Sąd Najwyższy uchylił wyrok wobec P. M. za kradzież, bo wezwanie poszło na zły adres

Sąd Rejonowy w Elblągu wyrokiem z dnia 13 stycznia 2026 r. (sygn. akt VIII

K 1189/25) uznał oskarżonego P. M. za winnego tego, że w okresie między 6 a 13

V KK 121/26

2

października 2025 r. w E., na terenie sklepu S. przy ul. […], działając wspólnie i w

porozumieniu z inną osobą, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w krótkich

odstępach czasu i w podobny sposób, zabrał w celu przywłaszczenia artykuły

spożywcze i chemii przemysłowej o łącznej wartości 811,89 zł na szkodę S. Sp. z

o.o., przy czym czynu tego dokonał w warunkach powrotu do przestępstwa po

odbyciu kary łącznej 4 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem

łącznym Sądu Rejonowego w Elblągu z dnia 25 marca 2025 r. (sygn. akt VIII K 2/21),

czym wyczerpał znamiona art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1

k.k., i za to na podstawie art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. wymierzył mu karę

10 miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawie art. 46 § 1 k.k. Sąd orzekł wobec

oskarżonego, solidarnie ze współoskarżoną P. G., obowiązek naprawienia szkody w

całości poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej spółki kwoty 811,89 zł, a nadto

zwolnił oskarżonego od kosztów sądowych.

Wyrok ten nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się w

dniu 21 stycznia 2026 r. bez przeprowadzenia postępowania odwoławczego.

Kasację od powyższego prawomocnego wyroku wniósł Prokurator Generalny,

zaskarżając go w części dotyczącej oskarżonego P. M. w całości, na jego korzyść.

Na podstawie art. 523 § 1 k.p.k. zarzucił „rażące i mogące mieć istotny wpływ na

treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art.

117 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 374 § 1 k.p.k. i art. 6 k.p.k., polegające na wadliwym

uznaniu, że awizowane i niepodjęte w terminie zawiadomienie oskarżonego o

terminie rozprawy wyznaczonej w dniu 13 stycznia 2026 roku, zostało mu prawidłowo

doręczone i wystąpiły tym samym warunki do rozpoznania sprawy pod jego

nieobecność, podczas gdy korespondencję tę wysłano na adres zawierający błędne

oznaczenie numeru mieszkania, niebędący zatem wskazanym przez P. M. jego

adresem do doręczeń, co w konsekwencji skutkowało przeprowadzeniem

postępowania pod jego nieobecność z rażącym naruszeniem prawa oskarżonego do

obrony, polegającym na uniemożliwieniu mu wzięcia udziału w rozprawie oraz

poddania wydanego wyroku skazującego kontroli Sądu II instancji”. W konkluzji

skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie dotyczącym

oskarżonego P. M. i przekazanie sprawy w tej części Sądowi Rejonowemu w Elblągu

do ponownego rozpoznania.

V KK 121/26

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się zasadna w stopniu oczywistym, co pozwoliło na jej

uwzględnienie na posiedzeniu bez udziału stron, w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Z akt sprawy wynika, że podczas przesłuchania w charakterze podejrzanego w dniu

19 listopada 2025 r. P. M. oświadczył, że nie ma stałego miejsca zameldowania, a

jako miejsce zamieszkania i zarazem adres do doręczeń wskazał: ul. [...] w E. (k. 68).

W załączniku adresowym do aktu oskarżenia adres ten oznaczono jednak wadliwie

jako ul. [...]. Na ten właśnie adres Sąd Rejonowy kierował do oskarżonego

korespondencję, w tym zawiadomienie o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 13

stycznia 2026 r. (k. 94, 98). Przesyłka ta, po dwukrotnym awizowaniu, została

zwrócona jako niepodjęta w terminie (k. 110a). Na rozprawie w dniu 13 stycznia 2026

r. Sąd I instancji, odnotowując „zwrot niepodjętej przesyłki”, postanowił na podstawie

art. 374 k.p.k. prowadzić rozprawę bez udziału oskarżonego, przyjmując, że

zawiadomiony o jej terminie nie stawił się bez usprawiedliwienia (k. 113). Rozprawa

zakończyła się tego samego dnia wydaniem wyroku skazującego.

Zgodnie z art. 374 § 1 zd. pierwsze k.p.k. oskarżony ma prawo brać udział w

rozprawie. Realizacji tego uprawnienia służy obowiązek zawiadomienia

uprawnionego o czasie i miejscu czynności procesowej (art. 117 § 1 k.p.k.) oraz

gwarancyjny zakaz przeprowadzenia czynności, jeżeli osoba uprawniona nie stawiła

się, a brak dowodu, że została o niej powiadomiona (art. 117 § 2 k.p.k.). W

orzecznictwie Sądu Najwyższego konsekwentnie przyjmuje się, że rozprawę pod

nieobecność oskarżonego, którego udział nie jest obowiązkowy, można prowadzić

tylko wówczas, gdy został on prawidłowo, a więc zgodnie z przepisami rozdziału 15

Kodeksu postępowania karnego, zawiadomiony o jej czasie i miejscu, zaś

nieprawidłowe powiadomienie – w tym skierowanie zawiadomienia wadliwie

zaadresowanego – jest równoznaczne z niepowiadomieniem i zawsze implikuje

koniecznością zaniechania przeprowadzenia czynności (zob. wyroki SN: z dnia 9

października 2020 r., IV KK 283/20).

