Oskarżony chciał wyłączenia pięciu sędziów SN przez tryb ich powołania, SN odmówił

W związku z wyznaczeniem w drodze losowania do składu orzekającego w

przedmiocie wniosku obrońcy oskarżonego C.F. o zbadanie spełnienia przez

sędziego SN M.B. wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem

okoliczności towarzyszących jej powołaniu i postępowania po powołaniu na

podstawie art. 29 § 5 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U.

z 2024 r. poz. 622 t.j.) w sprawie o sygn. akt V KB 152/25, oskarżony (strona) w

dniu 11 września 2025 r. (prezentata) wystąpił do Sądu Najwyższego z pięcioma

V KB 152/25

2

wnioskami datowanymi na dzień 8 września 2025 r. o wyłączenie od udziału w

sprawie SSN M.M. oraz pozostałych członków składu orzekającego wylosowanego

do rozpoznania sprawy, tj. SSN J.N., K.Z., S.S. oraz D.P. na podstawie art. 41 § 1

k.p.k. We wszystkich wnioskach, w istocie tożsamych w swej treści, jego Autor

wskazał, że udział w składzie orzekającym ww. sędziów rażąco narusza jego prawo

jako strony do sądu niezawisłego i bezstronnego w myśl gwarancyjnych norm

sprawiedliwości proceduralnej wyrażonych w art. 45 Konstytucji RP i art. 6

Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, i nie

gwarantuje rzetelnego procesu. Z uwagi na interes publiczny i osobisty jako strony

postępowania, kierując się też dobrem wymiaru sprawiedliwości oraz potrzebą

zapewnienia bezpieczeństwa obrotu prawnego, oskarżony wniósł o skierowanie

wniosków do rozpoznania /1/ w jednostce organizacyjnej Sądu Najwyższego, której

status nie jest kwestionowany oraz /2/ sędziemu lub sędziom, których status nie

jest kwestionowany, po to, aby orzeczenie wydane na skutek wniosku nie było

uznane w przyszłości za wadliwie i nie było podważone. W uzasadnieniach

wniosków, powołując się m. in. na uchwałę składu połączonych Izb Cywilnej, Karnej

oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020

r., BSA I-4110-1/20, oskarżony uznał skład orzekający wyznaczony w drodze

losowania w sprawie o sygn. akt V KB 152/25 za nieprawidłowy ze względu na

udział w nim sędziów Sądu Najwyższego, powołanych do pełnienia urzędu

sędziego Sądu Najwyższego z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w sposób określony w ustawie z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z

2018 r. poz. 3). Okoliczność ta, zdaniem oskarżonego, stanowi bezwzględną

przyczynę odwoławczą w postaci nienależytej obsady sądu, określoną w art. 439 §

1 pkt 2 k.p.k.

Jak wynika z adnotacji Przewodniczącego Wydziału V Izby Karnej SN (k. 28)

oraz Kierownika Sekretariatu tego Wydziału zamieszczonej na karcie 44 akt sprawy,

na podstawie zarządzenia Prezesa Izby Karnej, przedmiotowe wnioski zostały

zarejestrowane w repertorium "KRI" pod numerem 1241 (wspólnym dla wszystkich

wniosków), a następnie przydzielone sprawozdawcy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

V KB 152/25

3

Wnioski okazały się niezasadne i nie zasługiwały na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należało przypomnieć, że w świetle orzecznictwa

Sądu Najwyższego "[] zgodnie z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U2/20, który w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji

RP ma moc powszechnie obowiązującą, uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej,

Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23

stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I–4110–1/20, nie wiąże formalnie sędziów Sądu

Najwyższego, natomiast zawarte w niej myśli mogą być wykorzystywane w

praktyce orzeczniczej w granicach normalnych sposobów wykładni prawa" (tak,

wśród wielu innych, m. in., postanowienia SN z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. IV

KO 86/21; 28 lutego 2023 r., sygn. III KK 23/23; 7 grudnia 2023 r., sygn. I KK

162/23; 7 marca 2024 r., sygn. III KK 508/23; 13 czerwca 2024 r. sygn. II KO 36/24;

1 października 2024 r. sygn. I USK 184/24; 14 października 2024 r. sygn. I Zo

91/23 czy 29 października 2024 r. sygn. II USK 352/23).

