Sąd Najwyższy nie wszczął z urzędu wznowienia wyroku w sprawie skazanego M. P.

Do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek skazanego M. P. o wznowienie z

urzędu postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego

w Łodzi z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt II AKa 287/19 zmieniającego wyrok

Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 4 lipca 2019 r., sygn. akt XVIII K 18/19, z uwagi

V KO 101/26

2

na zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej opisanej w art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. w postaci nienależytej obsady sądu, bowiem w wydaniu orzeczenia brał

udział sędzia powołany przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną w trybie

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa.

Ponadto skazany wniósł o wyznaczenie obrońcy z urzędu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek skazanego, z uwagi na wskazywaną w jego treści bezwzględną

przyczynę odwoławczą, został potraktowany jako sygnalizacja podjęcia czynności z

urzędu. Pismo to nie stanowi wniosku o wznowienie postępowania w rozumieniu

przepisów rozdziału 56 k.p.k., stanowiąc wyłącznie sygnalizację możliwości

zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, stanowiącej podstawę do

wznowienia z urzędu prawomocnie zakończonego postępowania (zob.

postanowienie SN z dnia 7 grudnia 2021 r., V KZ 39/21).

Tak też zgodnie wskazuje się w orzecznictwie i piśmiennictwie, uznając, iż

wznowienie postępowania na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w związku z

ujawnieniem się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. może

nastąpić tylko z urzędu, nie zaś na wniosek strony (zob. uchwała siedmiu sędziów

SN z dnia 7 maja 2005 r., I KZP 5/05). Pismo sygnalizacyjne złożone w trybie art. 9

§ 2 k.p.k. nie implikuje więc po stronie sądu, do którego je skierowano, ani prawa,

ani obowiązku jego rozpoznania (zob. postanowienie SN z dnia 11 stycznia 2022 r.,

IV KZ 55/21).

Zatem okoliczności podniesione w przedmiotowym wniosku mogą zostać

zweryfikowane jedynie z urzędu. Weryfikacja taka została w niniejszej sprawie

dokonana i przyniosła wynik jednoznacznie negatywny, co oznacza, że nie

dostrzeżono podstaw do rozważania przez Sąd Najwyższy wznowienia z urzędu

postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi

z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt II AKa 287/19 zmieniającego wyrok Sądu

Okręgowego w Łodzi z dnia 4 lipca 2019 r., sygn. akt XVIII K 18/19.

Zgodnie z treścią art. 542 § 2 k.p.k. postępowanie wznawia się z urzędu

tylko w razie ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k.,

V KO 101/26

3

przy czym wznowienie postępowania jedynie z powodów określonych w pkt 9-11

może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego. Przechodząc do zasygnalizowanej

przez skazanego potrzeby wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania

z uwagi na zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439

§ 1 pkt 2 k.p.k., stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do

wznowienia postępowania z urzędu.

Analiza wniosku skazanego i akt przedmiotowej sprawy wskazuje

jednoznacznie, że wnioskodawca podnosi wystąpienie w sprawie bezwzględnej

przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., z uwagi na fakt

wydania orzeczenia przez sędziego, który został powołany na urząd sędziego na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. W tym miejscu należy stwierdzić

bezzasadność podnoszonego zarzutu, albowiem podczas wydania wyroku w

sprawie o sygn. akt II AKa 287/19, co miało miejsce w dniu 13 listopada 2019 r.,

sędzia X. Y. był delegowanym sędzią Sądu Okręgowego. Wszakże dopiero

postanowieniem z dnia 26 stycznia 2021 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej

Andrzej Duda powołał sędziego X. Y. na stanowisko sędziego Sądu Apelacyjnego

w Warszawie (M.P. z 2021 r. poz. […]).

Niezależnie od powyższego, należy podnieść, że w doktrynie i w

orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że uchybienia wymienione w art. 439 § 1 k.p.k.

zachodzą tylko wtedy, gdy zaistniały w rzeczywistości, a nie pozornie, zaś przepisy

regulujące bezwzględne przyczyny odwoławcze muszą być interpretowane ściśle.

Przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., określana mianem „nienależytej

obsady sądu”, tradycyjnie wiązana była i nadal być musi wyłącznie z rozpoznaniem

sprawy w składzie odbiegającym liczbowo lub strukturalnie (jakościowo) od składu

przewidzianego dla rozpoznania danej kategorii spraw w sądzie określonego

szczebla lub w danym postępowaniu. Konsekwentnie, spod zakresu zastosowania

tej regulacji, wyłączano także przypadki stanowiące jedynie naruszenia natury

organizacyjno-porządkowej (zob. m. in. J. Matras, w: Kodeks postępowania

karnego, pod red. K. Dudki, WKP 2018, komentarz do art. 439, teza 9). Uchybienia

związane z zasiadaniem w składzie orzekającym osoby, co do której zachodziły

podstawy wyłączenia, o których mowa w art. 41 § 1 k.p.k., konsekwentnie

V KO 101/26

4

traktowane są jako względne przyczyny odwoławcze. Uchybieniem mieszczącym

się w treści art. 439 § 1 k.p.k. jest taka więc tylko sytuacja, gdy w rozpoznaniu

sprawy bierze udział sędzia podlegający wyłączeniu na podstawie art. 40 k.p.k.

(zob. m. in. R. A. Stefański, Wyłączenie sędziego z mocy orzeczenia sądu,

Przegląd Sądowy 2007, z. 6, s. 119; postanowienie SN z dnia 24 lutego 2015 r., V

KK 2/15; postanowienie SN z dnia 29 marca 2018 r., V KZ 15/18). Dostrzec przy

tym trzeba, że art. 439 k.p.k. ma charakter wyjątkowy, z uwagi na fakt, że

zaistnienie jednej z taksatywnie wymienionych w nim przyczyn obliguje sąd do

orzekania poza granicami zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz niezależnie

od wpływu uchybienia na treść wyroku. Rodzi zatem konsekwencje często

wykraczające poza oczekiwania stron postępowania występujących z żądaniem

przeprowadzenia kontroli odwoławczej. Nie budzi więc wątpliwości, że zgodnie z

zasadą exceptiones non sunt extendendae przepis ten nie może być

interpretowany rozszerzająco. Dotyczy to nie tylko wzbogacania za pomocą

wykładni samego katalogu z art. 439 § 1 k.p.k., lecz także dokonywania

rozszerzającej interpretacji konkretnych przyczyn odwoławczych (zob.

postanowienie SN z dnia 12 lipca 2022 r., III KK 222/22).

Powyższych ustaleń nie może zmienić treść uchwały trzech połączonych Izb

Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20, która na

skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U

2/20, przestała obowiązywać.

Reasumując, powołanie na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw nie stanowi bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. (zob. postanowienie SN z dnia 18 lipca 2024 r., V KO 38/24; postanowienie

SN z dnia 9 kwietnia 2026 r., I KO 14/260. Podnieść bowiem trzeba, że sposób

powołania sędziów na podstawie art. 9a ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., czyli przez

Sejm, jest zgodny z Konstytucją, o czym orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z

dnia 25 marca 2019 r., sygn. akt K 12/18.

Także z orzecznictwa międzynarodowego można wywnioskować, że udział

Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie określonym przepisami

V KO 101/26

5

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., w procesie powoływania sędziów, nie może sama

w sobie prowadzić do powzięcia wątpliwości co do niezawisłości sędziów

wyłonionych w tym procesie ani statusu sądu z ich udziałem (zob. np. wyrok TSUE

z dna 21 grudnia 2023 r. L.G. przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa, C-718/21;

wyrok TSUE z dnia 24 marca 2026 r., C-521/21).

Zgodnie zaś z obowiązującym w Rzeczypospolitej Polskiej prawem,

okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego nie mogą stanowić wyłącznej

podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub

kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności (zob. art. 55 § 5 Prawa o ustroju

sądów powszechnych i art. 29 § 3 ustawy o Sądzie Najwyższym).

Powyższe rozważania zdecydowały o stwierdzeniu braku podstaw

przeprowadzenia z urzędu postępowania o wznowienie postępowania

zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 13

listopada 2019 r., sygn. akt II AKa 287/19 zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego

w Łodzi z dnia 4 lipca 2019 r., sygn. akt XVIII K 18/19.

Podkreślić również należy, że stwierdzenie braku sygnalizowanego przez

stronę uchybienia nie wymaga wydania w tym przedmiocie orzeczenia i

wystarczającym jest poinformowanie strony o niestwierdzeniu podstaw do

wznowienia postępowania z urzędu (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 5/05). Z uwagi jednak na charakter

pisma procesowego, w ramach którego dokonano sygnalizacji, za celowe uznano

podjęcie przedmiotowej decyzji w formie niezaskarżalnego zarządzenia.

W świetle wskazanych wyżej okoliczności rozpoznanie wniosku o

wyznaczenie obrońcy z urzędu stało się bezprzedmiotowe.

[J.J.]

[r.g.]

Anna Dziergawka

V KO 101/26

6