Zamiast zakładu psychiatrycznego terapia ambulatoryjna dla M.H. SN oddalił kasację prokuratora

Kasacja wniesiona przez prokuratora okazała się bezzasadna w stopniu

oczywistym.

Sygn. akt V KK 308/26

2

W tym nadzwyczajnym środku odwoławczym postawiono dwa zarzuty,

a mianowicie naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 433§1 i 2 k.p.k. i art. 457§3

k.p.k. poprzez nienależyte rozpoznanie zarzutu podniesionego w apelacji obrońcy

oskarżonego, z przekroczeniem granic podniesionego zarzutu i bez uwzględnienia

całokształtu okoliczności sprawy, co skutkowało zmianą zaskarżonego wyroku oraz

naruszenie prawa karnego materialnego, tj. art. 115§2 k.k. poprzez jego niewłaściwe

zastosowanie polegające na oparciu oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu

zarzuconego M.H. wyłącznie na przesłankach rodzaju i charakteru naruszonego

dobra oraz rozmiaru wyrządzonej lub grożącej szkody, z pominięciem pozostałych

elementów wpływających na ocenę karygodności zachowania sprawcy

wymienionych w art. 115§2 k.k., a także na kryterium irrelewantnym dla dokonania

oceny stopnia karygodności czynu w postaci ustawowego zagrożenia karą.

Analiza treści zwyczajnego środka odwoławczego wskazuje, że kwestią

podważaną przez obrońcę M.H. było zastosowanie wobec niego środka

zabezpieczającego w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym, w sytuacji gdy

w ocenie skarżącego, właściwym było zastosowanie wolnościowego środka

zabezpieczającego w postaci leczenia ambulatoryjnego. Choć w istocie apelujący

nie postawił zarzutu uchybienia w przestrzeni prawa materialnego, lecz jako

naruszone wskazał przepisy proceduralne w postaci art. 444§1 k.p.k. w zw. z art.

438§4 k.p.k., a uzasadnienie apelacji było niezwykle lakoniczne, to jednak na

uwadze należało mieć okoliczność, że apelacja ta została wywiedziona na korzyść

sprawcy. Sąd Odwoławczy dokonał kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia

pod kątem prawidłowości orzeczenia najsurowszego ze środków zabezpieczających

i w tej przestrzeni dopatrzył się uchybienia. Jego działania nie sposób ocenić jako

wychodzącego poza zakres i treść zarzutu.

Skarżący twierdzi w uzasadnieniu kasacji, że prokurator nie był w stanie

zaprezentować swojego stanowiska w tym zakresie. Wbrew jednak owym

twierdzeniom prokurator miał możliwość zająć stanowisko odnośnie postawionego

w apelacji zarzutu zarówno w odpowiedzi na apelację, jak też w toku rozprawy

apelacyjnej, podczas której był obecny. Niewątpliwie, jako podmiot profesjonalny

skarżący posiada stosowną wiedzę i doświadczenie w zakresie przebiegu

postępowania odwoławczego, a także, a może przede wszystkim, odnośnie

materialnoprawnych warunków orzekania najsurowszego ze środków

Sygn. akt V KK 308/26

3

zabezpieczających. Tym samym ewentualne rozstrzygnięcie Sądu Odwoławczego,

przy uwzględnieniu treści apelacji i jej kierunku, było przewidywalne.

Co się zaś tyczy drugiego z wymienionych uchybień, zauważenia wymaga,

że w zależności od sytuacji procesowej różne z przesłanek wymienionych w art.

115§2 k.k. mogą występować, bądź też nie. Rację ma skarżący, że Sąd Odwoławczy

w niniejszej sprawie postawił akcent na niektóre w nich, niemniej jednak nie sposób,

w sytuacji, gdy sprawcą czynu jest osoba, która nie mogła w czasie czynu rozpoznać

jego znaczenia ani pokierować swoim postępowaniem, oceniać takie przesłanki jak

postać zamiaru, czy motywację sprawcy. Ocenie nie będzie też podlegać choćby

waga naruszonych przez sprawcę obowiązków.

