SN pozostawił bez rozpoznania wniosek sędziego o wyłączenie dwóch kolegów z składu

W sprawie kasacyjnej o sygn. akt V KK 350/23 obrońca L.B. i innych

uniewinnionych, na podstawie art. 29 § 5 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym, skierował do Sądu Najwyższego wniosek o zbadanie spełnienia przez

SSN A.B. wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności

towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. Do rozpoznania

tej sprawy, zarejestrowanej pod sygn. akt V KB 10/24, w drodze losowania

wyznaczono następujący skład orzekający: SSN D.Ś. (przewodniczący), SSN J.W.

V KB 10/24

2

(sprawozdawca), SSN J.G., SSN E.S. oraz SSN W.P., a także wyznaczono

następujących zastępców członków składu orzekającego: SSN A.P., SSN D.P.

Obrońca L.B. i innych uniewinnionych skierował następnie wniosek o

wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego E.S., J.G., D.P. i J.W. od rozpoznawania

sprawy o sygn. akt V KB 10/24. Wniosek ten nie został uwzględniony (zob.

postanowienie SN z dnia 29 maja 2024 r., V KB 10/24).

SSN J.W. złożył oświadczenie o wyłączenie go od udziału w ww. sprawie. Po

wyłączeniu od udziału w sprawie V KB 10/24 SSN J.W. (zob. postanowienie SN z

dnia 18 czerwca 2024 r., V KB 10/24), zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału

V Izby Karnej, w miejsce wyłączonego sędziego do składu wyznaczono SSN A.P.

Następnie SSN D.Ś. złożył wniosek w którym wskazał: „na podstawie art. 41

§ 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. i art. 29 § 24 ustawy o Sądzie Najwyższym

wnoszę o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego E.S. oraz J.G. od udziału w

rozpoznaniu sprawy o sygn. akt V KB 10/24”. W uzasadnieniu przedstawionego

stanowiska podniesiono m.in., że „wniosek o przeprowadzenie tzw. testu sędziego

może zostać rozpoznany przez Sąd Najwyższy tylko w takim składzie sędziowskim,

co do którego nie występują jakiekolwiek wątpliwości, w tym odnoszące się do

niezawisłości, bezstronności czy obiektywizmu zasiadających w nich sędziów”. W

ocenie Wnioskodawcy skoro obrońca wskazuje na okoliczności związane z

powołaniem SSN A.B. na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa, ukształtowanej na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. z 2018 r. poz. 3), to sędziowie Sądu Najwyższego E.S. i J.G., zasiadając w

składzie przeprowadzającym tzw. test sędziego, wypowiadaliby się odnośnie

okoliczności, która i ich bezpośrednio dotyczy, gdyż „zostali powołani z udziałem

kwestionowanej KRS”, a w tej sytuacji „wyłączenie ww. Sędziów od udziału w

rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy spowoduje wyeliminowanie wszelkich

mogących powstać wątpliwości co do ich bezstronności”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek złożony przez sędziego Sądu Najwyższego D.Ś. należało

pozostawić bez rozpoznania.

V KB 10/24

3

Na wstępie przypomnieć należy, że zgodnie z dyspozycją art. 42 § 1 k.p.k.

wyłączenie sędziego następuje na żądanie sędziego, z urzędu albo na wniosek

strony.

W judykaturze od dawna jednoznacznie przyjmuje się, że pod pojęciem „sędziego”,

o którym mowa w art. 42 § 1 k.p.k., stosowanego odpowiednio w przedmiotowym

postępowaniu na podstawie art. 29 § 24 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym, rozumieć należy wyłącznie samego zainteresowanego wskazującego

na możliwość zaistnienia wątpliwości co do jego bezstronności w realiach

konkretnej sprawy, do rozpoznania której został wyznaczony (vide: postanowienie

SN z 10 marca 1979 r., II KZ 25/79, OSNKW 1979, z. 6, poz. 73; uchwała SN [7] z

6 kwietnia 1989 r., WZP 1/89, OSNKW 1989, z. 3-4, poz. 24; wyroki SN: z 21

kwietnia 2011 r., V KK 386/10, OSNKW 2011, z. 7, poz. 61; z 4 czerwca 2013 r., II

KK 7/13). Również w doktrynie wskazuje się, że żądanie wyłączenia sędzia może

złożyć tylko co do swojej osoby, a nie w odniesieniu do innego członka składu

orzekającego, w którym uczestniczy (zob. D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K.

Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Komentarz.

Tom I. Art. 1–424, wyd. VII, Warszawa 2024, s. 261). Reguła ta dotyczy każdego

składu w każdym sądzie, w którym dana sprawa jest rozpoznawana w oparciu o

przepisy procedury karnej. Wprawdzie w złożonym wniosku zawarto też odniesienia

do uchwały Sądu Najwyższego (7) z dnia 2 czerwca 2022 r., wydanej w sprawie I

KZP 2/22, jednakże w uzasadnieniu tej uchwały wprost podniesiono, że „(…)

dyskusyjne jest to, czy sędzia zgłaszający wniosek o zbadanie instytucjonalnej

bezstronności innego sędziego, z którym zasiada w składzie, może to uczynić w

oparciu o art. 42 § 1 k.p.k. - jako wniosek sędziego. W doktrynie procesu karnego

można znaleźć zwolenników tej koncepcji, jednak w orzecznictwie sądów, w tym

Sądu Najwyższego, przyjmowano dotąd jednoznacznie, że pod pojęciem „sędzia”,

w tym kontekście, rozumieć należy wyłącznie samego zainteresowanego

wskazującego na możliwość zaistnienia wątpliwości co do jego bezstronności w

realiach konkretnej sprawy, do rozpoznania której został wyznaczony” (zob.

uzasadnienie uchwały SN [7] z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6,

poz. 22).

