Sąd Najwyższy oddalił kasację prokuratora, uniewinnienie oskarżonego zostaje

A.B. został oskarżony o to, że w dniu 19 maja 2022 r. w M.,

woj. […] nieumyślnie spowodował ciężki uszczerbek na zdrowiu Z.L. w ten sposób,

że podczas kłótni popchnął pokrzywdzonego rękoma, w wyniku czego ten upadł na

plecy i uderzył głową w chodnik doznając obrażeń ciała w postaci: złamania

V KK 142/26

2

piramidy kości skroniowej prawej, złamania łuski kości potylicznej po stronie prawej,

krwiaka podskórnego w okolicy potylicznej prawej, obrzęku mózgu, stłuczenia

mózgu, krwawienia wewnątrzczaszkowego (krwiaki przymózgowe), które to

obrażenia spowodowały u pokrzywdzonego chorobę realnie zagrażającą życiu, tj. o

czyn z art. 156 § 1 pkt 2 k.k. i art. 156 § 2 k.k.

Wyrokiem z 2 czerwca 2025 roku, sygn. II K 161/23, Sąd Rejonowy w

Mławie na podstawie art. 66 § 1 k.k. w zw. z art. 67 § 1 k.k. postępowanie karne

wobec oskarżonego A.B. warunkowo umorzył na okres 2 lat próby.

Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wniósł obrońca, zarzucając m. in.

naruszenie przepisów prawa materialnego, mające istotny wpływ na treść

orzeczenia, a to art. 25 § 1 k.k. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy ocena

całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a także sytuacji i

okoliczności towarzyszących zdarzeniu z 19 maja 2022 r. z udziałem oskarżonego i

oskarżyciela posiłkowego, tj. agresywne i wyzywające zachowanie ze strony

oskarżyciela posiłkowego oraz fakt sprowokowania przez niego konfliktu pomiędzy

stronami, prowadzą do wniosku, że oskarżony A.B. działał w warunkach obrony

koniecznej.

Wyrokiem z 12 grudnia 2025 roku, sygn. V Ka 618/25, Sąd Okręgowy w

Płocku zmienił orzeczenie w ten sposób, że uniewinnił A.B. od popełnienia

zarzucanego mu czynu.

Kasację od powyższego rozstrzygnięcia wniósł prokurator, zarzucając

rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenia prawa materialnego, a

mianowicie art. 25 § 1 k.k. poprzez jego niesłuszne zastosowanie i przyjęcie, że w

ustalonym stanie faktycznym można mówić o działaniu oskarżonego w warunkach

kontratypu obrony koniecznej, co w konsekwencji doprowadziło do zmiany wyroku

Sądu Rejonowego w Mławie z dnia 2 czerwca 2025 r., sygn. II K 161/23, przez

uniewinnienie oskarżonego od popełnienia przypisanego mu czynu, podczas gdy

prawidłowa ocena całokształtu istotnych okoliczności niniejszej sprawy prowadzi do

wniosku, że oskarżony swoim działaniem przekroczył granice obrony koniecznej w

dniu 19 maja 2022 r. podczas zdarzenia z udziałem pokrzywdzonego Z.L.

V KK 142/26

3

Podnosząc powyższy zarzuty prokurator wniósł o uchylenie wyroku Sądu

Okręgowego w Płocku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Kasacja prokuratora jest bezzasadna w stopniu oczywistym, co uzasadniało

rozpoznanie jej na posiedzeniu w trybie przewidzianym w art. 535 § 1 i 3 k.p.k.

Tytułem wstępu przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 523 § 1 k.p.k. kasacja może

być wniesiona tylko z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. lub innego

rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. Co do

zasady może ona zostać złożona jedynie od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego

kończącego postępowanie (art. 519 k.p.k.). Jako środek zaskarżenia o wiele bardziej w

stosunku do apelacji sformalizowany musi spełniać restrykcyjne wymogi w zakresie

konstrukcji zarzutów, zaś nierespektowanie tych wymagań skutkuje bądź

niedopuszczalnością tego środka (art. 530 § 2 k.p.k.), bądź w fazie merytorycznej oceny

uznaniem jego oczywistej bezzasadności – art. 535 § 3 k.p.k. (por. postanowienie SN z 23

lutego 2022 r., IV KK 437/21).

W wywiedzionej kasacji prokurator zarzuca naruszenie prawa materialnego.

Podkreślić jednak już na wstępie należy, że obraza prawa materialnego polegać może na

wadliwym jego zastosowaniu (lub niezastosowaniu) w orzeczeniu opartym na

prawidłowych ustaleniach faktycznych. Nie ma obrazy prawa materialnego, gdy wadliwość

orzeczenia w tym zakresie jest wynikiem błędnych ustaleń przyjętych za jego podstawę.