Fikcja doręczenia przewidziana w art. 133 § 2 k.p.k. opiera się na założeniu,

że pismo zostało skierowane do adresata pod jego właściwy adres, a jedynie nie

mogło mu zostać doręczone do rąk własnych w sposób wskazany w art. 132 k.p.k.

Tylko poprawne wskazanie danych adresowych warunkuje zatem możliwość uznania

V KK 121/26

4

pisma za doręczone w trybie doręczenia zastępczego. Z tych samych względów nie

mógł znaleźć zastosowania art. 139 § 1 k.p.k., który wiąże skutek doręczenia z

pismem wysłanym „pod wskazanym przez siebie adresem”. Adres z oznaczeniem

lokalu nr […] nie był adresem wskazanym przez oskarżonego, lecz wynikiem omyłki

organów procesowych, która nie może obciążać strony. Awizowanie przesyłki w

innym lokalu niż ten, który oskarżony podał jako miejsce zamieszkania, nie stwarzało

żadnej realnej możliwości zapoznania się przez niego z zawiadomieniem.

Analogiczny układ procesowy był już przedmiotem oceny Sądu Najwyższego, który

uwzględniając kasację Prokuratora Generalnego wskazał, że wysłanie

zawiadomienia na inny niż wskazany przez oskarżonego adres nie spełnia warunku

prawidłowego powiadomienia o terminie rozprawy (zob. wyrok SN z dnia 20 listopada

2024 r., I KK 374/24).

W tym stanie rzeczy Sąd I instancji nie dysponował dowodem prawidłowego

zawiadomienia oskarżonego o terminie rozprawy w dniu 13 stycznia 2026 r., a mimo

to ją przeprowadził, naruszając art. 117 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 374 § 1 k.p.k.

Uchybienie to ma charakter rażący. Nie dotyczy bowiem kwestii drugorzędnej, lecz

elementarnej gwarancji procesowej, jaką jest możliwość osobistego udziału

oskarżonego w rozprawie, a przy tym było łatwe do dostrzeżenia na podstawie

porównania protokołu przesłuchania podejrzanego, gdzie wskazano adres dla

korespondencji z adresem widniejącym na przesyłce. Jego skutkiem było naruszenie

prawa do obrony (art. 6 k.p.k.): oskarżony, nieobecny na skutek braku wiedzy o

terminie, a nie świadomej decyzji, został pozbawiony możliwości złożenia wyjaśnień,

zgłaszania wniosków dowodowych i zajmowania stanowiska co do rozstrzygnięcia,

w tym co do wymiaru kary.

Nie sposób także zakwestionować istotnego wpływu tego uchybienia na treść wyroku.

Wyrok zapadł na jedynej rozprawie, w całości pod nieobecność oskarżonego, i

orzeczono nim bezwzględną karę 10 miesięcy pozbawienia wolności. Podkreślić

należy, że oskarżony – nie wiedząc o toczącej się rozprawie – nie miał realnej

sposobności wniesienia apelacji, a wyrok uprawomocnił się bez jakiejkolwiek kontroli

instancyjnej. Nieprawidłowości nie mogły więc zostać skorygowane w zwykłym toku

instancji, co dodatkowo przesądza o potrzebie ingerencji Sądu Najwyższego.

Orzeczenia wydanego w warunkach pozbawienia oskarżonego możliwości podjęcia

V KK 121/26

5

aktywnej obrony nie można uznać za wynik rzetelnego procesu, a nie da się

wykluczyć, że jego udział w rozprawie doprowadziłby do odmiennych ustaleń lub

innej reakcji karnej.

W ponownym postępowaniu Sąd Rejonowy w Elblągu, rozpoznając sprawę w

zakresie dotyczącym P. M., zobowiązany będzie w pierwszej kolejności

zweryfikować aktualny adres oskarżonego i zapewnić jego prawidłowe

zawiadomienie o terminie rozprawy, tak aby mógł on zrealizować uprawnienie

wynikające z art. 374 § 1 k.p.k. Sąd ten będzie przy tym związany granicami

wynikającymi z tego, że kasację wniesiono wyłącznie na korzyść oskarżonego (art.

443 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.).

Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji.

[J.J.]

[r.g.]

Jarosław Matras

Michał Laskowski

Włodzimierz Wróbel