Sąd Najwyższy nie podziela poglądu, jakoby za bezwzględną przyczynę

odwoławczą wskazaną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. czy też naruszenie standardu

niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47

Karty Praw Podstawowych UE i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności można uznać okoliczności wskazane w powołanej powyżej

uchwale. W tym zakresie wystarczające jest odesłanie do uzasadnień postanowień

Sądu Najwyższego, w których w sposób znacznie szerszy przedstawiono

argumentację przemawiającą z tym, że okoliczności, o których traktuje uchwała

sygn. akt BSA I–4110–1/20 mogą być oceniane jedynie w pryzmacie tzw.

względnych powodów odwoławczych, tj. z punktu widzenia regulacji określonej w

art. 438 pkt 2 k.p.k. Innymi słowy potencjalne naruszenie standardu rozpoznania

sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd w związku z powołaniem sędziego (w tym

sędziego Sądu Najwyższego) przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) w konkretnej sprawie winno i może być

rozpatrywane wyłącznie w kategoriach obrazy przepisów postępowania, jeżeli

mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia (względna przyczyna odwoławcza), co

V KB 152/25

4

zostało szczegółowo uzasadnione m. in. w postanowieniach Sądu Najwyższego z

dnia 3 listopada 2022 r., sygn. akt V KK 660/21 oraz z dnia 30 listopada 2022 r.,

sygn. akt II KK 468/21.

Przechodząc zaś obecnie do oceny wniosków o wyłączenie SSN M.M. oraz

pozostałych członków składu orzekającego wylosowanego do rozpoznania sprawy,

tj. SSN J.N., K.Z., S.S. oraz D.P., złożonych przez oskarżonego C.F., należy

powiedzieć, co następuje. Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu,

jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną

wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Chodzi tutaj o takie układy

faktyczne, w których określone zachowanie sędziego (albo określona sytuacja, w

której znajduje się dany sędzia) w prowadzonym przez niego postępowaniu bądź

też w życiu prywatnym rodzi obiektywnie uzasadnioną wątpliwość do jego

bezstronności, bowiem rzutuje na określony stosunek sędziego do stron lub sprawy

będącej przedmiotem rozstrzygnięcia w danym postępowaniu (albo nawet ujawnia

określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem

rozpoznania).

Wykładnia art. 41 § 1 k.p.k. prowadzi do wniosku, że dyspozycja tego

przepisu ⎯ wbrew temu, co się bez wskazania na jakiekolwiek przekonywające

argumenty przyjmuje w niektórych orzeczeniach Sądu Najwyższego (por. np.

postanowienia z: 26 października 2022 r., sygn. V KK 413/20; 1 lutego 2023 r.,

sygn. V KK 413/20; 17 października 2023 r., sygn. IV KK 279/23; 7 grudnia 2023 r.,

sygn. IV KK 279/23; 20 lutego 2024 r., sygn. V KK 266/23; 4 kwietnia 2024 r., sygn.

V KK 193/23 czy 20 maja 2024 r., sygn. III KK 168/24; niektóre z rozstrzygnięć

Sądu Najwyższego poszły aż tak daleko, że w istocie w ogóle w sposób

"materialny" nie nawiązywały do okoliczności stypizowanych w art. 41 § 1 k.p.k., np.

postanowienie SN z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. I KK 385/23, w którym

całkowicie instrumentalnie i w oderwaniu od art. 41 § 1 k.p.k. przyjęto, że cyt.:

"[j]edyną możliwością usunięcia uzasadnionych wątpliwości natury konwencyjnej i

konstytucyjnej, jak również zapewnienia stronie postępowania składu Sądu

Najwyższego, w którym nie uczestniczy sędzia, wobec którego w orzecznictwie

Sądu Najwyższego, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka formułowane są rzeczowe, silnie

V KB 152/25

5

uzasadnione zastrzeżenia odnoszące się do udziału w procedurze nominacyjnej

niespełniającej wymogów obiektywizmu i niezależności od władzy wykonawczej i

ustawodawczej, było zatem uwzględnienie wniosku i wyłączenie Sędzi[ego] SN A.R.

od rozpoznania kasacji"; podobnie postanowienie SN z dnia 23 listopada 2022 r.,

sygn. III KK 339/22) upatrujących podstawę wyłączenia sędziów powołanych przez

Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw w konstrukcji "braku

instytucjonalnej bezstronności", a zatem na figurze prawnej nieznanej ustawie

postępowania karnego ⎯ nie obejmuje tych sytuacji, w których wątpliwości

podnoszone przez stronę nie mają charakteru ściśle wiążącego się z istotą sprawy,

tj. gdy nie odnoszą się do konkretnych elementów sprawy (tj. zaszłości natury

faktycznej, przebiegu procesowego sprawy itp.), stanowiąc jedynie wypadkową

krytycznej oceny przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań legislacyjnych czy

podzielenia poglądu, że określone rozwiązania normatywne nie dają ⎯ w

przekonaniu uczestnika postępowania ⎯ gwarancji bezstronnego rozpoznania

sprawy.

