Sąd Najwyższy zostawił bez rozpoznania wniosek sędziego o wyłączenie kolegi z składu

Obrońca skazanego M. B. wystąpił do Sądu Najwyższego z pismem

stanowiącym sygnalizację potrzeby wznowienia z urzędu postępowania

kasacyjnego zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego w sprawie V KK

187/24. Sprawa została w dniu 9 października 2025 r. zarejestrowana w Sądzie

Najwyższym, pod sygnaturą V KO 187/25.

Zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2026 r. do

rozpoznania sprawy o sygn. V KO 187/25 zostali wyznaczeni sędziwie SN: Marek

Siwek, Adam Roch i Marek Pietruszyński.

W dniu 30 marca 2026 roku sędzia SN Marek Pietruszyński na podstawie art.

41 § 1 k.p.k. wniósł o wyłączenie sędziego SN Marka Siwka od udziału w sprawie o

sygn. V KO 187/25, z uwagi na istnienie obawy co do jego bezstronności, bowiem

V KO 187/25

2

powołany został na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia

2017 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek sędziego SN Marka Pietruszyńskiego należało pozostawić bez

rozpoznania jako niedopuszczalny z mocy ustawy.

Zgodnie z dyspozycją art. 42 § 1 k.p.k. wyłączenie następuje na żądanie

sędziego, z urzędu albo na wniosek strony. Jeżeli sędzia uznaje, że zachodzi

przyczyna wyłączająca go z mocy art. 40, wyłącza się, składając oświadczenie na

piśmie do akt, a na jego miejsce wstępuje inny sędzia (§ 2). Podkreślenia wymaga

przy tym, iż żądanie sędziego nie jest stricte wnioskiem o jego wyłączenie, gdyż

ustawa odmiennie określa te czynności, lecz oświadczeniem wiedzy o podstawie

jego wyłączenia z art. 41 § 1 k.p.k., ocena zaistnienia której należy do sądu (zob. D.

Świecki (w:) B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks

postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023, art. 42).

Literalne brzmienie powołanego przepisu w sposób jednoznaczny zatem

wskazuje, iż podmiotem uprawnionym do złożenia wniosku o wyłączenie sędziego

jest strona postępowania. Sędzia, zasiadający w składzie orzekającym w danej

sprawie, nie jest zatem uprawniony do formułowania takowego postulatu, a

jedynym żądaniem w tym zakresie mu przysługującym jest „samowyłączenie" w

postaci uprzednio wspomnianego złożenia oświadczenia wiedzy (zob.

postanowienie SN z dnia 30 listopada 2023 r., I Zo 81/22; postanowienie SN z dnia

15 grudnia 2023 r., I Zo 74/23; postanowienie SN z dnia 18 września 2024 r., II Zo

74/24).

Kardynalnym argumentem na jaki sędzia SN Marek Pietruszyński powołał

się we wniesionym wniosku jest fakt powołania sędziego SN Marka Siwka na urząd

sędziego w trybie przewidzianym w ustawie z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

Na wstępie należy podkreślić, że zawarte we wniosku okoliczności nie mogły

zostać rozpoznane w trybie 41 § 1 k.p.k. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

słusznie podkreśla się, że wątpliwość co do bezstronności sędziego nie może być

wywodzona z samych kwestii ustrojowych związanych z jego powołaniem i to

V KO 187/25

3

niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi ułomnościami w procedurze

nominacyjnej doszło to tego powołania (zob. postanowienie SN z dnia 21 czerwca

2023 r., IV KK 460/19; postanowienie SN z dnia 31 października 2023 r., V KK

358/23). Podnoszone zarzuty nie mogą mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego i

odnosić się do całych grup powołanych sędziów (zob. postanowienie SN z dnia 10

sierpnia 2023 r., V KK 162/22; postanowienie SN z dnia 4 czerwca 2025 r., IV KK

25/25).

Powyższe stanowisko potwierdza również wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, z którego wynika, że art. 41 § 1 k.p.k. w

zw. z art. 42 § 1 k.p.k., w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o

wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o

Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020

r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej.