Nadto, zarzut obrazy prawa materialnego może być zasadny tylko wówczas, gdy dotyczy

zastosowania lub niezastosowania przepisu zobowiązującego sąd do jego bezwzględnego

przestrzegania. Nie można mówić o tego rodzaju obrazie wówczas, gdy ustawa dopuszcza

tylko możliwość zastosowania bądź niezastosowania określonego przepisu.

W realiach niniejszej sprawy ustalenia faktyczne nie były kwestionowane. Sądy obu

instancji zajęły odmienne stanowiska jeśli chodzi o prawną ocenę krytycznego zdarzenia.

Dostrzec zatem należy, że w zakresie feralnego zdarzenia sąd I instancji ustalił, że „po

chwili Z.L. wyszedł z klatki bloku i zdenerwowany szedł w kierunku oskarżonego. Między

mężczyznami doszło do sprzeczki, mężczyźni zaczęli się kłócić. Po chwili z bloku wyszli

rodzice oskarżonego – B. i D.B. Z.L. próbował uderzyć oskarżonego, lecz ten we własnej

V KK 142/26

4

obronie odepchnął go”. Te właśnie zaakceptowane przez sąd odwoławczy ustalenia

doprowadziły go do powzięcia przekonania o działaniu A.B. w ramach obrony koniecznej.

Tymczasem w wywiedzionym nadzwyczajnym środku odwoławczym prokurator –

nie formułując zarzutu obrazy choćby art. 7 k.p.k. – dokonuje własnej analizy i oceny

poszczególnych dowodów, w szczególności zeznań E.B. i wyjaśnień A.B., przez co de facto

kwestionuje poczynione przez sąd odwoławczy ustalenia faktyczne. W kontekście

postawionego zarzutu obrazy prawa materialnego nie miało to szansy wywrzeć

zamierzonego skutku. Wskazane w art. 523 § 1 k.p.k. podstawy kasacyjne mają charakter w

pełni autonomiczny, zaś procedowanie kasacyjne dopuszcza kontrolę orzeczenia sądu ad

quem li tylko w kontekście rażącego naruszenia przepisów prawa, z wyłączeniem badania

ustaleń faktycznych, o ile nie zachodzą uchybienia określone w art. 439 § 1 k.p.k., których

Sąd Najwyższy w analizowanej sprawie nie ujawnił. W orzecznictwie od lat dominuje

jednolite stanowisko, iż orzekając w trybie kasacji Sąd Najwyższy nie jest władny

dokonywać ponownej oceny dowodów i na podstawie własnej ich analizy, kontrolować

poprawności dokonanych w sprawie ustaleń (vide wyrok SN z 6 września 1996 r., II KKN

63/96,

OSNKW

1997,

z.1-2,

poz. 11). Postawiony zarzut naruszenia prawa materialnego, stanowił więc de facto próbę

obejścia ograniczeń kasacyjnych zawartych w art. 519 k.p.k. i art. 523 § 1 k.p.k. i

doprowadzenia do ponownej instancyjnej oceny wyroku. Mając jednak na uwadze

nadzwyczajny charakter kasacji, trzeba podkreślić, że skonstruowane przez ustawodawcę

jej podstawy nie mogą być traktowane instrumentalnie, stąd nietrafne nazwanie przez

skarżącego wadliwości, która mogłaby być rozważana jedynie w aspekcie błędnych ustaleń

faktycznych – „naruszeniem prawa materialnego” – nie może prowadzić do ignorowania

ustawowej regulacji podstaw kasacji (vide wyroki SN z dni: 30 maja 1996 r., V KKN 29/96,

OSNKW 1996, z. 7-8, poz. 44; 19 grudnia 1996 r., V KKN 116/96, OSNKW 1997, z. 3-4, poz.

34; 19 stycznia 2006 r., V KK 169/05, OSN Prok. i Pr. 2006, z. 9, poz.15).

Tym samym kasacja prokuratora, jako realnie kwestionująca ocenę dowodów i

wynikające z nich ustalenia faktyczne, w kontekście postawionego w niej zarzutu musiała

zostać uznana za oczywiście bezzasadną, a konsekwencją powyższego musiało być jej

oddalenie. W związku z takim rozstrzygnięciem, Sąd Najwyższy – po myśli art. 637a k.p.k. w

V KK 142/26

5

zw. z art. 636 § 1 k.p.k. – kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciążył Skarb

Państwa.

Adam Roch

[WB]

[a.ł]