Rozprawa bez oskarżonego, bo zawiadomienie wysłano na inne dane. SN uchylił wyrok

V KK 114/25

2

A.„S.” został oskarżony o to, że: w dniu 16 grudnia 2022 r. w nieustalonym w

chwili obecnej miejscu, działając wspólnie i w porozumieniu z innymi nieustalonymi

sprawcami, co do których wyłączono materiały do odrębnego postępowania, w celu

osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził W.K. do niekorzystnego

rozporządzenia mieniem w łącznej kwocie 690 zł, w ten sposób, że za

pośrednictwem portalu M. wprowadził pokrzywdzoną w błąd co do zamiaru i

możliwości sprzedaży kurtki marki C. a następnie po otrzymanej wpłacie ww. kwoty

na konto bankowe o nr [...], nie przesłał zakupionego towaru ani nie zwrócił gotówki,

czym działał na szkodę W.K., tj. o popełnienie czynu z art. 286 § 1 k.k.

Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi wyrokiem z dnia 5 września

2024 r., wydanym w sprawie o sygn. akt VI K 555/24:

1. oskarżonego A. „S.” w ramach zarzucanego mu czynu uznał za winnego tego, że

w dniu 16 grudnia 2022 r. w O., działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu

z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził W.K.

do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w łącznej kwocie 690 zł w ten sposób,

że za pośrednictwem portalu M. wprowadził pokrzywdzoną w błąd co do zamiaru i

możliwości sprzedaży kurtki marki C., a następnie po otrzymanych od pokrzywdzonej

dwóch wpłatach kwot po 345 złotych każda na konto bankowe o nr [...] nie przesłał

zakupionego towaru ani nie zwrócił gotówki, działając na szkodę W.K., czym wypełnił

dyspozycję art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. i za to, na podstawie art. 286 § 1

k.k. w zw. z art. 57b k.k. wymierzył oskarżonemu karę 7 miesięcy pozbawienia

wolności oraz na podstawie art. 33 § 2 k.k. karę 150 stawek dziennych grzywny po

10 zł jedna stawka;

2. na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 k.k. warunkowo zawiesił wykonanie

orzeczonej w pkt 1 kary pozbawienia wolności na okres 2 lat próby;

3. na podstawie art. 72 § 1 pkt 4 k.k. zobowiązał oskarżonego do wykonywania pracy

zarobkowej w okresie próby;

4. na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł w stosunku do oskarżonego A.„S.” obowiązek

naprawienia szkody w całości poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej W.K. kwoty

690 zł.

Sąd rozstrzygnął także o kosztach postępowania obciążając nimi

oskarżonego.

V KK 114/25

3

Powyższy wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił

się w dniu 13 września 2024 r. bez postępowania odwoławczego.

Kasację, w trybie art. 521 § 1 k.p.k., wniósł Prokurator Generalny, który

zaskarżył ten wyrok w całości na korzyść oskarżonego A.S. i zarzucił: rażące i

mogące mieć istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego

procesowego, a mianowicie art. 117 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 374 § 1 k.p.k. i art. 6

k.p.k. polegające na wadliwym uznaniu, że awizowane i niepodjęte w terminie

zawiadomienie oskarżonego o terminie rozprawy wyznaczonej w dniu 5 września

2024 roku, zostało mu prawidłowo doręczone i wystąpiły tym samym warunki do

rozpoznania sprawy pod jego nieobecność, podczas gdy korespondencję tę wysłano

ze wskazaniem nieprawidłowych danych identyfikujących osobę oskarżonego jako A.

„S.”, co nie mogło doprowadzić do jej odbioru (podjęcia) przez adresata i w

konsekwencji skutkowało przeprowadzeniem postępowania pod jego nieobecność z

rażącym naruszeniem prawa oskarżonego do obrony, polegającym na

uniemożliwieniu mu wzięcia udziału w rozprawie oraz poddania wyroku skazującego

wydanego nadto omyłkowo wobec osoby A. „S.” kontroli Sądu II instancji.

W konkluzji Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja okazała się zasadna.