Powołanie na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw nie

stanowi bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (zob.

postanowienie SN z dnia 18 lipca 2024 r., V KO 38/24). Podnieść bowiem trzeba,

że sposób powołania sędziów na podstawie art. 9a ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.,

czyli przez Sejm, jest zgodny z Konstytucją, o czym orzekł Trybunał Konstytucyjny

w wyroku z dnia 25 marca 2019 r., sygn. akt K 12/18.

Odnosząc się do przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,

określanej mianem „nienależytej obsady sądu”, na którą powołuje się

wnioskodawca, podkreślić trzeba, że tradycyjnie wiązana była i nadal być musi

wyłącznie z rozpoznaniem sprawy w składzie odbiegającym liczbowo lub

strukturalnie (jakościowo) od składu przewidzianego dla rozpoznania danej

kategorii spraw w sądzie określonego szczebla lub w danym postępowaniu.

Konsekwentnie, spod zakresu zastosowania tej regulacji, wyłączano także

przypadki stanowiące jedynie naruszenia natury organizacyjno-porządkowej (zob.

V KO 187/25

4

m. in. J. Matras (w:) Kodeks postępowania karnego, pod red. K. Dudki, WKP 2018,

komentarz do art. 439, teza 9). Uchybienia związane z zasiadaniem w składzie

orzekającym osoby, co do której zachodziły podstawy wyłączenia, o których mowa

w art. 41 § 1 k.p.k., konsekwentnie traktowane są jako względne przyczyny

odwoławcze. Uchybieniem mieszczącym się w treści art. 439 § 1 k.p.k. jest taka

więc tylko sytuacja, gdy w rozpoznaniu sprawy bierze udział sędzia podlegający

wyłączeniu na podstawie art. 40 k.p.k. (zob. m. in. R. A. Stefański, Wyłączenie

sędziego z mocy orzeczenia sądu, Przegląd Sądowy 2007, z. 6, s. 119;

postanowienie SN z dnia 24 lutego 2015 r., V KK 2/15; postanowienie SN z dnia 29

marca 2018 r., V KZ 15/18).

Powyższych ustaleń nie może zmienić treść uchwały trzech połączonych Izb

Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20, na którą

wskazuje wnioskodawca, a która na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20, przestała obowiązywać, albowiem

Trybunał stwierdził, że uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.,

BSA I-4110-1/20, jest niezgodna z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art.

45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP; art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o

Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC.

W kontekście przywołanych wyżej wyroków Trybunału Konstytucyjnego

należy zauważyć, że w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wobec

tego żaden sąd nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania zmierzającego

do wzruszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak też samodzielnego

podważania obowiązywania wyroku tego Trybunału (zob. postanowienie SN z dnia

25 stycznia 2024 r., I KK 107/23).

Także z orzecznictwa międzynarodowego można wywnioskować, że udział

Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie określonym przepisami

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., w procesie powoływania sędziów, nie może sama

w sobie prowadzić do powzięcia wątpliwości co do niezawisłości sędziów

wyłonionych w tym procesie ani statusu sądu z ich udziałem (zob. np. wyrok TSUE

V KO 187/25

5

z dna 21 grudnia 2023 r. L.G. przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa, C-718/21;

wyrok TSUE z dnia 24 marca 2026 r., C-521/21).

Zgodnie z obowiązującym w Polsce prawem, okoliczności towarzyszące

powołaniu sędziego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia

orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego

niezawisłości i bezstronności (zob. art. 55 § 5 Prawa o ustroju sądów

powszechnych i art. 29 § 3 ustawy o Sądzie Najwyższym).

