Stosunek służbowy wygasł przed zarzutami, kasacja byłego prokuratora oddalona

Wyrokiem z dnia 10 stycznia 2023 r., sygn. akt II K 639/21, Sąd Rejonowy w

Skierniewicach uznał S. E. za winnego popełnienia: czynu zarzucanego w pkt. I

aktu oskarżenia wyczerpującego dyspozycję art. 56 § 2 w zw. z § 1 k.k.s. w zw. z

art. 62 § 2 k.k.s. w zw. z art. 2 § 2 k.k.s. w zw. z art. 61 § 1 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1

k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s w zw. z art. 9 § 3 k.k.s. w zw. z art. 8 § 1 k.k.s. i za to

V KK 582/25

2

na podstawie art. 56 § 2 k.k.s. w zw. z art. 7 § 2 k.k.s. wymierzył oskarżonemu karę

w wysokości 400 stawek dziennych grzywny ustalając wysokości jednej stawki

dziennej na kwotę 150 zł (pkt 1a), czynu zarzucanego w pkt. II aktu oskarżenia

wyczerpującego dyspozycję art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 271 § 1 k.k. i art. 273 k.k. w

zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. w zw. z art. 8 § 1 k.k.s. i za to na

podstawie art. 19 § 1 k.k. w zw. z art. 271 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. i art. 57b

k.k. wymierzył karę roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności (pkt 1b) zaś na

podstawie art. 8 § 3 k.k. ustalił, że spośród kar orzeczonych w pkt. 1a i 1b

wykonaniu podlega kara pozbawienia wolności orzeczona w pkt. 1b (pkt 1c) oraz

czynu zarzucanego w pkt. III aktu oskarżenia wyczerpującego dyspozycję art. 79

pkt 4 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości i za to na podstawie tego

przepisu wymierzył karę 150 stawek dziennych grzywny ustalając wysokość jednej

stawki dziennej na kwotę 150 zł (pkt 2). Ponadto, na podstawie art. 22 § 2 pkt 5

k.k.s. w zw. z art. 34 § 2 i 4 k.k.s. w związku z popełnieniem czynu z pkt. I orzekł

wobec oskarżonego środek karny w postaci zakazu zajmowania kierowniczych

stanowisk w organizacjach społecznych oraz spółkach prawa handlowego i innych

podmiotach gospodarczych na okres 5 lat (pkt 3), a także zasądził od oskarżonego

na rzecz Skarbu Państwa opłatę i wydatki (pkt 4).

Po rozpoznaniu apelacji wniesionych m. in. przez oskarżonego S. E. i jego

obrońcę, Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 12 marca 2025r., sygn. akt V Ka

1285/23, zmienił zaskarżony wyrok sądu pierwszej instancji w ten sposób, że w pkt.

1b zmienił podstawę prawną skazania oskarżonego na art. 18 § 3 k.k. w zw. z art.

271 § 1 i 3 k.k. i art. 273 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. w zw. z

art. 8 § 1 k.k.s., zaś podstawę prawną wymiaru kary na art. 271 § 3 k.k. w zw. z art.

11 § 3 k.k. i art. 33 § 2 k.k. i art. 57b k.k. (pkt I lit. a), wymierzoną w pkt. 1b karę

pozbawienia wolności podwyższył do 2 lat i obok niej wymierzył oskarżonemu karę

400 stawek dziennych grzywny, przyjmując wysokość jednej stawki dziennej za

równoważną 150 zł (pkt I lit. b), a w pkt. 1c w ten sposób, że na podstawie art. 8 § 3

k.k.s. ustalił, że spośród kar orzeczonych w pkt. 1a i 1b wykonaniu podlega kara

pozbawienia wolności i kara grzywny orzeczona w pkt. 1b (pkt I lit. c), zaś w

pozostałej części utrzymał zaskarżony wyrok w mocy (pkt II). Ponadto, na

podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w miejsce kar grzywny orzeczonych w pkt.

V KK 582/25

3

1b i 2 wymierzył oskarżonemu karę łączną grzywny w wymiarze 450 stawek

dziennych, przyjmując wysokość jednej stawki za równoważną 150 zł (pkt III) oraz

zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa opłaty za obie instancje i

pozostałe koszty sądowe za postępowanie odwoławcze (pkt IV).

