Zatrzymany dokument prawa jazdy a decyzja z lipca. SN uchylił umorzenie sprawy kierowcy

W dniu 9 kwietnia 2025 r. do Sądu Rejonowego w Zgierzu wpłynął wniosek o

ukaranie M.K. m.in. za to, że w dniu 18 kwietnia 2024 r., około godz. 17:53, w

V KK 388/25

2

miejscowości H., gm. O. na wysokości nr […], kierował pojazdem marki F. o nr rej.

[...] po drodze publicznej, bez wymaganych uprawnień,

tj. o wykroczenie z art. 94 § 1 k.w.

Sąd Rejonowy w Zgierzu postanowieniem z dnia 21 maja 2025 r., sygn. akt II

W 380/25, na podstawie art. 5 § 1 pkt 8 k.p.w. umorzył postępowanie w zakresie

ww. czynu. Orzeczenie to uprawomocniło się w dniu 17 czerwca 2025 r., bez

postępowania odwoławczego.

Powyższe postanowienie zostało zaskarżone w całości, na niekorzyść

obwinionego, przez Prokuratora Generalnego, który we wniesionej kasacji podniósł

zarzut rażącego i mającego istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia art. 7

k.p.k. w zw. z art. 8 k.p.w., art. 34 k.p.w. oraz art. 94 § 1 pkt 5 k.p.k. w zw. z art. 32 §

2 i § 5 k.p.w., polegającego na zaniechaniu przeprowadzenia i przedstawienia w

uzasadnieniu postanowienia prawidłowej, uwzględniającej zasady prawidłowego

rozumowania oraz wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego kompleksowej

oceny zgromadzonego materiału dowodowego, skutkiem czego było dowolne

uznanie, że czyn zarzucany obwinionemu nie wyczerpuje znamion wykroczenia z

art. 94 § 1 k.w. i należy go oceniać w kategorii ewentualnego występku z art. 180a

k.k., co w konsekwencji doprowadziło do niezasadnego umorzenia postępowania w

sytuacji, kiedy należyta ocena tegoż materiału, w tym decyzji administracyjnej o

cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami w zakresie kategorii AM, B1 i B

prawa jazdy, która została wydana przez Starostę [...] dopiero 19 lipca 2024 r. i nie

obowiązywała M.K. w czasie kierowania przez niego pojazdem mechanicznym w

dniu 18 kwietnia 2024 r., w zestawieniu z informacją, zgodnie z którą dokument

prawa jazdy został wymienionemu zatrzymany przez funkcjonariusza Policji w dniu

30 listopada 2023 r. i następnie zatrzymany elektronicznie przez Starostę [...] w

dniu 9 lutego 2024 r., winna prowadzić do wniosku, iż nie zaistniały okoliczności

wyłączając postępowanie, określone w art. 60 § 1 pkt 3 i 5 k.p.w. w zw. z art. 5 § 1

pkt 2 k.p.k. oraz w zw. z art. 5 § 1 pkt 8 k.p.w.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów Prokurator Generalny wniósł o

uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do rozpoznania

Sądowi Rejonowemu w Zgierzu.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

V KK 388/25

3

Kasacja jest zasadna.

W pierwszej kolejności – dla przypomnienia – wskazać należy na kwestie

następujące.

Przepis art. 94 § 1 k.w. stanowi, że „ kto na drodze publicznej, w strefie

zamieszkania lub strefie ruchu prowadzi pojazd mechaniczny, nie mając do tego

uprawnienia, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny nie

niższej niż 1500 złotych”. Z kolei według przepisu art. 180a k.k. „kto na drodze

publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu, prowadzi pojazd

mechaniczny, nie stosując się do decyzji właściwego organu o cofnięciu

uprawnienia do kierowania pojazdami, podlega grzywnie, karze ograniczenia

wolności albo pozbawienia wolności do lat 2”.

