Sąd Najwyższy wyłączył sędziego Adama Rocha od sprawy o wznowienie postępowania M.B.

Pismem z dnia 9 października 2025 r. obrońca M.B. zwrócił się o wznowienie

postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w Łodzi z dnia 25 maja 2022 r., II Aka 207/21. Sprawę tę

zarejestrowano pod sygn. V KO 187/25, a zarządzeniem Prezesa Sądu

Najwyższego z dnia 12 marca 2026 r. do jej rozpoznania wyznaczeni zostali

sędziowie Sądu Najwyższego: Marek Siwek, Adam Roch i Marek Pietruszyński.

W dniu 17 marca 2026 r. sędzia Sądu Najwyższego Marek Pietruszyński

wystąpił – na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.– o wyłączenie sędziego Sądu

Najwyższego Adama Rocha od udziału w rozpoznaniu sprawy V KO 187/25. W

uzasadnieniu wniosku podniósł, że SSN Adam Roch został powołany na

V KO 187/25

2

stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Wskazując na tę

okoliczność odwołał się do poglądów orzecznictwa Sądu Najwyższego – a to

uchwały połączonych Izb z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020, a także

orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (sprawa Reczkowicz

przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19), zgodnie z którymi orzeczenie wydane

przez Sąd Najwyższy z działem osoby powołanej na stanowisko sędziego Sądu

Najwyższego na wniosek nieprawidłowo ukształtowanej Krajowej Rady

Sądownictwa nie spełnia kryteriów określonych w art. 6 ust. 1 EKPCz i może

podlegać wyeliminowaniu z obrotu prawnego.

Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.

Wniosek jest zasadny. Jak przyjmuje się w literaturze i orzecznictwie Sądu

Najwyższego do wyłączenia sędziego z uwagi na uzasadnione wątpliwości co do

jego bezstronności może dojść również – w przypadku kolegialnego rozpoznawania

sprawy – z urzędu Zarówno sędzia w odniesieniu do siebie, jak i poszczególni

członkowie składu orzekającego w odniesieniu do pozostałych członków tego

składu, mają bowiem obowiązek czuwania nad zachowaniem bezstronności

orzekania, co w konsekwencji oznacza, że sędzia wchodzący w skład Sądu

Najwyższego, dostrzegający zaistnienie przesłanek do wyłączenia ze składu innych

jego członków, co do których zachodzą wątpliwości co do ich bezstronności, jest –

na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. i art. 42 § 1 k.p.k. – jest nie tylko uprawniony, ale i

ma powinność złożyć wniosek o wyłączenie takiego sędziego (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2025 r., V KO 141/25).

Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Mając w polu widzenia okoliczności podniesione we

wniosku stwierdzić trzeba, że sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie. W

aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się bowiem, że wykładni art.

41 § 1 k.p.k. należy dokonywać w taki sposób, aby zapewnić skuteczną ochronę

prawa strony do rozpoznania konkretnej sprawy przez niezależny i bezstronny sąd.

V KO 187/25

3

Oznacza to, że wykładnia ta powinna umożliwiać także kontrolę tego, czy w

konkretnej sprawie nie dochodzi do naruszenia standardu niezależności i

bezstronności gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1

EKPCz. Podkreśla się też, iż w sytuacji wystąpienia ryzyka nieprawidłowej obsady

sądu uzasadnione jest zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego (zob. np.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 marca 2024 r., IV KK 566/23; z dnia 5

marca 2024 r., III KK 437/23; z dnia 8 czerwca 2022 r., V KO 43/22; z dnia 23

czerwca 2022 r., II KO 48/22; z dnia 28 lipca 2022 r., V KO 69/22; z dnia 25

listopada 2021 r., I CSKP 524/21; z dnia 16 września 2022 r., III KK 339/22).

Nie budzi wątpliwości, że sędzia Adam Roch na stanowisko sędziego Sądu

Najwyższego został powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w składzie

określonym przywołaną wcześniej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r.

Na wadliwość procedury nominacyjnej prowadzonej na podstawie

znowelizowanej ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa wielokrotnie wskazywano

w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Trybunału Sprawiedliwości UE oraz

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w tym w uchwale składu połączonych

Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z

dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, z której wynika, że nienależyta obsada

sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie

sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017

r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

Nie bez znaczenia jest również kontekst przedmiotu postępowania, którego

dotyczy niniejsze rozstrzygnięcie, a mianowicie fakt, że sędzia Adam Roch miałby

orzekać w kwestii obsady sądu ukształtowanego z udziałem sędziego, który

również został powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej

ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw, a strona składająca wniosek o wznowienie

postępowania dostrzega wady w tej procedurze, które mogą prowadzić do

naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC, a w konsekwencji powodować ryzyko

V KO 187/25

4

uznania w przyszłości, że w jej sprawie, także na obecnym etapie postępowania,

wystąpiło uchybienie w postaci bezwzględnej przyczyny odwoławczej ze względu

na nieprawidłową obsadę sądu.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.

[J.J.]

[a.ł]

Piotr Mirek