Wyrok sądu odwoławczego został zaskarżony kasacją przez obrońcę

skazanego S. E. w całości. W nadzwyczajnym środku zaskarżenia został

podniesiony zarzut rażącego naruszenia przepisu postępowania, tj. art. 17 § 1 pkt

10 k.p.k., poprzez nie uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w Skierniewicach z dnia

10 stycznia 2023 r., sygn. akt II K 639/21 i nie umorzenie przedmiotowego

postępowania, pomimo istnienia negatywnej przesłanki prowadzenia postępowania

karnego, o której mowa w ww. przepisie, tzn. pomimo braku wymaganego

zezwolenia na ściganie, a konkretniej wobec zaistnienia sytuacji, w której w

stosunku do skazanego utrzymując w mocy postanowienie Sądu Najwyższego w

Izbie Dyscyplinarnej z dnia 19 stycznia 2021 r., sygn. akt I DI 4/21, w przedmiocie

umorzenia postępowania o wyrażenie zgody na pociągnięcie S. E. do

odpowiedzialności karnej orzekał organ niebędący sądem, a nadto z uwagi na

okoliczność, iż postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn.

akt II DO 11/21, dotknięte jest bezwzględną nieważnością, o której mowa w

przepisie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a także w art. 542 § 3 k.p.k., o czym przesądza

chociażby uchwała składu połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej

oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020

r., BSA I-4110-1/20, co w konsekwencji stanowiło bezwzględną podstawę uchylenia

orzeczenia wskazaną w przepisie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.

W konkluzji kasacji obrońca skazanego wniósł o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia w całości i umorzenie postępowania. Jednocześnie, na podstawie

przepisu art. 532 § 1 k.p.k., wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonego

orzeczenia.

W złożonej odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej w

Legnicy wniosła o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja wniesiona przez obrońcę S. E. ⎯ w zakresie jedynego

podniesionego w niej zarzutu ⎯ okazała się oczywiście bezzasadna.

V KK 582/25

4

Autor kasacji wskazał na zaistnienie w przedmiotowej sprawie bezwzględnej

przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. z uwagi na

okoliczność wydania orzeczenia w przedmiocie wyrażenia zgody na pociągnięcie

skazanego S. E. do odpowiedzialności karnej, a następnie orzeczenia

utrzymującego je w mocy przez sędziów, który zostali powołani na urząd sędziego

na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z 2017 r. Z powyższego wywodzi wniosek, iż nie doszło do

prawomocnego uchylenia immunitetu w stosunku S. E. w związku z wydanymi w

tym przedmiocie postanowieniami Sądu Najwyższego: z dnia 19 stycznia 2021 r.,

sygn. akt I DI 4/21, umarzającego postępowanie o wyrażenie zgody na

pociągnięcie S. E. do odpowiedzialności karnej oraz z dnia 10 czerwca 2021 r.,

sygn. akt II DO 11/21, utrzymującego w mocy ww. orzeczenie, dotkniętymi

bezwzględną nieważnością, o której mowa w przepisie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a

także w przepisie art. 542 § 3 k.p.k. Wydane bowiem zostały przez instytucję

niebędącą sądem w znaczeniu konstytucyjnym, co zostało jednogłośnie

stwierdzone zarówno w orzecznictwie krajowym, luksemburskim oraz strasburskim,

w tym w uchwale składu połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.,

BSA I-4110-1/20, której poglądy znajdują potwierdzenie w uchwale siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022/6/22,

Biul.SN 2022/6/15, OSP 2023/2/13, LEX nr 3348360). Wobec wydania uchwały

zezwalającej na ściganie S. E. przez wadliwe obsadzony skład orzekający, Autor

kasacji wskazał równocześnie na zaistnienie w przedmiotowej sprawie negatywnej

przesłanki procesowej, w postaci braku zezwolenia, o którym mowa w przepisie art.

17 § 1 pkt 10 k.p.k., co w konsekwencji nie pozwalało na wszczęcie oraz

prowadzenie postępowania przygotowawczego w fazie in personam oraz

postępowania głównego.