Autor kasacji nie wskazał, które z elementów składających się na ocenę

szkodliwości społecznej czynu winny zostać przez Sąd uwzględnione. Skupił się

natomiast w istocie na właściwościach i warunkach osobistych M.H., a także jego

postępowaniu już po popełnieniu czynu stanowiącego przedmiot niniejszego

postępowania (kolejne naruszenia prawa). Skarżący zupełnie stracił też z pola

widzenia wspomnianą przez Sąd Odwoławczy tzw. zasadę proporcjonalności

w orzekaniu środków zabezpieczających, stanowiącą w niniejszym postępowaniu,

zaraz po ocenie stopnia szkodliwości społecznej czynu, istotny instrument

pozwalający na ocenę zasadności orzeczenia wobec M.H. środka polegającego na

umieszczeniu w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym.

Otóż w postanowieniu z dnia 14 marca 2017r., wydanym w sprawie

IV KK 376/16, Sąd Najwyższy stwierdził, że „Sąd, przed podjęciem decyzji

o zastosowaniu środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zamkniętym

zakładzie psychiatrycznym, powinien przeprowadzić swego rodzaju test przez

rozważenie, jaką - gdyby nie stan niepoczytalności sprawcy czynu zabronionego -

karę należałoby sprawcy, za popełnienie czynu zabronionego, wymierzyć.

Tylko w przypadku, gdy nie ma wątpliwości, że właściwą karą dla takiego sprawcy

(gdyby mógł ponosić odpowiedzialność karną) byłaby bezwzględna kara

pozbawienia wolności, sąd powinien podjąć decyzję o umieszczeniu go w

zamkniętym zakładzie psychiatrycznym”. W realiach niniejszej sprawy

nieprawdopodobnym jawi się, by M.H., przy przyjęciu wymienionych w ww.

orzeczeniu założeń, wymierzono bezwzględną karę pozbawienia wolności. Tym

samym orzeczenie środka zabezpieczającego w postaci zamkniętego zakładu

psychiatrycznego stanowiłoby reakcję nieadekwatną, niewspółmiernie surową.

Sygn. akt V KK 308/26

4

Na zauważenie w tej przestrzeni zasługuje również twierdzenie Sądu

Najwyższego, także zawarte w przywołanym wyżej judykacie, a mianowicie, że

„>Drobne< czy też >średnie< przestępstwo, ani też prawdopodobieństwo

popełnienia nawet poważnego czynu zabronionego, które >nie jest wysokie<, nie

uzasadniają umieszczenia sprawcy w zamkniętym zakładzie (ultima ratio

pozbawienia wolności). Dla tych wypadków, które nie spełniają powyższych

warunków, a leczenie lub rehabilitacja sprawcy czynu zabronionego jest konieczna

z uwagi na względy humanitarne lub interes społeczny, tryb postępowania oraz

odpowiednie zakłady określa ustawa o ochronie zdrowia psychicznego. Przyjęta

przez ustawodawcę zasada proporcjonalności pozbawienia wolności do wagi czynu

ma na celu ograniczenie do niezbędnego minimum stosowania środków

zabezpieczających polegających na internowaniu niepoczytalnego w zakładzie

psychiatrycznym oraz stanowi tamę w stosowaniu umieszczenia w zamkniętym

zakładzie psychiatrycznym, wobec sprawców drobnych lub nawet średnich

przestępstw, chociażby uciążliwych dla otoczenia.”

W tym kontekście należało uznać, że postąpienie Sądu Odwoławczego było

prawidłowe. Sąd ten, mając na względzie treść apelacji, w której podważono

zasadność orzeczenia najsurowszego ze środków zabezpieczających, dokonał

stosownych ocen postępowania Sądu I instancji i zasadnie zmienił wydany wobec

M.H. wyrok poprzez orzeczenie wobec niego środka zabezpieczającego w postaci

terapii psychiatrycznej w warunkach ambulatoryjnych.

Mając na względzie wszystko powyższe należało dojść do wniosku, że autor

kasacji nie wykazał, by Sąd Odwoławczy dopuścił się uchybienia o charakterze

rażącego naruszenia prawa, które mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia i

które winno skutkować orzeczeniem o charakterze kasatoryjnym.

Konsekwencją powyższych wniosków było uznanie kasacji za bezzasadną

w stopniu oczywistym.

O wydatkach związanych z rozpoznaniem kasacji orzeczono na podstawie

art. 636§1 k.p.k. w zw. z art. 637a k.p.k.

SSN Jerzy Grubba

[WB]

Sygn. akt V KK 308/26

5

[r.g.]