V KB 10/24

4

Notabene na kanwie powyższych poglądów, w orzecznictwie wykształciło się

już stanowisko o konieczności pozostawienia bez rozpoznania żądania wyłączenia

sędziego składanego przez innego sędziego, członka składu orzekającego (zob.

postanowienia SN: z 27 grudnia 2022 r., I ZO 68/22; z 9 marca 2023 r., I ZO 10/23;

z 6 lipca 2023 r., I ZO 26/23; z 4 października 2023 r., I ZO 30/22; z 28 listopada

2023 r., I ZO 127/23; z 29 listopada 2023 r., I ZO 138/23; z 22 maja 2024r., I ZO

22/23; z 18 września 2024 r., II ZO 74/24; z 11 grudnia 2024 r., II ZO 76/24; z 27

marca 2025 r., II KB 48/24; z 20 lutego 2026 r., V KB 29/24).

Nadto, w realiach niniejszej sprawy incydentalnej nie sposób również

pominąć, że w myśl art. 41a k.p.k. wniosek o wyłączenie sędziego oparty na tych

samych podstawach faktycznych co wniosek wcześniej rozpoznany pozostawia się

bez rozpoznania. Tymczasem oczywiste jest, że w realiach przedmiotowej sprawy

obrońca złożył już wcześniej (co opisano wyżej) wniosek o wyłączenie sędziów

Sądu Najwyższego w osobach E.S. i J.G., oparty na twierdzeniu o powołaniu ww.

do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego w wadliwej procedurze, tj. z

udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym ustawą z

dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw, a w związku z tym zaistnieniu okoliczności mogących

wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności. W tej sytuacji wniosek

sędziego Sądu Najwyższego D.Ś. o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego E.S.

oraz J.G. od udziału w rozpoznawaniu sprawy o sygn. akt V KB 10/24, jako oparty

na tych samych podstawach faktycznych, nie mógł rzecz jasna podlegać

rozpoznaniu. Stanowiska tego nie podważają uwagi zawarte w uzasadnieniu

wniosku, a dotyczące nie zgłoszenia przez ww. sędziów SN (w przeciwieństwie do

pierwotnie wyznaczonego do składu SSN J.W.) wniosku o wyłączenie od

rozpoznawania sprawy w przedmiocie tzw. testu sędziego. Mają one bowiem

jedynie charakter uzupełniający, a częściowo nawet i wtórny (vide przywołane

orzecznictwo ETPC) i tym samym nie modyfikują, a tym bardziej nie kreują nowej

podstawy faktycznej wniosku o wyłączenie sędziów. W konsekwencji nie

wykraczają ponad to o czym rozstrzygnął już Sąd Najwyższy w postanowieniu z

dnia 29 maja 2024 r. (k.109-112v). Obowiązujące unormowania nie pozwalają na

ponowną ocenę tych samych okoliczności dotyczących wątpliwości co do

V KB 10/24

5

bezstronności sędziego. Nie ma przy tym znaczenia, czy są to okoliczności

wskazane w art. 40, czy w art. 41 k.p.k. Przepis art. 41a takiego rozróżnienia nie

wprowadza. Decydująca jest bowiem istota powołanej podstawy faktycznej, a nie

sposób jej zredagowania, czy sformułowania w piśmie procesowym (zob. R. A.

Stefański [red.], S. Zabłocki [red.], Kodeks postępowania karnego. Tom I.

Komentarz do art. 1-166, WKP 2017). Implikacją zastosowania art. 41a k.p.k. jest

pozostawienie wniosku bez rozpoznania, co oznacza, że wniosek złożony w

warunkach tego przepisu nie podlega merytorycznemu rozpoznaniu (zob. D.

Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks

postępowania karnego. Komentarz. Tom I. Art. 1–424, wyd. VII, Warszawa 2024, s.

258).

Jedynie uzupełniająco przypomnieć także należy, że zgodnie z wyrokiem

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r. - art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42

§ 1 k.p.k. w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie

sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o

Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020

r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w zw. z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP

(zob. wyrok TK z 4 marca 2020 r., P 22/19, OTK-A 2020/31; por. też wyrok TK z

dnia 25 listopada 2025 r., P 7/23, baza orzeczeń TK).

W świetle zaistniałych okoliczności Sąd Najwyższy podjął zatem w

przedmiotowej kwestii incydentalnej jedyną możliwą decyzję procesową, wskazaną

w części dyspozytywnej niniejszego postanowienia.

Stanisław Stankiewicz

[WB]

[a.ł]

V KB 10/24

6