Z analizy akt przedmiotowej sprawy wynika jednak, że nie doszło do wydania

przez Sąd Najwyższy sugerowanej przez Autora kasacji uchwały zezwalającej na

pociągnięcie do odpowiedzialności karnej S. E. . Jego stosunek służbowy jako

prokuratora Prokuratury Rejonowej w Kutnie wygasł bowiem z mocy prawa z dniem

7 grudnia 2020 r. i od tego czasu nie chronił go już immunitet. Ponadto, zauważyć

V KK 582/25

5

należy, że dopiero w dniu 4 lutego 2021 r., wydane zostało postanowienie o

przedstawieniu ww. szeregu zarzutów (k. 2766-2769 t. XIII), w tym m. in. z art. 79

pkt 4 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości. W konsekwencji

bezspornym jest, że w chwili przekształcenia postępowania w fazę in personam i

później w toku postępowania sądowego S. E. nie był już prokuratorem, a co za tym

idzie nie chronił go już immunitet. Nie było zatem żadnej formalnoprawnej

przeszkody do prowadzenia przeciwko niemu postępowania karnego, co

najprawdopodobniej umknęło uwadze Autora kasacji w przedstawionych

rozważaniach. Jest to o tyle zaskakujące, że ww. okoliczność (wygaśnięcia

stosunku służbowego S. E. z mocy prawa z dniem 7 grudnia 2020 r. w związku z

zapadłym wobec niego prawomocnym wyrokiem skazującym za umyślne

przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego wraz z orzeczonym zakazem

wykonywania zawodu prokuratora) stanowiła przyczynę umorzenia postępowania o

wyrażenie zgody na pociągnięcie S. E. do odpowiedzialności karnej (postępowania

immunitetowego), wyrażonego w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 19

stycznia 2021 r., sygn. akt I DI 4/21 (k. 2946-2950 t. XIV), utrzymanego w mocy

postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt II DO

11/21 (k. 3060-3063 t. XV, k. 3286-3289 t. XVI), na które to orzeczenia wskazuje

Autor kasacji tak w zarzucie kasacyjnym, jak i w uzasadnieniu kasacji. Co więcej,

Autor kasacji reprezentował S. E. już w postępowaniu immunitetowym (i w całym

postępowaniu karnym), zatem musiał znać ww. orzeczenia z ich uzasadnieniami,

tym bardziej będąc też Autorem zażalenia na postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 19 stycznia 2021 r., sygn. akt I DI 4/21.

Z uzasadnienia pierwszego z ww. orzeczeń wprost wynika, że okoliczność

wygaśnięcia stosunku służbowego S. E. z mocy prawa z dniem 7 grudnia 2020 r.,

pierwotnie wskazana została przez dyrektora Biura Kadr Prokuratury Krajowej

pismem z dnia 31 grudnia 2020 r., a następnie potwierdzona została przez Sąd

Najwyższy w Izbie Dyscyplinarnej, który po analizie nadesłanych wyroków

skazujących S. E. ustalił, że Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieście w Łodzi

wyrokiem z dnia 4 maja 2019 r., sygn. IV K 1191/19 uznał prok. S. E. za winnego m.

in. dopuszczenia się przestępstwa sprzedajności (art. 228 § 1 k.k. w zw. z art. 12

k.k.) i w związku z tym przestępstwem orzekł również wobec niego na podstawie art.

V KK 582/25

6

41 § 1 k.k. zakaz wykonywania zawodu prokuratora, sędziego, adwokata, radcy

prawnego, notariusza, komornika, doradcy podatkowego oraz innych zawodów

związanych ze stanowieniem i stosowaniem prawa na okres 7 lat, a następnie Sąd

Okręgowy V Wydział Karny Odwoławczy rozpoznając apelację obwinionego wydał

wyrok z dnia 7 grudnia 2020 r., w którym zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób,

że na podstawie art. 33 § 2 k.k. w związku ze skazaniem za czyn z art. 228 § 1 k.k.