W istocie w przedmiotowej sprawie doszło do rażącego i mającego istotny

wpływ na treść wyroku naruszenia przepisów prawa karnego procesowego, a

mianowicie art. 117 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 374 § 1 k.p.k., a w konsekwencji także

i art. 6 k.p.k., co implikowało wydanie orzeczenia kasatoryjnego.

Rozpoznanie niniejszej sprawy (o sygn. akt VI K 555/24) na rozprawie w dniu

5 września 2024 r., nastąpiło bowiem pod nieobecność A.S., przy nieprawidłowym

przyjęciu, przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, że oskarżony ten

został skutecznie zawiadomiony o terminie rozprawy w trybie art. 133 § 2 k.p.k.

Tymczasem brak było podstaw do stwierdzenia, iż wezwanie zostało oskarżonemu

prawidłowo doręczone, a tym samym do prowadzenia rozprawy pod jego

nieobecność. Lektura materiału aktowego sprawy jasno wskazuje, że postępowanie

V KK 114/25

4

przygotowawcze było prowadzone wobec A.S. Mianowicie zostało wydane

postanowienie o przedstawieniu zarzutów (ich uzupełnieniu k. 87, 123), a w

charakterze podejrzanego został przesłuchany A.S. (k. 106-107, 124-125).

Tymczasem akt oskarżenia został skierowany przeciwko A. „S.”, przy czym nie

powinno ulegać wątpliwości, że błąd w nazwisku oskarżonego wynikał z oczywistej

omyłki pisarskiej, która nie została sprostowana. Skutkowało to tym, że w Sądzie

Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, podczas rejestracji sprawy (sygn. akt VI

K 555/24) wskazano, iż dotyczy ona oskarżonego A. „S.”. Błąd w nazwisku

oskarżonego nie został dostrzeżony i skorygowany w toku dalszych czynności,

podejmowanych przez ten Sąd. W konsekwencji zawiadomienie o terminie rozprawy,

wyznaczonej na dzień 5 września 2024 r., zostało zatem wysłane do A.„S.”, na adres

wskazany przez A.S. Korespondencja ta nie została podjęta i po dwukrotnym jej

awizowaniu została zwrócona do nadawcy, tj. Sądu Rejonowego dla Łodzi-

Śródmieścia w Łodzi. Rozprawa przeprowadzona w dniu 5 września 2024 r., pod

nieobecność oskarżonego, zakończyła się wydaniem wyroku skazującego. Sąd

Rejonowy w części wstępnej wydanego orzeczenia wskazał również, iż rozpoznawał

sprawę A. „S.”, a w konsekwencji w sentencji wyroku za winnego popełnienia czynu

z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. omyłkowo uznał oskarżonego A.„S.”.

W realiach przedmiotowej sprawy, nie powinno budzić żadnych wątpliwości,

iż wysłanie zawiadomienia o rozprawie innej de facto niż oskarżony osobie, nie

spełnia warunku prawidłowego poinformowania go o jej terminie, niezbędnego

przecież dla prowadzenia postępowania pod nieobecność oskarżonego. Wskazać

przy tym należy, iż błąd w nazwisku oskarżonego w korespondencji skierowanej na

właściwy adres A.S., nie mógł skutkować ani jej doręczeniem osobistym „do rąk

własnych”, ani też jej podjęciem w placówce pocztowej w związku z pozostawieniem

awizo w skrzynce pocztowej, gdyż osoba adresata - odbiorcy korespondencji

sądowej winna być identyfikowana na podstawie dokumentu potwierdzającego jej

tożsamość. Okoliczność ta ma szczególne znaczenie dla doręczenia oskarżonemu

zawiadomienia o pierwszym terminie rozprawy, dla którego przepisy prawa

procesowego nie przewidują możliwości doręczenia innego, niż osobiste (art. 132 §

1 i § 4 k.p.k.) lub zastępcze (art. 133 k.p.k.). Nie ulega wątpliwości, że wysłanie

korespondencji sądowej listem poleconym na inne dane osobowe uniemożliwia

V KK 114/25

5

„prawdziwemu” adresatowi odbiór takiej korespondencji, czy to do rąk własnych od

pracownika poczty, czy też ewentualnie w placówce pocztowej. Nie jest możliwe w

takiej sytuacji złożenie reklamacji, ani jakiekolwiek negocjowanie z pracownikiem

poczty w celu odbioru korespondencji sądowej nominalnie kierowanej do kogoś

innego (zob. wyroki SN: z 6 listopada 2024 r., V KK 439/24; z 11 grudnia 2024 r., IV

KK 404/24).

