Za tryb powołania prokurator chciał wyłączyć sędziów SN. Wniosek bez rozpoznania

Pismem z dnia 9 marca 2026 r., prokurator Prokuratury Okręgowej w

Rzeszowie delegowany do wykonywania czynności w Prokuraturze Krajowej,

powołując się na treść art. 3 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 5 ustawy z dnia 28 stycznia 2016

r. - Prawo o prokuraturze (Dz.U. z 2024 r., poz. 390 ze zm.) i art. 41 § 1 k.p.k., art.

42 § 1 k.p.k. i art. 45 § 1 k.p.k., a także art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty

Praw Podstawowych UE oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności, wniósł o:

V KK 114/25

2

I) wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego: Z.K., A.R. i S.S. od rozpoznania

wniesionej przez Prokuratora Generalnego kasacji w sprawie o sygn. akt V KK

114/25;

II) przekazanie sprawy do rozpoznania składowi orzekającemu

stanowiącemu sąd ustanowiony ustawą, niezawisły i bezstronny.

Jak wynika z treści przedłożonego wniosku podstawą sformułowanego

żądania jest generalnie kwestia trybu powołania wskazanych sędziów Sądu

Najwyższego, przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw. Prokurator przywołując wybrane orzeczenia Sądu

Najwyższego i trybunałów międzynarodowych wyraził przekonanie, że okoliczności

powołania ww. sędziów SN powodują, iż taki skład orzekający nie spełnia

wymogów sądu ustanowionego ustawą, bezstronnego i niezawisłego – określonych

w art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art. 47 Karty Praw

Podstawowych UE w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.,

zmienionej następnie protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej protokołem nr 2

(Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) oraz w art. 45 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem wnioskodawcy skoro ww. sędziowie ubiegali się

o stanowiska sędziów Sądu Najwyższego przed niespełniającą wymogów

konstytucyjnego organu Krajową Radą Sądownictwa, ukształtowaną ustawa z dnia

8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3) i orzekają w Sądzie Najwyższym, w tym

uczestniczą w rozpoznawaniu spraw i rozstrzyganiu wniosków „o wyłączenie osób

znajdujących się w tożsamej co one sytuacji prawno-faktycznej”, to okoliczności te -

„wysoce uzasadniają wątpliwość co do ich bezstronności przy orzekaniu w

niniejszej sprawie”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek prokuratora należało pozostawić bez rozpoznania albowiem był on

niedopuszczalny z mocy ustawy.

Na wstępie zaznaczyć należy, że Sąd Najwyższy (w tym składzie) był władny

wydać niniejsze postanowienie. Utrwalone w tej mierze orzecznictwo Sądu

V KK 114/25

3

Najwyższego, wsparte poglądami doktryny, jasno bowiem wskazuje, że wynikający

z art. 42 § 3 k.p.k. obowiązek powstrzymania się sędziego od udziału w sprawie ma

zastosowanie i uzasadnienie tylko wtedy, gdy wniosek o jego wyłączenie w ogóle

podlega rozpoznaniu. Natomiast, gdy zachodzi podstawa do pozostawieniu

wniosku bez rozpoznania, nie ma zasadniczych racji, aby sędzia nie mógł brać

udziału w wydaniu takiego orzeczenia. Słowem w składzie sądu orzekającego o

pozostawieniu wniosku o wyłączenie sędziego może brać udział sędzia, którego

wniosek dotyczy. Wtedy nie jest to bowiem orzekanie w kwestii wyłączenia

sędziego, ale co do wniosku o włączenie, czyli w kwestii powstania przyczyny

wyłączenia lub powzięcia przez stronę wiadomości o przyczynie wyłączenia (zob.

postanowienie SN z 21 lipca 2011 r., I KZP 6/11, OSNKW 2011, z. 8, poz. 66;

postanowienie SN z 14 stycznia 2026 r., II KB 118/25; postanowienie SN z 15

stycznia 2026 r., I KK 424/25; postanowienie SN z 21 stycznia 2026 r., I KZP 4/25;

postanowienie SN z 18 lutego 2026 r., II KK 268/24; D. Wysocki, Glosa (do

postanowienia SN z 21 lipca 2011 r., I KZP 6/11), OSP 2012, z. 3, s. 207-209; J.

