SN wyłączył sędziego A.R. od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego P.K.

Obrońca D.Ś. pismem z dnia 25 kwietnia 2026 r. złożył wniosek wyłączenie

sędziego A.R., wyznaczonego do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego P.K.

od udziału w sprawie V KK 64/25, z uwagi na uzasadnione wątpliwości co do jego

bezstronności, a które to wątpliwości łączą się z zachodzeniem po jego stronie tych

samych okoliczności, które miałby oceniać w odniesieniu do sędziego P.K. a

dotyczących wadliwego trybu powołania sędziego A.R. do orzekania w Sądzie

Najwyższym. Wnioskodawca odwołał się do dotychczasowego orzecznictwo tegoż

Sądu, jak również Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Należy stwierdzić, że spełnione są przesłanki wyłączenia sędziego A.R. od

rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego P.K. od udziału w sprawie V KK 64/25.

V KK 64/25

2

W uchwale trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia

2020 r. (BSA I-4110-1/2020) wskazano wyraźnie, że „nienależyta obsada sądu w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu

bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy

z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw.” Sąd Najwyższy argumentował w tym orzeczeniu, że „powołanie do Sądu

Najwyższego jest zawsze pierwszym powołaniem na urząd w tym Sądzie, wymaga

więc spełnienia szczególnych warunków i dochowania procedur, w których

rzeczywiście można zweryfikować kompetencje kandydata, także z punktu

widzenia jego cech istotnych dla zachowania niezawisłości i bezstronności. Brak

takiej weryfikacji i brak transparentności procesu powołania, którą charakteryzowały

się przeprowadzone konkursy, tworzą stan niepewności i rodzą podejrzenia o

polityczne motywacje decyzji nominacyjnych. Wyklucza to spełnienie obiektywnych

warunków postrzegania tak nominowanych osób jako bezstronnych i niezawisłych.

Tym bardziej, że chodzi o powołania do sądu ostatniej instancji, mającego

kompetencję do uchylania prawomocnych orzeczeń sądowych i dokonywania

wiążącej wykładni prawa, którego orzeczenia nie podlegają już efektywnej kontroli,

pozwalającej na weryfikację, czy spełnione zostały warunki bezstronności i

niezawisłości sądu, w składzie którego biorą udział osoby powołane na urząd

sędziego Sądu Najwyższego w wadliwej procedurze. Z tego powodu dochowanie

najwyższych standardów w procesie powoływania na urząd jest decydujące dla

oceny czy osoba, która to postępowanie przeszła, daje gwarancje niezawisłości i

bezstronności Sądu Najwyższego, gdy orzeka ona w danym składzie tego Sądu.”

Zatem w stosunku do osób powołanych na stanowiska sędziów Sądu Najwyższego

nie ma potrzeby przeprowadzania tzw. testu niezawisłości, o którym mowa w

cytowanej wyżej uchwale.

Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszy

wniosek o wyłącznie, w pełni podziela wykładnię tego przepisu przyjętą przez Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 października 2021 r. (sygn. akt II KO 30/21).

V KK 64/25

3

Sąd Najwyższy wskazał w tym postanowieniu, iż sama okoliczność wzięcia przez

konkretna osobę udziału w procedurze nominacyjnej prowadzonej przed Krajową

Radą Sądownictwa w wadliwym konstytucyjnie składzie ukształtowanym na

podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, nie stanowi automatycznego powodu

do stwierdzenia, że zachodzi uzasadniona wątpliwość co do obiektywnej i

subiektywnej bezstronności takiej osoby w rozpoznawaniu spraw. Okoliczność ta

musi być jednak uwzględniana w szerszym zakresie, w szczególności

uwzględniając szczególną funkcję jaką pełni art. 41 § 1 k.p.k. stanowiąc podstawę

do ochrony prawa strony do niezależnego i bezstronnego sądu. Sąd Najwyższy

podkreślił, że „(w)ykładni art. 41 § 1 k.p.k. należy dokonywać w taki sposób, aby

zapewnić skuteczną ochronę prawa strony do rozpoznania konkretnej sprawy

przez niezależny i bezstronny sąd. Oznacza to, że wykładnia ta powinna

umożliwiać także kontrolę tego, czy w konkretnej sprawie nie dochodzi do

naruszenia standardu niezależności i bezstronności gwarantowanego przez art. 45

ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC (por. postanowienie SN z dnia 10 lutego 2021

r., I NWW 3/21) (…) Rzeczą Sądu Najwyższego rozpoznającego wniosek na

podstawie art. 41 § 1 k.p.k. jest wyłączenie sędziego nie tylko wtedy, gdy zostanie

wykazana okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności, ale także wtedy, gdy orzekanie w tej sprawie przez tego sędziego

mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia

standardu z art. 6 ust. 1 EKPC i uznania, że taki skład orzekający w ogóle nie

stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą, co przecież

mogłoby skutkować nie tylko odpowiedzialnością odszkodowawczą państwa (por.

sprawa Reczkowicz), ale również mogłoby prowadzić do złożenia wniosku o

wznowienie tego etapu postępowania (art. 540 § 3 k.p.k.).”

