Sąd najwyższy

Wnioskiem złożonym na podstawie art. 42 § 1 k.p.k. i art. 41 § 1 k.p.k.

prokurator Prokuratury Rejonowej Toruń-Wschód w Toruniu złożył wniosek o

wyłączenie sędziego Sądu Apelacyjnego w Gdańsku X. Y. od rozpoznania sprawy

toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku pod

sygn. II AKz 180/25 na skutek zażalenia obrońcy oskarżonej D. W. na

postanowienie Sądu Okręgowego w Toruniu o przedłużeniu tymczasowego

aresztowania.

V KB 61/25

2

Postanowieniem z dnia 18 marca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku

uwzględnił wniosek, wyłączywszy sędziego Sądu Apelacyjnego X. Y. od

rozpoznania sprawy II AKz 180/25.

Pismem datowanym na 21 marca 2025 r., adresowanym do Prezesa Sądu

Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej, sędzia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku

X. Y., na podstawie art. 42a § 13 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju

sądów powszechnych (dalej - „p.u.s.p.”) wniósł o ponowne rozpoznanie wniosku o

stwierdzenie braku spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności oraz o

uchylenie postanowienia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 18 marca 2025 r. i

oddalenie wniosku Prokuratury Rejonowej Toruń-Wschód w Toruniu.

Po zarejestrowaniu w repertorium „KB” pod sygn. V KB 61/25 zarządzeniem

Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej z dnia 3 kwietnia 2025 r.

wniosek został przyjęty. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2026 r. Sąd Najwyższy

wyłączył od rozpoznania sprawy sędziów Sądu Najwyższego Ewę Stryczyńską,

Jacka Grelę, Aleksandra Stępkowskiego i Mariusza Załuckiego. W związku z tym,

w dniu 18 marca 2026 r. Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Karnej

Sądu Najwyższego stwierdził, że po dokonaniu uzupełniającego losowania

ukształtował się następujący kolegialny skład Sądu Najwyższego do rozpoznania

wniosku – SSN Joanna Misztal-Konecka (przewodniczący), SSN Paweł

Grzegorczyk (sprawozdawca), SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska, SSN Paweł

Wojciechowski i SSN Małgorzata Bednarek.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 42a § 13 p.u.s.p. w razie uwzględnienia wniosku strony

składanego na podstawie tego przepisu, sędzia, którego wniosek dotyczy, może w

terminie 3 dni złożyć wniosek o ponowne rozpoznanie do Sądu Najwyższego. Sąd

Najwyższy w składzie pięciu sędziów losowanych spośród całego składu Sądu

Najwyższego, w terminie 7 dni utrzymuje w mocy postanowienie o wyłączeniu

sędziego albo uchyla postanowienie o wyłączeniu sędziego i oddala wniosek.

Przepis ten, co jasno wynika z jego brzmienia i koresponduje z jego

umiejscowieniem w art. 42a dodanym do ustawy – Prawo o ustroju sądów

powszechnych ustawą z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie

Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1259), dotyczy przypadku,

V KB 61/25

3

w której uwzględniono wniosek składany na podstawie art. 42a § 3 p.u.s.p. W

okolicznościach sprawy sytuacja taka nie miała miejsca, zważywszy, że wniosek

prokuratora został oparty na art. 42 § 1 k.p.k. i art. 41 § 1 k.p.k., a do wyłączenia

sędziego doszło – jak wynikało z komparycji i motywów postanowienia Sądu

Apelacyjnego – w reżimie art. 41 § 1 i art. 42 § 1 k.p.k., przy uzupełniającym

zastosowaniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 EKPCz. Jasne jest

tymczasem, że postanowienie o wyłączeniu sędziego zapadające w reżimie art. 41

§ 1 w związku z art. 42 k.p.k. jest niezaskarżalne, a tym bardziej nie może go

kwestionować sędzia objęty uwzględnionym wnioskiem o wyłączenie. Przepis art.

