Sąd najwyższy

W dniu 8 grudnia 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo procesowe

obrońcy skazanej S. C. , adw. R. Z. , sygnalizujące w oparciu o art. 9 § 2 k.p.k.

wydanie orzeczenia w postępowaniu kasacyjnym V KK 391/25 przez sąd

nienależycie obsadzony, co skutkować winno wznowieniem z urzędu

przedmiotowego postępowania. Obrońca podniósł, że postanowieniem z dnia 7

V KO 227/25

2

listopada 2025 r., wydanym w sprawie V KK 391/25, Sąd Najwyższy w składzie -

SSN Stanisław Stankiewicz - orzekł o oddaleniu kasacji obrońcy A. C. . Obrońca

podkreślił, że Sędzia Stanisław Stankiewicz został powołany do pełnienia funkcji

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w składzie

określonym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

W dniu 12 marca 2026 r. Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby

Karnej wydał zarządzenie na podstawie art. 80 § 1 uSN oraz § 80 ust. 7 regSN w

zw. z art. 544 § 2 k.p.k., wyznaczające skład mający orzekać w tej sprawie, w

osobach Sędziów SN: Igor Zgoliński, Małgorzata Bednarek oraz Włodzimierz

Wróbel (sprawozdawca). W dniu 1 kwietnia 2026 r. SSN Włodzimierz Wróbel złożył

wnioski o wyłączenie na podstawie art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. SSN

Małgorzaty Bednarek oraz SSN Igora Zgolińskiego od rozpoznania przedmiotowej

sprawy wobec powołania tych osób na stanowisko SSN z naruszeniem art. 179

Konstytucji RP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W niniejszej sprawie słusznie wskazuje się, że nie jest możliwe orzekanie

przez sędziów znajdujących się w tej samej sytuacji ustrojowej (nemo iudex in

causa sua). Sędziowie Małgorzata Bednarek oraz Igor Zgoliński zostali powołani na

stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w wyniku rekomendacji wydanej przez

Krajową Radę Sądownictwa w składzie określonym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r.

o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

Wadliwość tej procedury wykazana została w uchwałach trzech połączonych Izb:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia

23 stycznia 2020 r., (BSA I-4110-1/20) oraz składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22. Z tych orzeczeń wynika przede

wszystkim, że sam fakt brania udziału w orzekaniu osoby powołanej na urząd

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w tym trybie prowadzi do nienależytej obsady sądu w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Wielokrotnie już Sąd Najwyższy wskazywał, że w dyspozycji art. 40 § 1 pkt

1 k.p.k. mieszczą się przypadki obejmujące taką więź sędziego ze sprawą, iż wynik

V KO 227/25

3

danego postępowania będzie miał znaczenie nie tylko dla jego stron, ale także dla

samego sędziego. Z orzecznictwa tego wynika, że wyłączeniu na podstawie art. 40

§ 1 pkt 1 k.p.k. podlega sędzia w sytuacji, w której miałby on dokonać oceny

stosunku prawnoprocesowego (którego podmiotem, obok stron, jest także sędzia

rozpoznający sprawę), wywierającego zarazem wpływ na jego własne prawa i

obowiązki. Jeżeli status sędziego jest wadliwy albo ustrojowo „nieczysty”, to

wadliwość ta, wątpliwość i „nieczystość” pozbawiają go uprawnień i obowiązków

jurysdykcyjnych, co najmniej in casu, a jeżeli je wykona, spowoduje wystąpienie

bezwzględnej przyczyny odwoławczej, a więc cel - wymierzenie sprawiedliwości - z

powodów leżących po stronie sędziego nie zostanie osiągnięty. Poza sporem jest,

że oceny ważności i skuteczności tego stosunku nie może dokonywać sędzia

będący jego stroną albo będący w identycznej sytuacji ustrojowo-procesowej (J.

Gudowski, Iudex impurus. Wyłączenie z mocy samej ustawy sędziego objętego

zarzutem wadliwego powołania lub przejścia na wyższe stanowisko sędziowskie,

Przegląd Sądowy 2022, nr 5, s. 19-20). Skoro sędzia, którego prawidłowość

powołania mogą być kwestionowane – a tym samym jego niezawisłość oraz

bezstronność - i musi on, rozpoznając sprawę, sam dokonać osądu w tym zakresie,

a więc eo ipso oceny zachodzącego między nim a stronami stosunku,

prawnoprocesowego, to jest z mocy ustawy wyłączony jako iudex in sua causa,

gdyż - co oczywiste, nawet gdyby był krystaliczne bezstronny - wynik tego osądu,

dotycząc go osobiście, wpływając na jego prawa i obowiązki z dziedziny prawa

publicznego, pośrednio dotknie także jego sfery prywatnej. Przepisy wyłączają w

tym przypadku sędziego niezależnie od jego subiektywnego poczucia

bezstronności i gotowości do jej uszanowania w konkretnej sprawie (zob. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 29 października 2025 r., I KK 379/25,

LEX nr 3982215; z dnia 20 listopada 2025 r., V KO 89/25, LEX nr 3944450; z dnia

13 stycznia 2026, II KK 98/25). W zaistniałej sytuacji konieczne było wyłączenie

sędziów SN Małgorzaty Bednarek oraz Igora Zgolińskiego, ponieważ nie ulega

wątpliwości, że oceniając zasadność wystąpienia obrońcy skazanej S. C. adw. R. Z., Sędziowie ci mieliby w polu widzenia własny status zawodowy, związany z trybem

powołania na stanowiska sędziowskie z udziałem KRS ukształtowanej na mocy

ustawy z 2017 r. Wydanie postanowienia przez Sąd Najwyższy w tak

V KO 227/25

4

ukształtowanym składzie stanowiłoby tym samym przejaw rażącego naruszenia

instytucji iudex inhabilis, a w konsekwencji - zgodnie z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. -

bezwzględną przesłankę uchylenia wydanego orzeczenia. Zagwarantowanie

realizacji prawa do sądu wymaga przydzielenia rozpoznania tej sprawy osobie,

która nie jest w tej samej sytuacji ustrojowej.

[J.J.]

[a.ł]

Andrzej Stępka