Powołanie sędziego SN z udziałem KRS. Wniosek o wyłączenie bez rozpoznania

Obrońca skazanego M. S. złożył na podstawie art. 41 § 1 i art. 42 § 1 k.p.k.

wniosek o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Marka Siwka od udziału w

sprawie V KK 507/25. Swoje wystąpienie umotywował faktem, że procedura

powołania ww. sędziego przebiegała z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa w

składzie ukształtowanym na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Zatem sam

fakt brania udziału w orzekaniu osoby powołanej na urząd sędziego Sądu

Najwyższego w wskazanym powyżej trybie prowadzi do nienależytej obsady sądu

w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., albowiem Krajowa Rada Sądownictwa nie

V KK 507/25

2

reprezentuje środowiska sędziowskiego i nie jest organem, o którym mowa w

Konstytucji RP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Z art. 41 § 1 k.p.k. wynika, że sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego

bezstronności w danej sprawie. Z kolei na podstawie art. 29 § 5 ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, wprowadzonego nowelizacją z dnia 9

czerwca 2022 r. (Dz. U. poz. 1259, dalej uSN), ustawodawca dopuścił możliwość

badania spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego delegowanego

do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym wymogów

niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego

powołaniu i postępowania po powołaniu - na wniosek uprawnionego, o którym

mowa w § 7 (strony postępowania w przedmiocie rozpoznania środka zaskarżenia),

jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia

standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z

uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.

Druga z powołanych regulacji określa szczególne postępowanie w zakresie

badania spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i

bezstronności, a jej zakres przedmiotowy jest węższy od przewidzianego w art. 41

§ 1 k.p.k. Limitują go wskazane w przepisie kryteria, a więc między innymi te, o

których mowa we wniosku - odnoszące się do okoliczności towarzyszących

powołaniu sędziego.

Zgodzić się trzeba z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy między

innymi w postanowieniach z dnia 14 października 2022 r., sygn. KRI 22/22 i z dnia

28 października 2022 r., sygn. II KK 375/22, że porównanie tych regulacji prowadzi

do wniosku, iż art. 29 § 5 uSN stanowi lex specialis względem art. 41 § 1 k.p.k. Po

pierwsze dlatego, że jest przepisem o charakterze mieszanym, tj. ustrojowo-

procesowym, mającym zastosowanie do sędziów Sądu Najwyższego, podczas gdy

art. 41 § 1 k.p.k. ma charakter wyłącznie procesowy i odnosi się do wszystkich

sędziów orzekających w postępowaniu karnym, a zatem zarówno do sędziów Sądu

Najwyższego, jak i sędziów sądów powszechnych. Po drugie dlatego, że mimo

V KK 507/25

3

pewnego wspólnego zakresu przedmiotowego art. 29 § 5 uSN zakres ten mimo

wszystko ogranicza. Choć obie regulacje służyć mają sądowej kontroli aspektu

bezstronności sędziego, to art. 41 § 1 k.p.k. ma charakter ogólny, obejmując

potencjalnie wszystkie możliwe okoliczności, podczas gdy podstawy zastosowania

art. 29 § 5 uSN zdefiniowane zostały za pomocą kryteriów wskazanych w przepisie.

Po trzecie, w ujęciu temporalnym przepis art. 29 § 5 uSN jest przepisem

późniejszym względem art. 41 § 1 k.p.k., co pozwala twierdzić, że wprowadzenie

go do porządku prawnego wywiera skutek derogujący art. 41 § 1 k.p.k. w tej części,

w której przedmioty obu regulacji się pokrywają. Większa ilość procesowych

wymogów, a tym samym gwarancji przewidzianych w art. 29 § 5 uSN, także

wspiera ten kierunek interpretacji. Nadmienić również należy, że Trybunał

Konstytucyjny wyrokiem z 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, uznał art. 41 § 1 w

zw. z art. 42 § 1 k.p.k., stosowany odpowiednio na podstawie art. 741 pkt 1 ustawy

z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w zakresie, w jakim dopuszcza

rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania

sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a

ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U.2019.84) za

niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej.

Konsekwencją zaprezentowanej wykładni jest stwierdzenie

niedopuszczalności zastosowania art. 41 § 1 k.p.k. w sytuacji, w której z treści

wniosku o wyłączenie sędziego wynika, że dotyczy okoliczności przewidzianych w

art. 29 § 5 uSN. Taka właśnie sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Jest to

kwestia, co do której nie można uznać opcjonalnej dopuszczalności wniosku o

wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. Zmierzałoby to wszakże do

obejścia zawartego w art. 29 § 4 uSN bezwzględnego zakazu, który nie dopuszcza

możliwości podważenia orzeczenia wydanego z udziałem sędziego Sądu

Najwyższego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności wyłącznie z

powodu okoliczności towarzyszących powołaniu tego sędziego.

Z uwagi na powyższe orzeczono w sentencji postanowienia.

V KK 507/25

4

[J.J.]

[r.g.]