Jedną z gwarancji procesowych, przewidzianych w przepisach obecnie

obowiązującej procedury karnej, jest prawo oskarżonego do brania udziału w

rozprawie (art. 374 § 1 k.p.k.), które umożliwia prowadzenie osobistej obrony w

sprawie. Z realizacją tej odmiany prawa do obrony koresponduje obowiązek

zawiadomienia oskarżonego o czasie i miejscu rozprawy, wynikający z treści art. 117

§ 1 k.p.k. oraz zastrzeżenie, zgodnie z którym czynności nie przeprowadza się, jeżeli

osoba uprawniona nie stawiła się a brak dowodu, że została o niej powiadomiona -

art. 117 § 2 k.p.k. (zob. wyrok SN z 7 marca 2024 r., V KK 546/23). Zatem aby

oskarżony mógł realizować gwarantowane przepisem art. 374 § 1 k.p.k. prawo brania

udziału w rozprawie, obowiązkiem sądu jest prawidłowe zawiadomienie o jej terminie

i miejscu, a gdy brak jest w tym zakresie dowodu, to czynności tej nie powinno się

przeprowadzać.

Przechodząc na grunt realiów procesowych niniejszej sprawy zauważyć

należy, że A.S. nie został de facto prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy

głównej zaplanowanej na dzień 5 września 2024 r., a skoro tak, to Sąd nie był również

uprawniony do jej prowadzenia pod nieobecność ww. oskarżonego. Tylko i wyłącznie

poprawne wskazanie danych osobowych oskarżonego, warunkuje możliwość

uznania zawiadomienia za doręczone także i wtedy, gdy nastąpi sytuacja tzw.

doręczenia zastępczego, o której stanowi przepis art. 133 § 1 i 2 k.p.k.

Rację ma zatem skarżący, że powyższe uchybienia pozbawiły A.S. prawa do

udziału w rozprawie, co stanowi zarazem rażące naruszenie przepisów prawa

procesowego - art. 117 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 374 § 1 k.p.k. Ich konsekwencją było

również naruszenie wynikającego z art. 6 k.p.k. prawa oskarżonego do obrony, skoro

poprzez uniemożliwienie mu osobistego uczestnictwa w rozprawie, nie mógł on

składać wyjaśnień, oświadczeń i wniosków, czy też zaskarżyć przedmiotowego

wyroku. Mając zaś na uwadze, że prawo stron do uczestniczenia w rozprawie jest

V KK 114/25

6

fundamentalnym prawem demokratycznego procesu karnego, a tym samym stanowi

jeden z głównych elementów rzetelnego postępowania, to niewątpliwie

przedstawione wyżej rażące naruszenia przepisów prawa procesowego, mogły mieć

istotny wpływ na treść orzeczenia, jako że orzekanie z naruszeniem rzetelności

procedowania, a szczególnie uniemożliwienie podjęcia aktywnej obrony, nie pozwala

uznać, iż wydany wyrok zapadł w wyniku rzetelnego procesu karnego (por. wyroki

SN: z 16 lipca 2009 r., V KK 48/09, OSNwSK 2009/1/1559; z 18 grudnia 2013 r., III

KK 387/13; z 6 listopada 2018 r., IV KK 421/17).

Konieczne stało się zatem uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Łodzi-Śródmieścia w

Łodzi. Sąd ten ponownie przeprowadzi postępowanie, respektując gwarancje

procesowe oskarżonego.

Mając na uwadze powyższe względy Sąd Najwyższy, orzekł jak w wyroku.

Adam Roch

Zbigniew Kapiński

Stanisław Stankiewicz

[WB]

[r.g.]