W ocenie Sądu Rejonowego, obwinionego „w dniu popełnienia wykroczenia

obowiązywała decyzja Starosty [...] z dnia 19 lipca 2024 roku o cofnięciu uprawnień

do kierowania pojazdami w zakresie kategorii AM, BI, B prawa jazdy na okres roku

w terminie od dnia 30.11.2023 r. do dnia 24.11.2024 r.”, co jednak w rzeczywistości

nie miało miejsca.

Obwiniony M.K. zarzucanego mu bowiem wykroczenia z art. 94 § 1 k.w.

miałby się dopuścić w dniu 18 kwietnia 2024 r., ale w dacie tej nie mogła go

obowiązywać decyzja o cofnięciu uprawnień, skoro została ona wydana dopiero 3

miesiące później, tj. 19 lipca 2024 r. Prawdą jest natomiast, że dokument prawa

jazdy został obwinionemu zatrzymany przez funkcjonariusza Policji w dniu 30

listopada 2023 r. i następnie zatrzymany elektronicznie przez Starostę [...] w dniu 9

lutego 2024 r. Skoro zatem mocą decyzji administracyjnej z dnia 19 lipca 2024 r.

Starosta [...] cofnął M.K. uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie kategorii

AM, BI i B prawa jazdy, na okres roku, w terminie od 30 listopada 2023 r. do 24

listopada 2024 r., to okres od 30 listopada 2023 r. (data fizycznego zatrzymania

M.K. przez funkcjonariusza Policji dokumentu prawa jazdy) do 19 lipca 2024 r. (dnia

wydania decyzji o cofnięciu uprawnień) należy traktować jako faktyczne

„zawieszenie” uprawnień i niemożność korzystania z nich przez obwinionego w

rozumieniu art. 94 § 1 k.w.

Należy przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 104a ustawy z dnia 5

stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, który to przepis reguluje kwestię

V KK 388/25

4

zawieszenia uprawnień do kierowania pojazdami, zawieszeniu ulegają uprawnienia

do kierowania pojazdami osoby, której zatrzymano dokument stwierdzający

posiadanie uprawnienia do kierowania (ust. 1 pkt 1) oraz wobec której starosta

wydał decyzję administracyjną o zatrzymaniu dokumentu stwierdzającego

posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdami (ust. 1 pkt 2). Z kolei przepis art.

104a ust. 5 cyt. ustawy - w brzmieniu obowiązującym od dnia 5 grudnia 2021 r. -

nadanym ustawą z dnia 14 października 2021 r. o zmianie ustawy o transporcie

drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2021.1997 z dnia 4 listopada

2021 r.) - stanowi jednocześnie, że osoby, których uprawnienia do kierowania

pojazdami zostały zawieszone, uznaje się za nieposiadające uprawnień do

kierowania pojazdami w zakresie i w okresie, w których uprawnienia te są

zawieszone.

Jedynie przed wskazaną nowelizacją ustawy o kierujących pojazdami

przepis art. 104a w ust. 2 stanowił, że do osób, którym zatrzymano dokument

stwierdzający uprawnienie do kierowania pojazdami, których uprawnienia zostały

zawieszone, stosuje się przepisy dotyczące cofnięcia uprawnień do kierowania

pojazdami. Wskazana nowelizacja zasadniczo odmiennie ukształtowała zatem

sytuację osób, którym zatrzymano dokument stwierdzający uprawnienie do

kierowania pojazdami, przez co do czasu wydania stosownej decyzji

administracyjnej ich uprawnienia zostają zawieszone, skoro pod rządami

ówczesnego brzmienia art. 104a ustawy o kierujących pojazdami do osób takich

stosowano przepisy dotyczące cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami, zaś

po 5 grudnia 2021 r. osoby takie należy traktować jako nieposiadające uprawnień

do kierowania pojazdami w zakresie i w okresie, w których uprawnienia te są

zawieszone.

