SN nie wznowi z urzędu sprawy skazanego, bo powołanie sędziego nie jest wadliwą obsadą

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 24 marca 2024 r., sygn. akt IV

K 185/23, R. P. został uznany za winnego czynów z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 280

§ 2 k.k. w zw. z art. 275 § 1 k.k. i art. 278 § 5 k.k. i art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 11 §

2 k.k.; z art. 280 § 2 k.k.; art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. i art. 275 § 1 k.k. i

art. 278 § 5 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.; art. 278a § 1 k.k., za które wymierzona

została kara łączna 9 lat pozbawienia wolności.

Wyrokiem Sądu Apelacyjnego Łodzi z dnia 15 listopada 2024 r., sygn. II AKa

235/24, powyższy wyrok został utrzymany w mocy.

V KO 61/26

2

Pismem z dnia 9 marca 2026 r. (data nadania w jednostce penitencjarnej)

skazany R. P. wniósł o wznowienie z urzędu wskazanego powyżej prawomocnie

zakończonego postępowania z uwagi na to, że w sprawie wystąpiła bezwzględna

przyczyna odwoławcza w postaci nienależytej obsady sądu. W sprawie brał udział

sędzia Sądu Apelacyjnego X.Y., który został powołany na urząd sędziego na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

znowelizowaną ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa i niektórych innych ustaw.

Wskazując na powyższą podstawę skazany wniósł o wznowienie

postępowania z urzędu, uchylenie wadliwego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania sądowi II instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Na wstępie stwierdzić trzeba, że treść przedmiotowego wniosku przesądza o

tym, że uznać go należało za inicjatywę podjętą w oparciu o art. 9 § 2 k.p.k.

Instytucja uregulowana w tym przepisie może być stosowana do postępowań

zakończonych prawomocnym orzeczeniem sądowym obok wnioskowego trybu

wznowienia takiego postępowania - jako impuls do podjęcia w tym przedmiocie

czynności z urzędu. Wznowienie postępowania z powodu uchybień z art. 439 § 1

k.p.k. dopuszczalne jest wyłącznie w tej formie (art. 542 § 3 k.p.k.). Jak wynika z

treści pisma, podstawą takiego wznowienia miałaby być nienależyta obsada sądu

odwoławczego.

W odniesieniu do powyższego uznać wypada, że realiach niniejszej sprawy

nie zachodziły podstawy wznowienia postępowania z urzędu. W szczególności

powodem tym nie mogło być uchybienie określone w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,

którym – w świetle treści sygnalizacji - miałby być obarczony prawomocny wyrok

Sądu Apelacyjnego Lodzi w sprawie II AKa 235/24. Uchybienia tego nie należy

bowiem wywodzić z kwestii związanych z procedurą powołania (zob. np.

postanowienia SN z dnia 18 lipca 2024 r., V KO 38/24, z dnia 9 kwietnia 2026 r., I

KO 14/26). Sposób powołania sędziów na podstawie art. 9a ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r., przez Sejm RP, jest zgodny z Konstytucją RP, o czym orzekł

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 marca 2019 r., sygn. akt K 12/18.

Bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., w postaci

V KO 61/26

3

nienależytej obsady sądu, wiązać należy z rozpoznaniem sprawy w składzie

odbiegającym liczbowo lub strukturalnie (jakościowo) od składu przewidzianego dla

rozpoznania danej kategorii spraw w sądzie określonego szczebla lub w danym

postępowaniu. Dodać można, że zwolennicy odmiennego poglądu stoją na

stanowisku, że dla skuteczności kontestowania bezstronności sędziego sądu

powszechnego z uwagi na procedurę powołania konieczne jest również wykazanie,

że sędzia nie mógł być gwarantem tego atrybutu w konkretnej sprawie. Niezbędne

jest więc istnienie nie tylko takiego zagrożenia, ale nadto związku przyczynowego

między sposobem procedowania a potencjalnym brakiem obiektywizmu.

Okoliczności te winny wskazywać na konkretne przejawy sprzeniewierzenia się

przez sędziego tym wartościom oraz ich realny wpływ na konkretną sferę

orzeczniczą (zob. np. uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2

czerwca 2022 r. sygn. akt I KZP 2/22, postanowienia: z dnia 31 sierpnia 2022 r., II

KK 85/22, z dnia 24 sierpnia 2022 r., III KK 216/22).

Zaznaczyć trzeba, że jeżeli strona upatrywałaby w określnych

okolicznościach braku obiektywizmu danego sędziego, to adekwatny instrument do

jej czynnego udziału w procesie weryfikacji stanowią uprawnienia przewidziane w

art. 41 § 1 k.p.k. oraz w art. 42a § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju

sądów powszechnych (Dz.U. z 2024 r. 334 t.j.). Ewentualne nieprawidłowości w

tym zakresie nie lokują się jednak w katalogu uchybień wskazanych w art. 439 § 1

k.p.k., stanowiących jedyny możliwy asumpt do wznowienia postępowania z urzędu

(art. 542 § 3 k.p.k.).

Nie znajdując takich podstaw w postępowaniu przeciwko R. P., Sąd

Najwyższy orzekł zatem jak w sentencji postanowienia.

[J.J.]

[a.ł]

V KO 61/26

4