Zażalenie na umorzenie śledztwa w sprawie sędzi przekazane do Torunia

Sąd Rejonowy w Inowrocławiu postanowieniem z dnia 7 października 2026 r.,

sygn. akt I Kp 614/26, zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy z

zażalenia C. S., na postanowienie prokuratora o umorzeniu śledztwa, innemu sądowi

równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości. Uzasadniając swój

wniosek wskazał, że sprawa dotyczy zawiadomienia o możliwości popełnienia

przestępstwa, którego miała dopuścić się wieloletnia sędzia Sądu Rejonowego w

Inowrocławiu, sprawująca także funkcję wiceprezesa Sądu Okręgowego w

Bydgoszczy, a aktualnie jest ona sędzią Sądu Okręgowego w Bydgoszczy,

Sygn. akt V KO 167/26

2

delegowaną do orzekania w Sądzie Rejonowym w Inowrocławiu. Podkreślił przy tym,

że kanwą niniejszej sprawy nie jest niezadowolenie strony postępowania

prowadzonego przez sąd z udziałem ww. sędzi, ale zdarzenia ze sfery jej życia

prywatnego (rodzinnego). W przekonaniu Sądu dobro wymiaru sprawiedliwości

wymaga, aby sprawę rozpoznawał inny sąd równorzędny, względnie spoza okręgu

bydgoskiego czy nawet apelacji gdańskiej.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Inicjatywa Sądu Rejonowego zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja unormowana w art. 37 k.p.k. ma charakter wyjątku od zasady

rozpoznania sprawy przez sąd miejscowo właściwy i z tego względu jej zastosowanie

powinno mieć miejsce jedynie wówczas, jeżeli przemawiają za tym istotne względy,

związane z dobrem wymiaru sprawiedliwości. Jednym z nich jest autorytet wymiaru

sprawiedliwości, dla kształtowania którego należy unikać sytuacji, w których

rozpoznanie danej sprawy przez sąd wiązałoby się z ograniczeniem swobody

orzekania lub mogłoby – w odczuciu społecznym – prowadzić do przekonania o

braku warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego wskazuje się, że „zewnętrzny wizerunek funkcjonowania sądów

wymaga, aby unikać wszelkich sytuacji mogących stwarzać zagrożenie

formułowania racjonalnych opinii, że nie tylko względy merytoryczne decydują o

sposobie rozstrzygnięcia sprawy. Toteż należy uwzględnić wniosek złożony w trybie

art. 37 k.p.k., jeżeli zachodzą uzasadnione podejrzenia, że postronny, ale i

obiektywny obserwator określonego postępowania sądowego mógłby powziąć

wątpliwości co do rozpoznania sprawy w sposób obiektywny i bezstronny w sądzie

właściwym do rozpoznania sprawy” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21

maja 2021 r., II KO 34/21, LEX nr 3181529; zob. też: postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 30 lipca 2019 r., V KO 71/19; LEX nr 2744156). „Jeżeli stroną

procesu jest sędzia, pracownik sądu lub inna osoba, która ma ciągły bliski zawodowy,

a także osobisty kontakt z sędziami - ten sąd nie powinien orzekać w sprawie.

Stanowi to przejaw dbałości o owo dobro wymiaru sprawiedliwości, jakim jest z jednej

strony efektywność postępowania (…) oraz wizerunek sądu jako organu

niezależnego, z którym orzekają niezawiśli sędziowie, co do których nie można

czynić zarzutu, iż w swojej służbie kierują się pozamerytorycznymi kryteriami”

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2021 r., III KO 28/21, LEX nr

3316994). Trafnie też Sąd Najwyższy wskazał w jednym z wcześniejszych orzeczeń,

Sygn. akt V KO 167/26

3

że „dobro wymiaru sprawiedliwości postrzegać należy zarówno jako potrzebę

zagwarantowania warunków bezstronności orzekania, jak również utwierdzenia

opinii społecznej w przekonaniu, że jedynymi względami mającymi wpływ na treść

orzeczenia pozostają kryteria merytoryczne” (postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 11 lipca 2024 r., I KO 73/24, LEX nr 3735529).

Wprawdzie w sprawach dotyczących kontroli postanowień o odmowie

wszczęcia albo umorzeniu postępowania przygotowawczego przekazanie sprawy w

trybie art. 37 § 1 k.p.k., z uwagi na powiązania zawodowe lub służbowe strony

postępowania z sądem miejscowo właściwym, ma miejsce wyjątkowo, to jednak

rozstrzygnięcie o przekazaniu determinują zawsze konkretne okoliczności sprawy

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2020 r., IV KO 178/19,

LEX nr 3040324). Niniejsza sprawa dotyczy sędzi, której droga zawodowa i

wynikające z niej powiązania z sądem miejscowo właściwym oraz sądem wyższej

instancji sprawiają, że dla uniknięcia jakichkolwiek wątpliwości stron lub opinii

publicznej co do obiektywnego rozstrzygnięcia sprawy zasadne jest skorzystanie

przez Sąd Najwyższy z instrumentu tzw. właściwości delegacyjnej. Nie kwestionując

kompetencji Sądu Rejonowego do bezstronnego rozpoznania sprawy, należało ją

przekazać Sądowi Rejonowemu w Toruniu, którego siedziba mieści się w niedużej

odległości od Inowrocławia, a jednocześnie jest to sąd spoza obszaru właściwości

Sądu Okręgowego w Bydgoszczy.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.

[J.J.]

[r.g.]

Kazimierz Klugiewicz