Podzielić w pełni należy zatem stanowisko Prokuratora Generalnego, że „w

konsekwencji opisanej zmiany ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących

pojazdami, warunkiem ponoszenia przez kierującego pojazdem mechanicznym

odpowiedzialności za występek z art. 180a k.k. jest istnienie w obiegu prawnym

uprzednio wydanej decyzji administracyjnej właściwego organu o cofnięciu

uprawnień do kierowania pojazdami i co oczywiste, w dacie czynu decyzja ta musi

być wykonalną (por.: wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 września 2024 r., sygn.

V KK 388/25

5

akt V KK 278/24, LEX nr 3757989; z dnia 25 kwietnia 2023 r„ sygn. akt III KK

122/23, LEX nr 3586414; z dnia 26 stycznia 2023 r., sygn. akt V KK 360/22, LEX nr

3521244; z dnia 6 czerwca 2022 r., sygn. akt V KK 204/22. LEX nr 3409744; z dnia

2 marca 2022 r., sygn. akt III KK 48/22. LEX nr 3408436; z dnia 9 grudnia 2021 r.,

sygn. akt V KK 547/21. LEX nr 3343329; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

7 września 2023 r., sygn. akt V KK 273/23. LEX nr 3602891). Jednocześnie, samo

zatrzymanie dokumentu prawa jazdy nie stanowi realizacji znamienia występku

określonego w art. 180a k.k., albowiem czynność ta nie pociąga za sobą

automatycznie skutku w postaci cofnięcia uprawnienia do kierowania pojazdami

mechanicznymi (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 21 czerwca 2022 r., sygn.

akt II KK 205/22, LEX nr 3453126; z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt II KK

145/20, LEX nr 3322676; z dnia 27 kwietnia 2021 r., sygn. akt V KK 466/20, LEX nr

3181476)”.

Stanowisko Sądu Rejonowego wyrażone w postanowieniu z dnia 21 maja

2025 r. (zapewne przez omyłkę 2-krotnie wpisano w nim datę 21 maja 2024 r.;

podobnie jako omyłkę należy z pewnością potraktować przywołany za podstawę

prawną rozstrzygnięcia przepis art. 5 § 1 pkt 8 k.p.w., który stanowi, że „nie

wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy postępowanie co do tego

samego czynu obwinionego zostało prawomocnie zakończone lub wcześniej

wszczęte, toczy się”, co z pewnością nie miało w przedmiotowej sprawie miejsca i

wydaje się, że raczej winien to być przepis art. 5 § 1 pkt 2 k.p.w., który odnosi się

do sytuacji, gdy czyn nie zawiera znamion wykroczenia albo ustawa stanowi, że

sprawca nie popełnia wykroczenia – gdyż taka właśnie konkluzja wynika z

uzasadnienia zaskarżonego kasacją postanowienia), że „osoba, która prowadzi

pojazd mechaniczny mimo cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami i czyni to

umyślnie, będzie odpowiadała za przestępstwo z art.. 180a k.k.”, jakkolwiek co do

zasady słuszne, to jednak nie mogło mieć zastosowania w omawianej sprawie,

skoro – co wskazano już wyżej – obwiniony w dacie zarzucanego mu czynu nie

miał „cofniętych uprawnień do kierowania pojazdami”. Stąd też decyzja o

umorzeniu postępowania o ww. wykroczenie i postulowanie, że „celowym jest

dokonanie ponownej analizy sprawy pod kątem popełnienia przestępstwa z art.

180a k.k.”, nie były trafne.

V KK 388/25

6

W podsumowaniu stwierdzić zatem należy, że w oparciu o załączone do

wniosku o ukaranie dokumenty, brak było podstaw do uznania, iż zachowanie M.K.

z dnia 18 kwietnia 2024 r. nie wyczerpuje znamion zarzucanego mu wykroczenia z

art. 94 § 1 k.w. i należy je oceniać jako ewentualny występek z art. 180a k.k.

Z tych też względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i

sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Zgierzu do ponownego rozpoznania.

Jerzy Grubba

Waldemar Płóciennik

Kazimierz Klugiewicz

[WB]

[r.g.]