w punkcie 1 wyroku wymierzył oskarżonemu karę grzywny 100 stawek dziennych

określając wysokość jednej stawki na kwotę 100 zł, zaś okres na jaki orzeczono w

punkcie 6 środek karny (w tym zakaz wykonywania zawodu prokuratora)

podwyższył do 10 lat. W pozostałym zakresie wyrok pierwszo-instancyjny utrzymał

w mocy. Uwzględniając wskazane okoliczności, Sąd Najwyższy za niebudzące

wątpliwości uznał, że S. E. został prawomocnie skazany za umyślne przestępstwo

ścigane z oskarżenia publicznego, a w ramach zastosowanej wobec niego sankcji

karnej nie może również wykonywać zawodu prokuratora. Dodatkowo wskazał, że

w świetle art. 93 § 4 Prawa o prokuraturze: prawomocne orzeczenie sądu

dyscyplinarnego o wydaleniu ze służby prokuratorskiej oraz prawomocny wyrok

sądu skazujący prokuratora za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia

publicznego lub orzekający wobec prokuratora środek karny pozbawienia praw

publicznych, zakaz zajmowania stanowiska prokuratora, degradację lub wydalenie

z zawodowej służby wojskowej, powodują z mocy prawa utratę stanowiska

prokuratora; stosunek służbowy prokuratora wygasa z chwilą uprawomocnienia się

orzeczenia lub wyroku. Wobec skutku prawnego utraty stanowiska przez

prokuratora objętego wnioskiem (zgodnie z art. 93 § 4 Prawa o prokuraturze)

powstała przeszkoda prawna uniemożliwiająca kontynuowanie postępowania w tej

sprawie, a w konsekwencji uzasadniająca jego umorzenie.

Również z uzasadnienia drugiego z ww. orzeczeń wynika, że okoliczność

wygaśnięcia stosunku służbowego S. E. z mocy prawa z dniem 7 grudnia 2020 r.

została dostrzeżona przez sąd odwoławczy – Sąd Najwyższy cyt.: „[p]ismem

procesowym z dnia 5 stycznia 2021 roku Biuro Kadr Prokuratury Krajowej

poinformowało, że stosunek służbowy prokuratora S. E. wygasł z mocy prawa z

dniem 7 grudnia 2020 roku w trybie art. 94 § 3 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku

Prawo o prokuraturze (dalej: pop). Na posiedzeniu sądu I instancji, wnioskodawca

V KK 582/25

7

cofnął swój wniosek o uchylenie S. E. immunitetu”. Wprawdzie okoliczność ta – z

racji charakteru zarzutu zażaleniowego – nie była przedmiotem rozważań sądu

odwoławczego przedstawionych w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt II DO 11/21, jednak w kontekście zarzutu

kasacyjnego warto w tym miejscu przyjrzeć się zarzutowi zażaleniowemu

sformułowanemu przez obrońcę S. E. (zażalenie k. 2834-2835 t. XIV), mianowicie

zarzutowi obrazy przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść

wydanego orzeczenia, tj.: art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 171 pkt 1 ustawy z

dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze, „poprzez wydanie przedmiotowego

postanowienia z udziałem osoby powołanej na urząd sędziego Sądu Najwyższego

na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, a w konsekwencji przez Izbę

Dyscyplinarną utworzoną w Sądzie Najwyższym na podstawie ustawy z dnia 8

grudnia 2017 roku o Sądzie Najwyższym, t.j. przez Sąd niewłaściwie obsadzony

wedle Uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 roku (BSA 1-4110-1/20),

co z kolei stanowiło bezwzględną przyczynę odwoławczą, opisaną w art. 439 § 1

pkt 2 kpk, w zw. z art. 171 pkt 1 pop”. W uzasadnieniu zarzutu obrońca podniósł, że

powołane w zarzucie orzeczenie ma zastosowanie do sędziów Izby Dyscyplinarnej

bez względu na datę tych orzeczeń, i w jego ocenie, Izba Dyscyplinarna Sądu

Najwyższego nie może orzekać w jakiejkolwiek sprawie, a każde jej orzeczenie

obarczone jest uchybieniem nienależytej obsady sądu z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., w

związku z tym konieczne jest przekazanie niniejszej sprawy Izbie Karnej Sądu

Najwyższego, z uwagi na potrzebę przeprowadzenia rzetelnego procesu. Sąd

Najwyższy odniósł się do ww. zarzutu wskazując, że cyt.: „[z]askarżone

postanowienie należało uznać za prawidłowe. Nie było w tym względzie żadnych

podstaw do jego podważania. W szczególności nie sposób jest zgodzić się z

obrońcą, że zostało ono wydane przez sąd nienależycie obsadzony, a co za tym

idzie, wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza. Należy w tym miejscu

przywołać następujące stanowisko Sądu Najwyższego: „Autor pisma procesowego

nienależytą obsadę sądu w jego sprawie wiązał z treścią uchwały połączonych izb

V KK 582/25

8

Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 roku (sygn. akt BSA I-4110-1/20, Lex nr