Kosonoga w: Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red.

R. A. Stefański, S. Zabłocki, LEX 2017, art. 41, teza 73-74; M. Rogacka-Rzewnicka

[w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz do wybranych przepisów, red. D.

Szumiło-Kulczycka, LEX 2022, art. 41, teza 3; H. Paluszkiewicz [w:] Kodeks

postępowania karnego. Komentarz, red. K. Dudka, wyd. 3, Warszawa 2023, art. 41,

teza 11; D. Świecki [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz

aktualizowany, red. D. Świecki, LEX 2025, art. 41, teza 18-19; J. Skorupka [red.]

Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Legalis 2026, art. 41, Nb 20 wraz z

powołaną dalszą literaturą).

Analizując zaś stronę formalną pisma prokuratora i jego argumentację,

zauważyć należy, że przedmiotowa sprawa została zarejestrowana w Sądzie

Najwyższym pod sygn. akt V KK 114/25, w związku z kasacją wniesioną przez

Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w

Łodzi z dnia 5 września 2024 r., sygn. akt VI K 555/24. Rzecz jednak w tym, że

złożony wniosek dotyczy wyłącznie kwestii ustrojowych (prawidłowości

powoływania sędziów SN za pośrednictwem KRS, ukształtowanej na podstawie

przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

V KK 114/25

4

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw [Dz.U. z 2018 r., poz.3]), natomiast brak

jest w nim jakiegokolwiek odniesienia do realiów ww. sprawy kasacyjnej, tudzież

zarzutu sformułowanego w petitum kasacji, wniesionej na korzyść oskarżonego

A.S. (rażącej obrazy art. 117 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 374 § 1 k.p.k. i art. 6 k.p.k.,

polegającej na wadliwym uznaniu, że awizowane i niepodjęte w terminie

zawiadomienie oskarżonego o terminie rozprawy, zostało mu prawidłowo

doręczone i wystąpiły tym samym warunki do rozpoznania sprawy pod jego

nieobecność).

Odnosząc się do kwestii rudymentarnych przede wszystkim należy zwrócić

uwagę, że sędziowie są niezawiśli i nieusuwalni (art. 178 i 180 Konstytucji RP),

dlatego też wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy nie może być dowolne.

Przedstawione przez prokuratora okoliczności natury ustrojowej, dotyczące trybu

powołania sędziów, nie mogą zostać rozpoznane w trybie art. 41 § 1 k.p.k.

Powyższe stanowisko jasno wynika bowiem z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z

4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, gdzie wskazano, iż art. 41 § 1 w związku z art.

42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z

2020 r. poz. 30), w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie

sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o

Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020

r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej (por. też wyrok TK z dnia 25 listopada 2025 r., P 7/23).

Niezależnie od powyższego, w orzecznictwie Sądu Najwyższego słusznie

podkreśla się również, że wątpliwość co do bezstronności sędziego nie może być

wywodzona z samych kwestii ustrojowych związanych z jego powołaniem i to

niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi ułomnościami w procedurze

nominacyjnej doszło to tego powołania (zob. postanowienia SN: z 21 czerwca 2023

r., IV KK 460/19; z 31 października 2023 r., V KK 358/23). Podnoszone zarzuty nie

mogą mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup

powołanych sędziów (zob. postanowienie SN z 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22).

