Sąd najwyższy

Wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 23 października 2024 r., sygn. akt

V Ka 1493/23, utrzymujący w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 13

czerwca 2023 r., sygn. akt II K 844/20, został zaskarżony kasacjami wniesionymi

przez obrońców skazanego T.W. Sprawa ta została zarejestrowana w Sądzie

Najwyższym pod sygn. akt V KK 12/26 i zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego

kierującego pracą Izby Karnej przydzielona do referatu SSN A.B.

W toku prowadzonego postępowania obrońcy skazanego złożyli wnioski o

wyłączenie SSN A.B. - w trybie art. 41 § 1 k.p.k. - od rozpoznania sprawy

kasacyjnej o sygn. akt V KK 12/26, z uwagi na istnienie po stronie sędziego

uzasadnionych wątpliwości co do jego bezstronności. Wnioskodawcy (m.in. r. pr.

K.Ł., działająca z substytucji adw. J..) wskazywali, że SSN A.B. został powołany na

urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa,

V KK 12/26

2

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 2017 r., zaś w

przedstawionej argumentacji odwoływali się m.in. do uchwały połączonych Izb:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23

stycznia 2020 r. (sygn. akt BSA I-411-1/20), orzecznictwa ETPC oraz zasady nemo

iudex in causa sua. Postanowieniem Sądu Najwyższego z 26 marca 2026 r., sygn.

akt V KK 12/26, wnioski te pozostawiono bez rozpoznania.

Ponowny wniosek o wyłączenie SSN A.B. od udziału w przedmiotowej

sprawie kasacyjnej, powołując się na przepisy art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 4

k.p.k., złożył obrońca skazanego adw. J.M. (data wpływu do SN - 21 kwietnia 2026

r.). W tej inicjatywnie również podniesiono, że SSN A.B. został powołany na urząd

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa,

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., a

zatem „nie został spełniony w okolicznościach niniejszej sprawy podstawowy

warunek bezstronności organu rozstrzygającego, a wyrażający się w zasadzie

nemo iudex in causa sua”, zaś poprzedni wniosek został rozpoznany przez

sędziego podlegającego wyłączeniu z tym samych przyczyn.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek obrońcy skazanego T.W. należało pozostawić bez rozpoznania.

Na wstępie zaznaczyć należy, wbrew odmiennym sugestiom autora wniosku,

że Sąd Najwyższy (w tym składzie) był władny wydać niniejsze postanowienie.

Utrwalone w tej mierze orzecznictwo Sądu Najwyższego, wsparte poglądami

doktryny, jasno bowiem wskazuje, że wynikający z art. 42 § 3 k.p.k. obowiązek

powstrzymania się sędziego od udziału w sprawie ma zastosowanie i uzasadnienie

tylko wtedy, gdy wniosek (o jego wyłączenie) w ogóle podlega rozpoznaniu.

Natomiast, gdy zachodzi podstawa do pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, nie

ma zasadniczych racji, aby sędzia nie mógł brać udziału w wydaniu takiego

orzeczenia. Słowem w składzie sądu orzekającego o pozostawieniu wniosku o

wyłączenie sędziego bez rozpoznania, może brać udział sędzia, którego wniosek

dotyczy. Wtedy nie jest to bowiem orzekanie w kwestii wyłączenia sędziego, ale co

do wniosku o włączenie, czyli w kwestii powstania przyczyny wyłączenia lub

powzięcia przez stronę wiadomości o przyczynie wyłączenia (zob. postanowienia

SN z 21 lipca 2011 r., I KZP 6/11, OSNKW 2011, z. 8, poz. 66; z 14 stycznia 2026

V KK 12/26

3

r., II KB 118/25; z 15 stycznia 2026 r., I KK 424/25; z 21 stycznia 2026 r., I KZP

4/25; z 18 lutego 2026 r., II KK 268/24; D. Wysocki, Glosa (do postanowienia SN z

21 lipca 2011 r., I KZP 6/11), OSP 2012, z. 3, s. 207-209; J. Kosonoga [w:], Kodeks

postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red. R. A. Stefański, S.

Zabłocki, LEX 2017, art. 41, teza 73-74; M. Rogacka-Rzewnicka [w:], Kodeks

postępowania karnego. Komentarz do wybranych przepisów, red. D. Szumiło-

Kulczycka, LEX 2022, art. 41, teza 3; H. Paluszkiewicz [w:], Kodeks postępowania

karnego. Komentarz, red. K. Dudka, wyd. 3, Warszawa 2023, art. 41, teza 11; D.

Świecki [w:], Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, red.

D. Świecki, LEX 2025, art. 41, teza 18-19; J. Skorupka [red.], Kodeks postępowania

karnego. Komentarz, Legalis 2026, art. 41, Nb 20 wraz z powołaną dalszą

literaturą).

