama ta

okoliczność nie jest wystarczająca i również w tym wypadku musi istnieć

przesłanka konieczności zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, która

zważywszy na okoliczności niniejszej sprawy nie występuje;

- art. 258 § 4 k.p.k. w zw. z art. 538 § 2 zd. 1 k.p.k., poprzez brak uwzględnienia

przy orzekaniu i wyrażenia na łamach uzasadnienia zaskarżonego postanowienia

rodzaju i charakteru obaw wskazanych w art. 258 § 2 k.p.k. przyjętych za podstawę

zastosowania tymczasowego aresztowania oraz nasilenia ich zagrożenia dla

prawidłowego przebiegu postępowania w określonym jego stadium, co wskazuje, iż

Sąd Najwyższy nie uwzględnił konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, w tym m.

in. okoliczności wielokrotnego przesłuchania osobowych źródeł dowodowych w

związku z dwukrotnym przecież rozpoznaniem sprawy przez obie instancje, a tym

samym trwałym zabezpieczeniem materiału dowodowego, jak również wobec faktu

śmierci pokrzywdzonej, oraz faktu przebywania oskarżonego poza zakładem

IV KZ 6/26

3

karnym w toku postępowania na jego zaawansowanym etapie czym nie utrudnił

jego toku, co wyklucza jakiekolwiek zagrożenie ze strony oskarżonego dla dalszego

toku postępowania w tym jego wpływu na osobowe źródła dowodowe i materiał w

aktach sprawy, a ponadto zważywszy, iż obecność oskarżonego podczas

ponownego rozpoznania sprawy w drugiej instancji nie jest obowiązkowa.

Konkludując wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Obrońca oskarżonego – jak wynika z treści wyżej wymienionych zarzutów i

ich uzasadnienia – formułując je wskazuje głównie na okoliczność obecnego

etapu/stadium postępowania oraz „szczególne okoliczności” w postaci utrwalenia i

zabezpieczenia materiału dowodowego „w związku z dwukrotnym dotychczasowym

przejściem sprawy przez obie instancje”, śmierci pokrzywdzonej oraz przebywania

już oskarżonego na wolności, co nie stanowiło zagrożenia dla toku toczącego się

postępowania i nie powoduje konieczności zastosowania przez Sąd Najwyższy

najsurowszego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania.

Argumentację podniesioną w uzasadnieniu zażalenia należało ocenić jako

niezasadną, a to przede wszystkim z uwagi na przepis art. 249 § 1 k.p.k., który

statuuje tzw. przesłanki ogólne stosowania środków zapobiegawczych. Zgodnie z

tą regulacją środki zapobiegawcze można stosować w celu zabezpieczenia

prawidłowego toku postępowania tylko wtedy, gdy zebrane dowody wskazują na

duże prawdopodobieństwo, że oskarżony popełnił przestępstwo. W realiach

rozpoznawanej sprawy, kiedy do zastosowania wobec oskarżonego tymczasowego

aresztowania doszło w postępowaniu sądowym, po uchyleniu przez Sąd Najwyższy

– w wyniku rozpoznania kasacji obrońcy skazanego od wyroku Sądu Okręgowego

w Rybniku z dnia 12 maja 2025 r., sygn. akt VI Ka 80/25, zmieniającego wyrok

Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju z dnia 14 listopada 2024 r., sygn. akt II K

289/24 – wyłącznie wyroku sądu odwoławczego i przekazaniu sprawy temu sądowi

do ponownego rozpoznania, a więc w sytuacji, gdy w obrocie prawnym funkcjonuje

w dalszym ciągu wyrok Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju (obecnie, w związku

IV KZ 6/26

4

z orzeczeniem Sądu Najwyższego, nieprawomocny) skazujący oskarżonego za

przypisany mu występek na karę sześciu lat pozbawienia wolności, nie może być

wątpliwości co do istnienia tych przesłanek. Jak bowiem trafnie przyjmuje się w

orzecznictwie, z chwilą wydania nieprawomocnego wyroku skazującego wysokie

prawdopodobieństwo popełnienia przez oskarżonego przestępstwa przekształca

się w domniemanie prawidłowości poczynionych ustaleń faktycznych co do

sprawstwa oskarżonego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca

2015 r., II KK 9/15). Wobec tego w świetle wyroku Sądu pierwszej instancji nie da

się skutecznie zakwestionować materialnej podstawy zastosowania wobec

oskarżonego tymczasowego aresztowania.

Środki zapobiegawcze, co do zasady, stosuje się w celu zabezpieczenia

prawidłowego toku postępowania. Funkcja tymczasowego aresztowania, jako

środka zapobiegawczego nie jest jednak, wbrew sugestiom obrońcy oskarżonego,

ograniczona do utrwalenia i zabezpieczenia dowodów, jako że zakłócanie

prawidłowego toku postępowania może również przybrać formę bezprawnego

wpływu na dowody już przeprowadzone. Wobec tego dla stosowania tego środka

nie jest istotny określony etap/stadium procesu czy stan jego zaawansowania.