Instytucja określona w art. 41 § 1 k.p.k. nie stanowi bowiem narzędzia kontroli

V KK 114/25

5

procesu powołania na stanowisko sędziego. W świetle aktualnie obowiązujących

unormowań nie ma możliwości kwestionowania prawidłowości powołania sędziego

przez Prezydenta RP, albowiem rozstrzyga ono w sposób definitywny kto jest

sędzią. Tak powołany sędzia jest prawidłowo umocowany do wykonywania

czynności orzeczniczych. Natomiast kwestie ustrojowe (normatywne), związane z

trybem powoływania sędziów (a mówiąc precyzyjniej: określone unormowania

ustawowe regulujące ustrój wymiaru sprawiedliwości w zakresie szeroko

rozumianego trybu i zasad powoływania sędziów), nie mogą stanowić podstawy

wniosku o wyłączenie sędziego. Słowem, w regulacji z art. 41 § 1 k.p.k. chodzi o

okoliczności natury faktycznej, względnie zdarzenia procesowe, które mogłyby

uzasadniać wątpliwości co do obiektywnego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy

przez konkretnego sędziego. Do okoliczności tych nie należą natomiast

rozwiązania legislacyjne (regulacje prawne) dotyczące ustroju sądownictwa

(postanowienia SN: z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; z 22 listopada 2023 r., II

KK 7/23; z 24 stycznia 2025 r., III KS 87/22; z 26 lutego 2025 r., III KZ 1/25). Nie

ma w polskim systemie prawa żadnej instytucji pozwalającej na weryfikację czy

kontrolę zasadności powoływania sędziów na urząd przez Prezydenta. Brak ten jest

konsekwencją ukształtowania tych powołań w przepisach konstytucyjnych i

przyznania w tym zakresie Prezydentowi prerogatwy. Interpretacja, z której wynika,

że oceny takiej można dokonywać, korzystając z istniejących dotychczas

instrumentów prawa, np. karnego ma charakter wykładni contra legem. Nie można

wykorzystywać przepisów rangi ustawowej w sposób sprzeczny z Konstytucją. Co

więcej, nie można ignorować faktu, iż ustrojodawca zakazał ustawodawcy

ograniczać działania zarówno Prezydenta jak i Krajowej Rady Sądownictwa w ich

działaniach, poprzez przyznanie sądom, na etapie stosowania prawa, kompetencji

do nakładania takich ograniczeń. Zatem ewentualne uznanie, że wniosek o

wyłączenie sędziego złożony w trybie art. 41 § 1 w zw. z art. 42 § 1 k.p.k.,

obejmować mógłby także okoliczności wadliwego powołania sędziego, byłoby

jednoznaczne z przyznaniem sądom powszechnym - w tym przypadku, w ramach

prawa karnego - uprawnienia do podważania powołań sędziowskich, których

warunki są ściśle określone przepisami Konstytucji. Ustrojodawca wyznaczył

bowiem dla ustawodawcy, w tym w art. 179 Konstytucji, nieprzekraczalne ramy,

V KK 114/25

6

jeżeli chodzi o ustawową regulację procedury powoływania sędziów przez

prezydenta. Regulacje ustawowe nie mogą w szczególności naruszać istoty

prezydenckiej prerogatywy w zakresie powoływania sędziów (zob. wyrok TK z 5

czerwca 2009 r., K 18/09, OTK-A 2012/6/63). Trybunał podkreślił również, iż skoro

zarówno z tekstu Konstytucji, jak i z dotychczasowych orzeczeń Trybunału wynika,

że kompetencje Prezydenta do powoływania sędziów nie mogą być w żaden

sposób ograniczane ustawowo, to tym bardziej nie mogą być ograniczane w drodze

aktów stosowania prawa. Akty stanowienia prawa, będące efektem działań

ustawodawcy mają charakter generalno-abstrakcyjny i stosowane są powszechnie.

W tym sensie da się je stosować w sposób równy wobec każdego prezydenta i

każdego sędziego, którego rezydent powołuje. Skoro więc Konstytucja nie zezwala

na taką dodatkową ocenę, nie można za pomocą znanych sposobów wykładni

wyprowadzić z jej tekstu twierdzenia, że sędziowie mogą być oceniani w procesie

stosowania prawa, a więc w drodze aktów indywidualno-konkretnych. Nie sposób

wyobrazić sobie żadnej procedury karnej, cywilnej, czy administracyjnej, w ramach

której sąd, konkretny skład sędziowski, mógłby oceniać prawidłowość powołania

innych sędziów. Uprawnień takich nie ma ani w przepisach Konstytucji ani w

przepisach ustawowych (zob. uzasadnienie wyroku TK z 4 marca 2020 r., P 22/19,

OTK-A 2020/31; wyrok TK z 25 listopada 2025 r., P 7/23). W tym miejscu

przypomnieć również wypada, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie mogą

być zmieniane i kwestionowane przez jakikolwiek organ władzy publicznej (…)

Podważania ostatecznego charakteru orzeczeń TK i kwestionowania ich mocy

powszechnie obowiązującej nie mogą dokonywać również organy międzynarodowe

(zob. wyrok TK z 28 maja 2024 r., U 5/24).