2784794), która nota bene zapadła w niepełnym składzie tych izb, po arbitralnym

wyłączeniu od orzekania niektórych sędziów w nich orzekających. Niemniej jednak

należy mieć na względzie treść postanowień Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 28

stycznia 2020 roku (sygn. akt Kpt 1/20, M.P. poz. 103); z dnia 23 kwietnia 2020

roku (sygn. akt Kpt 1/20, M.P. poz. 379), które określiły kompetencje Sądu

Najwyższego odnoszące się między innymi do możliwości rozstrzygania przez ten

Sąd tzw. kwestii ustrojowych. Faktycznym skutkiem wskazanych powyżej orzeczeń

Trybunału Konstytucyjnego jest stwierdzenie braku możliwości kwestionowania

przez Sąd Najwyższy w jakimkolwiek postępowaniu nominacji sędziowskich, w tym

także tych dotyczących sędziów Sądu Najwyższego. W konsekwencji orzeczenie

Sądu Najwyższego, na które powoływał się autor pisma, abstrahując od uchybień

wskazywanych powyżej przy jego wydaniu, nie ma w niniejszej sprawie ani

zastosowania, ani żadnego znaczenia normatywnego.” (postanowienie Sądu

Najwyższego w Izbie Dyscyplinarnej z dnia 11 sierpnia 2020 roku, sygn. akt II DO

54/20, niepubl; por. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia

2021 roku, sygn. akt II DO 77/20, Lex nr 3106139). Twierdzenie to należało w pełni

zaakceptować, w związku z czym zarzut obrońcy należało uznać za bezzasadny.

Sąd Najwyższy nie stwierdził przy tym żadnych innych okoliczności, które

przemawiałyby za stwierdzeniem nieprawidłowości w obsadzie sądu”. Przywołany

fragment uzasadnienia w pełni odpowiada na zarzut zażaleniowy. Pomimo tego,

obrońca S. E. w zarzucie kasacyjnym, choć nie wprost, to jednak w dalszym ciągu

zdaje się kwestionować składy sądu wydające decyzje procesowe w postępowaniu

immunitetowym, podejmując przy tym nieudolne (jak wskazano już wyżej) próby

wykazania zaistnienia w przedmiotowej sprawie negatywnej przesłanki procesowej,

w postaci braku zezwolenia, o którym mowa w przepisie art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k.,

czyniąc sądowi odwoławczemu w postępowaniu karnym zarzut rażącego

naruszenia ww. przepisu, wskazując przy tym (równie nieudolnie) na zaistnienie w

przedmiotowej sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439

§ 1 pkt 2 k.p.k. i art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.

Podzielając wyżej cytowaną argumentację sądu odwoławczego – Sądu

Najwyższego w Izbie Dyscyplinarnej wyrażoną w uzasadnieniu postanowienia Sądu

V KK 582/25

9

Najwyższego z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt II DO 11/21, odnoszącą się do

niemalże tożsamego z zarzutem kasacyjnym zarzutu zażaleniowego oraz mając na

względzie okoliczność wygaśnięcia stosunku służbowego S. E. z mocy prawa z

dniem 7 grudnia 2020 r., a zatem na etapie postępowania immunitetowego, jak i na

etapie całego postępowania karnego – przygotowawczego i sądowego, a także fakt

nie podniesienia przez S. E. i jego obrońcę sformułowanego w kasacji zarzutu

uprzednio w ich apelacjach złożonych od wyroku Sądu Rejonowego w

Skierniewicach z dnia 10 stycznia 2023 r., należało uznać zarzut kasacyjny za

chybiony.

Z uwagi na powyższe Sąd Najwyższy oddalił kasację wniesioną przez

obrońcę skazanego S. E. jako oczywiście bezzasadną, o kosztach sądowych

postępowania kasacyjnego orzekając w myśl dyspozycji przepisów art. 637a k.p.k.

w zw. z art. 636 § 1 k.p.k. W tej sytuacji, rozpoznanie wniosku obrońcy o

wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia (art. 532 § 1 k.p.k.), stało się

bezprzedmiotowe.

[J.J.]

[a.ł]

Antoni Bojańczyk