Chodzi bowiem o zabezpieczenie prawidłowego toku całego jego przebiegu, aż do

rozpoczęcia wykonywania kary, co ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie. Po

uchyleniu przez Sąd Najwyższy zaskarżonego wyroku, oskarżony będąc na

wolności mógłby bowiem podejmować zachowania zakłócające prawidłowy tok

postępowania odwoławczego tudzież unikać odbywania kary, do czego mogłaby go

skłaniać orzeczona surowa kara pozbawienia wolności czy nieznaczny, bo jedynie

około 8 miesięczny okres dotychczas odbytej kary. Wskazywana przez obrońcę

okoliczność jakoby oskarżony przebywając już na wolności „w dalszym etapie

sprawy” nie dopuścił się zachowań zakłócających prawidłowy tok postępowania, nie

znaczy jeszcze, że nie dopuści się ich na obecnym etapie postępowania (w trakcie

jego ponownego rozpoznania). Jeżeli chodzi o inną „szczególną okoliczność”, a

mianowicie fakt, iż pokrzywdzona nie żyje (K.K. zmarła […] 2023 r., co potwierdza

odpis skrócony aktu zgonu k. 92 zał. adr.), to faktu tego nie sposób oceniać w ww.

kategoriach. Nie należy jednak zapominać, że nie tylko w oparciu o zeznania

pokrzywdzonej, ale szereg innych dowodów również osobowych, doszło do

IV KZ 6/26

5

wydania wyroku skazującego. Poza tym oskarżony będąc na wolności może

skrzywdzić inne kobiety w sposób, którego dopuścił się wobec pokrzywdzonej,

skoro raz już tak się zachował. U podstaw zastosowania wobec oskarżonego

tymczasowego aresztowania legła zatem uzasadniona potrzeba zabezpieczenia

prawidłowego toku postępowania.

Stosowanie tego środka zapobiegawczego było uzasadnione także

istnieniem drugiej ze wskazanych w zaskarżonym postanowieniu przesłanek, to jest

przesłanki szczególnej określonej w art. 258 § 2 k.p.k. w sytuacji, gdy M.K. został

nieprawomocnie skazany na karę sześciu lat pozbawienia wolności. Grożąca

oskarżonemu surowa kara – wbrew twierdzeniom obrońcy – sama w sobie

uzasadnia przyjęcie istnienia destabilizacji toku postępowania, co tym samym nie

wymaga już badania istnienia innych okoliczności zaliczanych do przesłanek

stosowania izolacyjnego środka zapobiegawczego. Jak wielokrotnie wskazywał

Sąd Najwyższy w swoich judykatach, „[p]rzepis art. 258 § 2 k.p.k. stanowi

samodzielną przesłankę stosowania tymczasowego aresztowania, gdyż wysokość

nieprawomocnie orzeczonej surowej kary stwarza niebezpieczeństwo, że

oskarżony może podejmować zachowania i czynności zmierzające do destabilizacji

prawidłowego toku postępowania w celu uniknięcia odpowiedzialności karnej. To

domniemanie powoduje zaś konieczność zabezpieczenia właściwego przebiegu

dalszego postępowania poprzez stosowanie izolacyjnego środka

zapobiegawczego, który jako jedyny może być w niniejszej sprawie uznany za

skuteczny. Zastosowanie tymczasowego aresztowania na podstawie art. 258 § 2

k.p.k. nie wymaga natomiast dowodowego wykazywania, że oskarżony w

warunkach wolnościowych będzie rzeczywiście podejmował działania godzące w

prawidłowy tok postępowania” (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6

lipca 2022 r., V KZ 34/22, LEX nr 3479219).

W konsekwencji rodzaj i charakter ww. obaw, przyjętych za podstawę

zastosowania środka zapobiegawczego oraz nasilenie ich zagrożenia dla

prawidłowego przebiegu postępowania w określonym jego stadium, tj. stadium

odwoławczym, czyni zasadną decyzję o zastosowaniu wobec oskarżonego środka

zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. Nie sposób nie odnieść

IV KZ 6/26

6

wrażenia, że obrońca oskarżonego w istocie dezawuuje zaistnienie w sprawie tych

przesłanek, które Sąd Najwyższy przyjął za podstawę zastosowania wobec

oskarżonego tymczasowego aresztowania. Jak wskazano wyżej, skoro wobec

oskarżonego orzeczono w pierwszej instancji surową (przekraczającą 3 lata) karę

pozbawienia wolności i z tej kary pozostaje obecnie do wykonania znaczna jej

część, potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania karnego

izolacyjnym środkiem zapobiegawczym znajduje swoją podstawę w art. 249 § 1

k.p.k. i art. 258 § 2 k.p.k. W tym stanie rzeczy za słuszne należy uznać stanowisko

wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że potrzeba tymczasowego aresztowania

oskarżonego uzasadniona jest grożącą mu surową karą, która może motywować

go do bezprawnego wpływania na prawidłowy tok postępowania.