Także z brzmienia art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym, dodanego ustawą z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o

Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1259)

wynika, że okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie

mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z

udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności.

Zresztą, skoro ustawa ta w sposób szczególny reguluje badanie kwestii

bezstronności sędziego w kontekście okoliczności towarzyszących powołaniu

V KK 114/25

7

sędziego oraz jego postępowania po powołaniu (art. 29), to w tym zakresie stanowi

ona lex specialis w stosunku do art. 41 § 1 k.p.k., wyłączając możliwość badania

określonych w niej przesłanek w ogólnej procedurze (zob. postanowienie SN z 26

stycznia 2023 r., V KK 485/21). W każdym postępowaniu sądowym, również w

postępowaniu karnym, obowiązuje przy tym zasada niekonkurencyjności środków

ochrony prawnej. Zgodnie z nią podmiotowi znajdującemu się w określonej sytuacji

procesowej przysługuje tylko jeden - stosowny - środek prawny. Ustawodawca

przewidział dwie podobne instytucje prawne (z odesłaniem w przypadku instytucji

testu niezawisłości i bezstronności do odpowiedniego stosowania przepisów o

wyłączeniu sędziego), które w prewencyjny sposób umożliwiają kontrolę

bezstronności sędziego. Z uwagi jednak na to, że instytucje te różnią się zarówno

zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania, powinny być one stosowane

w odmiennych okolicznościach, w żadnym zaś razie nie powinny być stosowane

zamiennie (zob. uchwała siedmiu sędziów NSA z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22,

ONSA i WSA 2023, nr 4, poz. 52; postanowienia SN: z 26 stycznia 2023 r., V KK

485/21; z 20 listopada 2024 r., I NB 11/23; z 19 marca 2025 r., III CB 64/24; z 18

września 2025 r., II KB 49/25; z 7 stycznia 2026 r., I KS 7/25). Konsekwencją tego

stanu rzeczy jest konieczność uznania, iż procedowanie

w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w sytuacji, gdy z treści wniosku o wyłączenie sędziego

wynika, że dotyczy on wyłącznie kwestii przewidzianych w art. 29 § 5 ustawy o

Sądzie Najwyższym jest niedopuszczalne, a tak właśnie jest w niniejszej sprawie.

Podstawę wniosku stanowią tu bowiem wyłącznie okoliczności ustrojowe,

dotyczące trybu powołania sędziów Sądu Najwyższego.

Nie sposób również pominąć, że prokurator, podkreślając w złożonym

wniosku znaczenie wadliwości powołania i argumentując, że „uchwała KRS

ukształtowanej w oparciu o przepisy ustawy z 2017 r., prowadzi w każdym

przypadku do sprzeczności składu sądu z przepisami prawa, o czym przesądzono

już w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej, Karnej, Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-411-1/20”, zdaje

się nie dostrzegać wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r.,

wydanego w sprawie U 2/20. Tymczasem w tymże wyroku TK stwierdził, że

uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

V KK 114/25

8

Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, jest

niezgodna z: a) art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8

ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP, b) art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii

Europejskiej, c) art. 6 ust. 1 EKPCz. Mając na uwadze treść powyższego wyroku

TK podkreślić należy, iż Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej

Polskiej (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP), zaś w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są

ostateczne. Wobec tego żaden sąd nie jest uprawniony do prowadzenia

postępowania zmierzającego do wzruszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego,

jak też samodzielnego podważania obowiązywania wyroku tego Trybunału. W

konsekwencji należy uznać, że Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie, w