Należy podzielić wyrażone w orzecznictwie Sądu Najwyższego trafne

zapatrywanie, że w "regulacji z art. 41 § 1 k.p.k. chodzi o okoliczności natury

faktycznej, względnie zdarzenia procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości

co do obiektywnego rozstrzygnięcia sprawy przez konkretnego sędziego. Do

okoliczności takich nie należą natomiast rozwiązania legislacyjne dotyczące ustroju

sądownictwa" (postanowienie SN z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23).

Trzeba także wskazać na to, że zgodnie z wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. P 22/19 (Dz.U. poz. 413) art. 41 § 1

k.p.k. w związku z art. 42 § 1 k.p.k. w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o

wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o

Krajowej Radzie Sądownictwa jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3

pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosku o wyłączenie sędziego

opartego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. nie można osnuć na okoliczności

V KB 152/25

6

nawiązującej do powołania sędziego w trybie, w którym jego kandydatura była

opiniowana przez Krajową Radę Sądownictwa powołaną na zasadach określonych

w art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa.

Zatem kwestie u s t r o j o w e (n o r m a t y w n e) związane z trybem

powoływania sędziów (a mówiąc precyzyjniej: określone unormowania ustawowe

regulujące ustrój wymiaru sprawiedliwości w zakresie szeroko rozumianego trybu i

zasad powoływania sędziów) nie mogą stanowić podstawy wniosku o wyłączenie

sędziego. Wnioski składane na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. mogą bowiem dotyczyć

li tylko określonych kwestii f a k t y c z n y c h, nie zaś p r a w n y c h (prawno-

ustrojowych). Szerzej zagadnienie to zostało rozwinięte m. in. w postanowieniu

SN z dnia 21 czerwca 2023 r., sygn. IV KK 460/19, w którym wyrażono zasługujący

na akceptację pogląd, że "prawo i obowiązek orzekania sędziego obejmuje każdą

kwestię natury prawnej i z powodu takiej kwestii, która byłaby przedmiotem

orzekania, nie sposób skutecznie żądać wyłączenia sędziego. Przeciwne

stanowisko prowadzi ad absurdum, gdyż oczywiste jest, że przedmiotem

określonego wniosku mogłaby być kwestia ustrojowa dotykająca każdego sędziego,

niezależnie od czasu i trybu powołania. W takiej sytuacji [] nie istniałby sąd, który

mógłby kwestię tę skutecznie rozważyć i rozstrzygnąć. Z tego względu treścią art.

41 § 1 k.p.k. objęte są jedynie okoliczności natury faktycznej" (analogicznie:

postanowienie SN z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23).

Odnośnie wniosków alternatywnych zawartych w pkt. 1 i 2 pisma

oskarżonego, a mianowicie żądania rozpoznania przedmiotowych wniosków w

jednostce organizacyjnej Sądu Najwyższego, której status nie jest kwestionowany

oraz przez sędziego/sędziów, których status nie jest kwestionowany, to godzi się

odesłać ich Autora do zaprezentowanych powyżej rozważań dotyczących rzekomej

wadliwości związanej z powołaniem na urząd sędziego SN i jej czysto ustrojowego

charakteru.

Mając powyższe na uwadze, wobec tego, że wniosek oskarżonego C.F. o

wyłączenie SSN M.M. oraz pozostałych członków składu orzekającego

wylosowanego do rozpoznania sprawy, tj. SSN J.N., K.Z., S.S. oraz D.P. został

osnuty na krytyce ustrojowych rozwiązań prawnych dotyczących trybu powoływania

sędziów przyjętych przez ustawodawcę, należało dojść do wniosku, że nie

V KB 152/25

7

zasługuje on na uwzględnienie. Dlatego też Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.

SSN Antoni Bojańczyk

[WB]

[a.ł]