Już tylko na marginesie można wyrazić zasadniczej natury obiekcje wobec

wydanego w sprawie orzeczenia kasatoryjnego (wyroku Sądu Najwyższego

zapadłego na rozprawie w dniu 4 lutego 2026 r., sygn. IV KK 426/25). Jest on

bowiem nie tylko efektem zastosowania przez najwyższy organ władzy sądowniczej

osobliwej argumentacji prawnej, de facto prowadzącej od przekształcenia

bezwzględnej przyczyny odwoławczej stypizowanej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. we

względną podstawę odwoławczą (art. 438 pkt 2 k.p.k.) i ⎯ w efekcie ⎯ do

instrumentalnego potraktowania instytucji bezwzględnych przyczyn odwoławczych.

Przede wszystkim chodzi jednak o to, że Sąd Najwyższy uzurpuje sobie ⎯ poza

jakimikolwiek ramami tak ustawowymi, jak i ustrojowymi ⎯ legitymację do

prowadzania faktycznej, pozaprawnej weryfikacji powołań sędziowskich. Orzeka w

istocie o "legalności" jednych powołań i "nielegalności" innych. Jako podstawę

przyjmuje niepodlegające obiektywnej ocenie domniemania faktyczne odnoszące

się do faktu przystąpienia przez sędziego do konkursu na wakujące stanowisko w

wymiarze sprawiedliwości i prowadzi szeroko zakrojone postępowanie o

charakterze weryfikacyjnym wobec niepodlegającego żadnej kontroli sądowej aktu

powołania sędziego.

Sąd Najwyższy w sprawie sygn. IV KK 426/25 faktycznie dopuścił dowód z

akt osobowych "lustrowanego" sędziego i z "dokumentów dotyczących procedury

awansowej" z dwóch innych spraw rozpoznawanych przez Sąd Najwyższy (IV KK

IV KZ 6/26

7

43/22, IV KK 346/25). Przeprowadził też punktowe postępowanie dowodowe,

zwracając się (zarządzenie sędziego referenta z dnia 4 listopada 2025 r., k. 30 i n.

akt sygn. IV KK 426/25) do rozmaitych organów o przesłanie materiałów o

"lustrowanym" przez Sąd Najwyższy sędzim Sądu Okręgowego w Rybniku (m. in.

do Prezesa Sądu Okręgowego w Rybniku – o opinię sędziego wizytatora czy do

Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach – o opinię kolegium tegoż sądu o

sędzim X.Y.).

Uwagę tę należało poczynić li tylko nawiasowo, bowiem to nie wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 4 lutego 2026 r., sygn. akt IV KK 426/25, jest przedmiotem

kontroli zażaleniowej prowadzonej w niniejszej sprawie, lecz postanowienie

najwyższego organu władzy sądowniczej o zastosowaniu tymczasowego

aresztowania zapadłe po uchyleniu prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w

Rybniku z dnia 12 maja 2025 r., sygn. akt VI Ka 80/25. Nie sposób jednak nie

zadać sobie w tym kontekście pytania o sens orzekania kasatoryjnego przez Sąd

Najwyższy w szczególnym układzie procesowym, gdy sprawa oskarżonego M.K.

była przedmiotem rozpoznania przez sąd z udziałem "negatywnie

zweryfikowanego" sędziego. Godzi się bowiem zwrócić uwagę na to, że Sąd

Najwyższy parokrotnie już stosując nader zawiłe i względne paradygmaty

interpretacyjne wypracowane m. in. w uchwale połączonych Izb: Cywilnej, Karnej

oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020

r., BSA I-4110-1/20 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), de facto konwertujące bezwzględną

przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. we względną podstawę

odwoławczą, o której mowa w art. 438 pkt 2 k.p.k., orzekał, że udział sędziego

Sądu Okręgowego w Rybniku X.Y. w składzie sądu orzekającego w sprawie

poddanej następnie kontroli kasacyjnej nie powoduje wystąpienia "względno-

bezwzględnej" przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z 23 marca 2022 r., sygn. IV KK 78/22 i 28

lutego 2023 r., sygn. IV KK 43/22).

Kierując się powyższym, Sąd Najwyższy na podstawie art. 437 § 1 k.p.k. w

zw. z art. 538 § 2 zd. drugie k.p.k. orzekł jak w postanowieniu.

Paweł Kołodziejski

Antoni Bojańczyk

Marek Siwek

IV KZ 6/26

8

[WB]