Złożony przez obrońcę skazanego T.W. wniosek o wyłączenie SSN A.B. od

udziału w sprawie kasacyjnej o sygn. akt V KK 12/26, dotyczy ponownie kwestii

ustrojowych (prawidłowości powoływania sędziów SN na wniosek KRS,

ukształtowanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z

2018 r., poz.3). Rzecz jednak w tym, że przedmiotowy wniosek nie mógł być

aktualnie przedmiotem merytorycznego rozpoznania w niniejszym postępowaniu

incydentalnym dlatego, że został oparty na tych samych podstawach faktycznych

(analogicznych okolicznościach i argumentach), co wnioski tej samej strony już

wcześniej rozpoznane (arg. ex art. 41a k.p.k.). Jak już wyżej wskazano obrońcy

skazanego złożyli uprzednio wnioski o wyłączenie SSN A.B. od udziału w sprawie

kasacyjnej o sygn. akt V KK 12/26, oparte na twierdzeniu o powołaniu ww.

sędziego w wadliwej procedurze, tj. z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa,

ukształtowanej w trybie określonym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa. Mimo, że regulacja przewidziana w art.

41a k.p.k. dotyczy wprost sytuacji, w której sąd wydał wcześniej postanowienie o

odmowie uwzględnienia wniosku, po jego merytorycznym rozpoznaniu, to

oczywiste jest, że regulację tę w drodze wnioskowania a fortriori należy stosować

również w wypadkach, w których wcześniej złożony wniosek o wyłączenie sędziego

został pozostawiony bez rozpoznania (zob. A. Sakowicz [red.], Kodeks

V KK 12/26

4

postępowania karnego. Komentarz. Warszawa 2016, s. 159; postanowienia SN: z

29 listopada 2024 r., II KK 423/23; z 20 marca 2025 r., III KO 61/24). Stanowiska

tego nie podważa przywołana we wniosku okoliczność, że SSN A.B. powinien być

wyłączony od rozpoznania sprawy kasacyjnej T.W. z uwagi na zasadę nemo iudex

in causa sua. Tego rodzaju twierdzenie, w nieco zmienionej szacie semantycznej

(w zestawieniu z poprzednimi wnioskami), nie może być bowiem uznane za

przywołanie nowej podstawy faktycznej, warunkującej merytoryczne rozpoznanie

wniosku, skoro okoliczność ta była już podnoszona we wcześniejszych wnioskach

strony o wyłącznie. Nie ulega przecież wątpliwości, że prawnie relewantna jest

wyłącznie treść (istota) wniosku.

Jedynie uzupełniająco wskazać w tym miejscu należy, że nietrafne było

stanowisko obrońcy, prezentowane w zakresie braku legitymacji do orzekania

szeregu innych, imiennie wskazanych sędziów Sądu Najwyższego, a to w związku

koniecznością ich wyłączenia z uwagi na „wadliwą procedurę” (tryb) ich powołania.

Zauważyć bowiem wypada, że ustawa Kodeks postępowania karnego nie

przewiduje wyłączenia sędziego in abstracto. Wniosek o wyłączenie sędziego może

zostać skutecznie złożony tylko w stosunku do sędziego, a w składach kolegialnych

sądu - sędziów, którzy zostali wyznaczeni do rozpoznania sprawy (zob.

postanowienia SN: z 16 marca 2010 r., WO 4/10, OSNwSK 2010, Nr 1, poz. 567; z

21 czerwca 2012 r., III KO 34/12, OSNKW 2012, z. 11, poz. 116; z 14 grudnia 2016

r., III KO 99/16). Za taką wykładnią jasno przemawia brzmienie art. 41 § 1 k.p.k.,

który odnosi się do wyłączenia sędziego „w danej sprawie". Oznacza to, że nie

można wyłączyć na tej podstawie sędziów niejako „na przyszłość". Z tych też

względów w orzecznictwie słusznie podnosi się, że sędziowie wymienieni we

wniosku o wyłączenie sędziów danego sądu, którzy nie zostali wyznaczeni do

rozpoznania sprawy, mogą rozpoznać ten wniosek, gdyż wniosek o wyłączenie od

udziału w sprawie ich bezpośrednio nie dotyczy (zob. postanowienie SN z 21

czerwca 2012 r., III KO 34/12).

Nota bene zaznaczyć przy tym wypada, że obrońca skazanego nie przywołał

żadnych konkretnych okoliczności wskazujących na to, że SSN A.B. jest

negatywnie nastawiony do jego mandanta (T.W.), jako strony postępowania

kasacyjnego.

V KK 12/26

5

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej postanowienia.

[WB]

[r.g.]