Zgodnie z wyrokiem ETPC z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz

przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), interpretującym standard „niezależnego i

bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, udział

w procesie powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa

Rada Sądownictwa, w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. (w efekcie czego

V KK 64/25

4

organ ten nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje,

że skład orzekający, w który wchodzi osoba tak powołana na urząd sędziego, nie

stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego

ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt 284 – szerzej w tym zakresie por.

postanowienie SN z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21). Mając na względzie

wskazane stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Sąd Najwyższy,

badając w trybie art. 41 § 1 k.p.k. wniosek o wyłączenie sędziego, musi uwzględnić

fakt, że ew. orzeczenie wydane przez skład sądu z udziałem osób powołanych na

stanowisko sędziego w procedurze nominacyjnej prowadzonej przed Krajową Radą

Sądownictwa w wadliwie ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw, będzie obciążone wadą traktowaną przez ETPCz jako naruszenie art. 6 ust.

1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, zaś na gruncie prawa polskiego, jako

bezwzględną przyczyna odwoławcza w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Dotyczy

to sędziego R.W., który w takim właśnie trybie został powołany do orzekania w

Izbie Dyscyplinarnej. Należy przy tym podkreślić, że standard prawa do sądu

wynikający z art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 EKPCz ma w pełni

zastosowanie do postępowania kasacyjnego, o ile takie postępowanie zostało

przewidziane w określonej kategorii spraw (por. postanowienie SN z dnia 16

września 2021 r., sygn. akt I KZ 29/21 i zawarta tam argumentacja oraz M. A.

Nowicki, Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji o

ochronie praw człowieka, wyd. 7, s. 502 i cytowane wyroki ETPC, P. Hofmański, A.

Wróbel w: L. Garlicki [red.] Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych

Wolności. Tom I. Komentarz do artykułów 1-8, Warszawa 2010, s. 253).

Mając na względzie powyższe okoliczności należy przede wszystkim

wskazać, że sędzia A.R. został pierwotnie powołany na stanowisko sędziego w

Izbie Dyscyplinarnej, która to Izba, choć była organem powiązanym

administracyjnie z Sądem Najwyższym, jednak sama nie miała statusu sądu w

rozumieniu konstytucyjnym (por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/2020 oraz uchwała

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I

KZP 2/22). Podjęcie przez niego czynności orzeczniczych w Sądzie Najwyższym -

V KK 64/25

5

Izbie Karnej nastąpiło bez dochowania wymogów określonych w art. 179

Konstytucji RP, a więc bez zachowania procedury przewidzianej dla ubiegania się

stanowisko w sądzie przewidzianym w Konstytucji RP. Przejście osób orzekających

w Izbie Dyscyplinarnej do Izb Sądu Najwyższego nastąpiło dzięki regulacjom

przyjętym przez większość parlamentarną w ustawie z dnia 9 czerwca 2022 r.

(Dz.U. z 2022 r., poz. 1259). Zgodnie z art. 10 tej ustawy, to Pierwszy Prezes SN

dokonał przeniesienia osób orzekających dotychczas w Izbie Dyscyplinarnej, za ich

zgodą, do jednej z Izb Sądu Najwyższego. Tymczasem Konstytucja RP nie

przewiduje możliwości powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego przez

Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, czy też z mocy samej ustawy. Należy

podkreślić, że akt nominacji Prezydenta RP na stanowisko sędziego dokonywany

jest w ramach określonego konkursu dotyczącego konkretnego rodzaju sądu.

Osoba, która ubiegała się o stanowisko sędziego w danym sądzie, nie jest wiec

uprawniona do orzekania w innym rodzaju sądu. Akty nominacji na stanowiska w

Izbie Dyscyplinarnej podejmowane były przez Prezydenta RP wyłącznie w ramach

konkursu na stanowiska w tej Izbie. Skoro jednak Izba Dyscyplinarna nigdy nie była

sądem, nominacje te nie obejmowały możliwości orzekania w Sądzie Najwyższym.

Powołanie danej osoby do orzekania w tym Sądzie wymagało więc dochowania

procedury określonej w art. 179 Konstytucji RP, w której przewidziane są określone

kompetencje Krajowej Rady Sądownictwa oraz Prezydenta RP. Naruszenie tej

procedury, również uzasadnia stwierdzenie braku dochowania instytucjonalnych i

ustrojowych gwarancji zapewnienia bezstronności i niezawisłości sądu

ukonstytuowanego z udziałem takiej osoby. Odnosi się to do sędziego A.R., który

właśnie w takim niekonstytucyjnym trybie został powołany do orzekania w Izbie

Karnej Sądu Najwyższego. Mając na względzie te okoliczności trzeba stwierdzić, że

sędzia A.R. nie jest uprawniony do orzekania w Sądzie Najwyższym.

Wyżej wskazane okoliczności czynią koniecznym uznać za zasadne

wyłączenie sędziego A.R. od udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłączenie

sędziego P.K., z uwagi na to, że nie jest on uprawniony do orzekania w Sądzie

Najwyższym, a sąd, w którego składzie by uczestniczył, nie spełniałby kryteriów

określonych w art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, zaś

rozpoznawanie wniosku o wyłączenie sędziego P.K., który został powołany do

V KK 64/25

6

Sądu Najwyższego w tej samej niekonstytucyjnej procedurze, byłoby w istocie

orzekaniem we własnej sprawie, co bez wątpienia uzasadnia zaistnienie przesłanek

wyłączenia sędziego.

Włodzimierz Wróbel

[WB]

[a.ł]