Sąd najwyższy

W dniu 8 maja 2026 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy M.P. i

Ł.P. o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego A.B. od rozpoznania wniosku o

wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego P.K. wyznaczonego do rozpoznania

sprawy V KK 512/25. Podstawą wniosku było z jednej strony niespełnianie przez A.

B. wymogu instytucjonalnej bezstronności, prowadzącego w konsekwencji do

wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. z

V KK 512/25

2

uwagi na powołanie go na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), a z drugiej strony fakt, iż rozpoznanie przez

tego sędziego wniosku o wyłączenie sędziego P.K. od rozpoznania sprawy

naruszałoby zakaz nemo iudex in causa sua. W tym ostatnim aspekcie wskazano

również, że w kasacji podniesiono zarzut rozpoznania sprawy przez sąd obsadzony

nienależycie, a to dlatego, iż skład orzekający w całości oparty był na sędziach

powołanych w tej samej nieprawidłowej procedurze. W konsekwencji, status

sędziego A. B. jest tożsamy ze statusem sędziego P.K. oraz zbliżony do

kwestionowanego w kasacji statusu sędziów Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, którzy

wydali wyrok w sprawie II AKa 363/22. Zdaniem wnioskodawcy, nie sposób w tej

sytuacji zachować obiektywizm, który stanowi podstawową gwarancję dla

obywateli. W uzasadnieniu wniosku wskazano także, odwołując się przy tym do

treści postanowień Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2025 r. w sprawie III KS

87/22 jak i z dnia 26 października 2023 r. w sprawie II KK 82/23, że sędzia A.B.

pierwotnie został powołany na stanowisko sędziego w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej

i Spraw Publicznych, a więc organu mającego de facto charakter „sądu

specjalnego”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek jest zasadny.

Przepis art. 41 k.p.k. ustanawiający instytucję iudex suspectus przewiduje

możliwość wyłączenia sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że

mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej

sprawie. Przywołując choćby stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w

postanowieniu z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21, wskazać należy, że

wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. winno nastąpić nie tylko w

sytuacji gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać wątpliwość co do

jego bezstronności w danej sprawie, ale również wówczas gdy orzekanie przez

sędziego w sprawie mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego

uchybienia, tj. naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw

Człowieka (EKPC) i uznania, że taki skład orzekający nie stanowi niezależnego i

V KK 512/25

3

bezstronnego sądu ustanowionego ustawą. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w tej

sprawie.

Jest oczywiste, że okoliczności związane z uzyskaniem statusu sędziego Sądu

Najwyższego przez A. B. w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową

Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r. w odniesieniu do sędziów Sądu

Najwyższego skutkują każdorazowo uznaniem Sądu z ich udziałem za nienależycie

obsadzony (por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23

stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20). Podkreślić przy tym trzeba, że istotą naruszenia

prawa co do ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), które

skutkowało taką tezą uchwały Sądu Najwyższego było to, iż sędziowską część

Krajowej Rady Sądownictwa (KRS) wybrano na podstawie znowelizowanej ustawy

w taki sposób, iż w konsekwencji wybrani członkowie KRS byli z nadania sił

politycznych a nie reprezentowali środowiska sędziowskiego; skutkiem tej noweli

oraz takiego sposobu wyboru było zwiększenie członków KRS z nadania sił

politycznych do 23 członków KRS na 25 ogółem (por. także m.in. wyrok TSUE z

dnia 19 listopada 2019 r., C-585-18, pkt 139-143, 153; wyrok ETPC z dnia 22 lipca

2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19, pkt 230-258).

Na podstawie podjętej i obowiązującej uchwały z dnia 23 stycznia 2020 r. już

wielokrotnie wyłączano tego sędziego w postępowaniach prowadzonych przed

Sądem Najwyższym (m.in. postanowienia: z dnia 28 maja 2025 r., III KK 436/24; z

dnia 20 maja 2025 r., V KK 139/25; z dnia 14 maja 2025 r., I KK 336/24). Nie ma

podstaw prawnych, aby inaczej postrzegać tę kwestie w niniejszej sprawie.

Rację ma także autor wniosku co do tego, że rozpoznanie przedmiotowego

wniosku przez sędziego SN A. B. doprowadziłoby do sytuacji objętej zakazem

nemo iudex in causa sua. Przypomnieć należy, że nie tylko SSN A. B., jak i P. K.,

co do którego złożono wniosek o wyłączenie został złożony w tej sprawie, ale

również orzekający w tej sprawie sędziowie sądu odwoławczego zostali powołani

do pełnienia urzędu na stanowisko sędziego przez Prezydenta RP na wniosek

KRS, ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., a więc pozostają

w tej samej sytuacji prawno-ustrojowej. Nie bez znaczenia jest wreszcie i to, że

sędzia A.B. nie tylko powołany został na stanowisko sędziego na wniosek Krajowej

V KK 512/25

4

Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy o KRS z 2017 r., ale nadto

powołanie to nastąpiło do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, a więc

do organu, który nie jest sądem, o czym w sposób jednoznaczny wypowiadał się

już Europejski Trybunał Praw Człowieka (por. choćby wyrok z dnia 23 listopada

2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce), czy Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

(TSUE – por. np. wyrok TSUE z dnia 23 grudnia 2023 r., C-718/21).

W konsekwencji nie można było również pominąć – w kontekście prowadzonych w

tym miejscu rozważań – okoliczności, które doprowadziły do jego obecnego

orzekania w Izbie Karnej Sądu Najwyższego, a więc przeniesienia go do legalnej

Izby Sądu Najwyższego decyzją osoby pełniącej funkcję Pierwszego Prezesa Sądu

Najwyższego, w sposób stanowiący ominięcie wymogów określonych w art. 179

Konstytucji RP (zob. postanowienia: Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2025 r. ,

sygn. akt III KS 87/22; z dnia 26 października 2023 r., II KK 82/23 oraz z dnia 7

marca 2024 r., IV KK 571/23). Sąd Najwyższy w tym składzie wyrażony w

powołanych wyżej orzeczeniach pogląd i jego argumentację w pełni podziela.

Z tych powodów koniecznym stało się wyłączenie sędziego A.B. od

rozpoznania wniosku w przedmiocie wyłączenia SSN P.K., tak aby strona miała

prawo do rozpoznania wniosku o wyłączenie przez sąd w znaczeniu

konstytucyjnym i konwencyjnym. Jest oczywiste, że sprawa ta nie powinna trafić do

referatu żadnego innego sędziego powołanego w konstytucyjnie wadliwej

procedurze.

Jarosław Matras

[WB]

[r.g.]