świetle treści art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, nie był formalnie związany uchwałą

składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, skoro przestała być ona

elementem porządku prawnego (została uznana przez TK jako niezgodna z

Konstytucją RP), natomiast przedstawiona w niej argumentacja może być rzecz

jasna wykorzystywana w praktyce orzeczniczej, w granicach normalnych sposobów

wykładni prawa (zob. postanowienia SN: z 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21; z 28

lutego 2023 r., III KK 23/23; z 7 grudnia 2023 r., I KK 162/23). Nadanie przez

Konstytucję RP mocy powszechnie obowiązującej orzeczeniom Trybunału

Konstytucyjnego oznacza, iż jest nimi związany także Sąd Najwyższy. Odnosi się to

również do uchwały z 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20). W świetle

ostatecznych i mających moc powszechnie obowiązującą orzeczeń Trybunału

Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP), brak jest zatem normatywnych

podstaw do podważania konstytucyjnego umocowania KRS ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. oraz jej uprawnień do

wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości, a także kwestionowania

ważności i skuteczności powołań sędziowskich dokonanych przez Prezydenta RP

w ramach przysługującej mu wyłącznej i nie podlegającej weryfikacji prerogatywy,

na podstawie rekomendacji udzielonej przez ten organ (zob. postanowienie TK z 3

czerwca 2008, Kpt 1/08; wyroki TK: z 25 czerwca 2012 r., K 18/09; z 11 września

2017 r., K 10/17). Zresztą w wyroku z 25 marca 2019 r. (K 12/18) Trybunał

V KK 114/25

9

Konstytucyjny przesądził, że wybór sędziów - członków Krajowej Rady

Sądownictwa przez władzę ustawodawczą jest zgodny z ustawą zasadniczą.

Na marginesie, jedynie informacyjnie wskazać wypada, że w uzasadnieniu

stanowiska prokurator powołuje się także na okoliczności nie znajdujące

adekwatnego odniesienia w istniejącej rzeczywistości jurydycznej, a mające

stanowić wsparcie dla przedstawionej argumentacji. Po pierwsze, wydaje się, że

podstawowa umiejętność odszukania aktów powołania, zamieszczonych i

publicznie dostępnych przecież w Dzienniku Urzędowym RP Monitor Polski (zob.

też A. Roch, Czy w Sądzie Najwyższym istotnie stworzono sąd wyjątkowy w

rozumieniu art. 175 ust. 2 Konstytucji RP? - polemika, Palestra 7-8/2020, s. 195-

196) z pewnością pozwoliłaby autorowi wniosku na trafną konstatację, że

powołania ww. osób nastąpiły do pełnienia urzędu na stanowiskach sędziów Sądu

Najwyższego, nie zaś na stanowiska w określonych izbach tego Sądu. Po drugie,

oczywistym nieporozumieniem jest teza prokuratora, iż „przywiązanie osób objętych

niniejszym wnioskiem do poglądów politycznych prezentowanych przez władzę

wykonawczą z czasów ich powołania do SN, okazuje się silniejsze niż

spoczywający na nich obowiązek przestrzegania prawa krajowego i europejskiego,

wynikający ze ślubowania sędziowskiego oraz z przynależności Rzeczypospolitej

Polskiej do unii Europejskiej i z wiążących ją traktatów”. Wskazać bowiem wypada,

że ww. sędziowie SN uzyskali powołania w okresie od 19 września 2018 r. do 19

czerwca 2024 r., co również - już prima facie – podważa rzetelność twierdzeń

autora pisma.

Reasumując, wobec oczywistego braku możliwości merytorycznego

rozpoznania wniosku prokuratora, uwzględniając także treść adekwatnego

zarządzenia Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej (z dnia 25

listopada 2025 r., Nr 21/2025), tudzież treść odpowiednich zarządzeń wydanych już

uprzednio w niniejszej sprawie kasacyjnej V KK 114/25 (V KB 50/25, V KB 180/25,

V KB 11/26), należało postanowić jak na wstępie.

Stanisław Stankiewicz

V KK 114/25

10

[WB]

[a.ł]