Sędzia SN powołany na wniosek nowej KRS wyłączony z rozpoznania kasacji skazanych

Do Sądu Najwyższego wpłynęła sprawa z kasacji obrońców skazanych L. W.

i A. R.. Sprawa ta została zarejestrowana pod sygn. akt V KK 485/24. Dotychczas

od udziału w jej rozpoznaniu zostali wyłączeni: SSN Ryszard Witkowski, SSN Igor

Zgoliński, SSN Stanisław Stankiewicz, SSN Anna Dziergawka.

Aktualnie sprawa została przydzielona do rozpoznania SSN Pawłowi

Kołodziejskiemu. Pismem z dnia 16 grudnia 2025 r. obrońca skazanego L. W.

złożył wniosek o wyłączenie SSN Pawła Kołodziejskiego od udziału w rozpoznaniu

tej sprawy kasacyjnej. Powołał się na art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k.

oraz art. 6 ust. 1 EKPC. W uzasadnieniu wniosku obrońca podał, że SSN Paweł

Kołodziejski został powołany do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

V KK 485/24

2

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3; dalej: ustawa

nowelizująca KRS), co powoduje, że Sąd z jego udziałem nie jest sądem ustrojowo

niezależnym i bezstronnym oraz ustanowionym ustawą. Powołał w tym względzie

stosowne orzecznictwo Sądu Najwyższego i ETPCz. Wskazał również, że SSN

Paweł Kołodziejski został powołany do pełnienia urzędu w takiej samej procedurze

jak sędziowie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, których udział w wydaniu orzeczenia

– zgodnie z zarzutami kasacji – miał stanowić uchybienie z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Tym samym obrońca odwołał się do zasady nemo iudex in causa sua.

Pismem z dnia 17 grudnia 2025 r. wniosek o wyłączenie sędziego złożył

także obrońca A. R. . Obrońca wskazał, że wnosi o wyłączenie sędziego wobec

faktu powołania SSN Pawła Kołodziejskiego na stanowisko sędziego Sądu

Najwyższego na skutek rekomendacji KRS ukształtowanej przepisami ustawy

nowelizującej oraz wobec tego, że Sąd Najwyższy z udziałem SSN Pawła

Kołodziejskiego miałby rozstrzygać o zasadności zarzutów kasacji, których

podstawy odnoszą się do niego w takim samym stopniu, jak do sędziów, których te

zarzuty bezpośrednio dotyczą (sędziów Sądu Apelacyjnego w Gdańsku

powołanych w tożsamej procedurze), co jest wprost sprzeczne z istotą zakazu

nemo iudex in causa sua. Także ten wniosek opierał się na dotychczasowym

orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Oba wnioski zostały zarejestrowane do wspólnego rozpoznania jako sprawa

KRI 1427. Do akt sprawy obrońcy złożyli także wnioski „testowe” na podstawie art.

29 § 5 ustawy o SN, które zostały odrębnie zarejestrowane.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Oba wnioski okazały się zasadne i doprowadziły do wyłączenia sędziego

Sądu Najwyższego Pawła Kołodziejskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy V KK

485/24.

Wnioski należało uwzględnić z uwagi na konieczność zapewnienia stronom

postępowania karnego dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu,

ustanowionego ustawą. Sąd Najwyższy, na podstawie art. 87 § 1 ustawy o SN,

pozostaje związany uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia

2020 r., BSA I-4110-1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że:

„nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także

V KK 485/24

3

wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu

Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz.

3)”. Cytowana uchwała ma moc zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany

każdy skład Sądu Najwyższego. Wynikającego z uchwały połączonych Izb stanu

rzeczy nie zmieniło orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020

r. (sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61; Dz. U. 2020, poz. 376). Argumenty na

rzecz tej tezy zostały obszernie zreferowane m.in.: w postanowieniach Sądu

Najwyższego: z dnia 23 listopada 2022 r. I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18

stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23; czy w wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23, a Sąd Najwyższy

orzekający w tej sprawie je podziela.

Stanowisko zawarte w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego zostało

następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Jest ono także

aprobowane w kolejnych orzeczeniach (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z

dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95; postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 19 stycznia

2023 r., I KK 240/22; z dnia 14 stycznia 2025 r., III KK 436/24; z dnia 15 stycznia

2025 r., I KO 127/24; z dnia 17 stycznia 2025 r., IV KK 458/24; wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 21 lutego 2024 r., II KK 627/23; z dnia 18 grudnia 2024 r., II

KO 84/24; z dnia 16 stycznia 2025 r., II KK 322/24).

Ponadto, zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z

dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19),

interpretującym standard „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego

ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, udział w procesie powoływania sędziów

Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym w ww. trybie (w efekcie

czego organ ten nie był niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej)

powoduje, że sąd z udziałem tak powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej

sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art.

6 ust. 1 EKPC (pkt 284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu

V KK 485/24

4

Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone

także w wyroku ETPC z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek

przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19, wyroku ETPC z dnia 3 lutego

2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20 oraz

wyroku pilotażowym ETPC z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce,

skarga nr 50849/21).

Wyłączając SSN Pawła Kołodziejskiego od rozpoznania tej sprawy Sąd

Najwyższy miał w polu widzenia także przeciwdziałanie potencjalnej

odpowiedzialności finansowej Skarbu Państwa. W ramach postępowań przed

ETPCz na skutek wydawania orzeczeń przez Sąd Najwyższy z udziałem wadliwie

powołanych sędziów rząd wypłaca skarżącym świadczenia w kwocie po 10.000

euro (por. m.in. decyzje ETPCz z dnia 5 grudnia 2024 r.: Cupał i inni przeciwko

Polsce, skarga nr 30049/22; Zieliński przeciwko Polsce, skarga nr 3423/22;

Łabudek przeciwko Polsce, skarga numer 43727/21; por. także z nowszych

orzeczeń: decyzja ETPCz z dnia 7 maja 2025 r. w połączonych sprawach Grzegorz

Burchard i Dariusz Szymczak p. Polsce, skargi nr 1470/22 oraz 20920/22; decyzja

ETPCz z dnia 19 czerwca 2025 r., Piotr Reczkowicz p. Polsce, skarga nr 33082/22).

Jednocześnie zasadnie podnieśli obaj obrońcy, że w przypadku braku

wyłączenia sędziego doszłoby do naruszenia sedna zakazu nemo iudex in causa

sua. Rozpoznanie kasacji w tej sprawie przez Sąd Najwyższy z udziałem SSN

Pawła Kołodziejskiego mogłoby wzbudzić uzasadnione wątpliwości co do

bezstronności tego Sędziego u postronnego obserwatora, skoro miałby on oceniać

zaistnienie w tej sprawie uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., którego podstawy

odnoszą się do niego w takim samym stopniu, jak do sędziów Sądu Apelacyjnego

w Gdańsku, których bezpośrednio dotyczą zarzuty kasacji.

Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej

postanowienia.

Małgorzata Wąsek-Wiaderek

[J.J.]

V KK 485/24

5

[a.ł]