42a § 13 p.u.s.p., abstrahując od oceny racjonalności tej konstrukcji legislacyjnej,

czyniącej z postępowania incydentalnego ustanowionego w interesie stron i

zmierzającego do wzmocnienia gwarancji bezstronności oraz niezawisłości sądu

(druk Sejmu IX kadencji nr 2011) niejako własną sprawę sędziego, ma z tego

punktu widzenia charakter wyjątkowy.

Niezależnie od tego, że na art. 41 § 1 w związku z art. 42 k.p.k. wskazał

zarówno wnioskodawca domagający się wyłączenia sędziego, jak i Sąd Apelacyjny

w uwzględniającym wniosek postanowieniu z dnia 18 marca 2025 r., należało

zauważyć, że w niniejszej sprawie zastosowanie reżimu określonego w

art. 42a p.u.s.p., a w konsekwencji przyznanie sędziemu uprawnienia do złożenia

wniosku o ponowne rozpoznanie, było niedopuszczalne z racji przedmiotu sprawy.

W świetle art. 42a § 4 p.u.s.p. wniosek określony w art. 42a § 3 p.u.s.p. nie może

być bowiem złożony w sprawach, w których termin rozpoznania i wydania

orzeczenia jest nie dłuższy niż miesiąc od dnia złożenia pisma procesowego

wszczynającego postępowanie w sprawie. Do wyłączenia sędziego Sądu

Apelacyjnego X. Y. doszło natomiast – jak wynikało zarówno z wniosku, jak i z

uzasadnienia postanowienia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 18 marca 2025

r. – w postępowaniu odwoławczym toczącym się w wyniku zażalenia na

postanowienie w przedmiocie tymczasowego aresztowania, w którym termin

rozpoznania zażalenia określono na 7 dni od przekazania sądowi zażalenia wraz z

niezbędnymi aktami (art. 252 § 3 k.p.k.).

Zgodnie z art. 42a § 8 p.u.s.p. wniosek niespełniający wymagań, o których

mowa w art. 42a § 7 p.u.s.p., podlega odrzuceniu, co dotyczy również wniosku

V KB 61/25

4

złożonego po upływie terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalnego.

Regulacja ta dotyczy jednak wniosku inicjującego postępowanie incydentalne,

składanego przez stronę. Przepis art. 42a p.u.s.p. nie rozstrzyga natomiast

jednoznacznie postaci rozstrzygnięcia w przypadku złożenia niedopuszczalnego ex

lege wniosku o ponowne rozpoznanie. Mając na względzie art. 42a § 14 pkt 2

p.u.s.p. należy zatem uznać, że w sprawach karnych wniosek taki podlega

pozostawieniu bez rozpoznania (art. 429 § 1 k.p.k.).

Wprawdzie in casu wniosek został uprzednio przyjęty, co nie powinno mieć

miejsca, nie może jednak budzić wątpliwości, że nie stoi to na przeszkodzie ocenie

jego dopuszczalności przez sąd na późniejszym etapie postępowania i

zastosowaniu adekwatnego w tym przypadku rygoru procesowego (art. 430 § 1

k.p.k.). W konsekwencji, wniosek sędziego Sądu Apelacyjnego X. Y. należało

pozostawić bez rozpoznania (art. 430 § 1 k.p.k. w związku z art. 42a § 14 pkt 2

p.u.s.p.).

Z art. 42a § 13 p.u.s.p. wynika zarazem, że pięcioosobowy skład kolegialny

Sądu Najwyższego został zastrzeżony dla orzeczenia utrzymującego w mocy albo

uchylającego postanowienie sądu pierwszej instancji o wyłączeniu wydane na

podstawie art. 42a § 11 p.u.s.p., a zatem dla merytorycznego orzekania przez Sąd

Najwyższy w przedmiocie wniosku o ponowne rozpoznanie złożonego przez

sędziego objętego wyłączeniem. W konsekwencji Sąd Najwyższy pozostawił

wniosek bez rozpoznania w składzie jednoosobowym (art. 30 k.p.k. w związku z

art. 42a § 14 p.u.s.p.).

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

[J.J.]

[r.g.]