Odnosząc się do samych skutków orzecznictwa międzynarodowego w

systemie prawa polskiego, w pierwszej kolejności trzeba podkreślić, że orzeczenia

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: ETPC) mają charakter

deklaratoryjny, wobec czego nie wywołują skutku kasatoryjnego, same w sobie nie

powodują zmiany sytuacji skarżącego, nie tworzą dla niego żadnego nowego prawa,

a jedynie stwierdzają fakt naruszenia Konwencji i definiują jego zakres (zob. wyrok

SN z dnia 23 listopada 2023 r., II KO 74/23; wyrok SN z dnia 9 grudnia 2009 r., IV

KO 103/09; zob. również P. Hofmański, S. Zabłocki, Glosa do wyroku

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu z 25 marca 1998 r., sygn.

45/1997/829/1035, w sprawie Belziuk przeciwko Polsce, Palestra 1998, z. 7-8, s.

10-11; A. Bodnar, Wykonywanie orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka w Polsce. Wymiar instytucjonalny, Warszawa 2018, s. 70).

Działania sądów, zmierzające do „bezpośredniego stosowania” wyroków

TSUE lub ETPC, przy traktowaniu ich jako podstawy prawnej orzekania, są

niezgodne z prawem i statutem prawnym takich wyroków (zob. szerzej: M.

Muszyński, O alternatywnej praworządności, Consilium Iuridicum 2023, nr 7, s. 30-

32). Orzecznictwo międzynarodowe nie stanowi źródła prawa, zaś o jego

deklaratoryjnym charakterze wprost stanowi art. 260 ust. 1 TFUE, zgodnie z którym:

„Jeśli Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdza, że Państwo

Członkowskie uchybiło jednemu ze zobowiązań, które na nim ciążą na mocy

Traktatów, Państwo to jest zobowiązane podjąć środki, które zapewnią wykonanie

wyroku Trybunału”. Takie wyroki nie wchodzą do systemu prawa krajowego, który

cały czas obowiązuje, aż do momentu uchylenia lub zmiany przepisów krajowych.

Obowiązek wykonania wyroków TSUE i ETPC spoczywa na państwie, zaś

zgodnie z Konstytucją RP, to rząd, który reprezentuje państwo, jako inicjator

V KO 187/25

6

procedury wykonawczej, powinien w takiej sytuacji przygotować stosowny projekt

nowej normy prawnej, biorąc udział w procedurze ustawodawczej. Tym samym do

czasu zmiany prawa krajowego, sądy muszą procedować na podstawie krajowych

norm prawnych. W takim przypadku samodzielne działanie sądów byłoby

zastąpieniem ustawodawcy w jego prawie do stanowienia i zmiany prawa, co jest

działaniem wykraczającym poza kompetencje władzy sądowniczej. Dlatego

orzekanie przez sędziów, oparte bezpośrednio na orzecznictwie TSUE i ETPC, bez

podstawy prawnej w prawie krajowym oraz wbrew obowiązującemu prawu, narusza

art. 7 i 178 ust. 1 Konstytucji RP (zob. postanowienie SN z dnia 16 grudnia 2025 r.,

V KK 488/25).

Jak słusznie wskazano w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7

października 2021 r., w sprawie o sygn. akt K 3/21, orzecznictwo jakiegokolwiek

sądu, czy to zagranicznego, czy to krajowego, nie może zwolnić polskich sędziów z

obowiązku stosowania Konstytucji RP ani upoważnić sędziów do odmowy

stosowania przepisu Konstytucji RP, którego, zdaniem sądu, nie można pogodzić z

jakąkolwiek interpretacją innego przepisu prawa, w szczególności przepisu prawa

Unii Europejskiej. Art. 178 ust. 1 Konstytucji RP wymaga, aby sędziowie kierowali

się tylko Konstytucją oraz ustawami i zasada ta, na podstawie art. 8 ust. 2

Konstytucji RP, podlega bezpośredniemu stosowaniu, z pierwszeństwem wobec

innych przepisów prawa.

Z powyższych względów wniosek sędziego SN Marka Pietruszyńskiego o

wyłączenie sędziego SN Marka Siwka był niedopuszczalny z mocy ustawy, w

konsekwencji czego Sąd Najwyższy pozostawił go bez rozpoznania.

[J.J.]

[a.ł]

Anna Dziergawka