SN uchylił wyrok Sądu Okręgowego w sprawie R. B. za kradzieże i przekazał sprawę

[J.J.]

V KS 13/26

2

Sąd Rejonowy w Wejherowie wyrokiem z dnia 20 lutego 2024 r., sygn. akt

II K 1614/22 uznał oskarżonego R. B. za winnego ciągu dziewięciu przestępstw z art.

278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., za które to czyny został skazany przy

zastosowaniu art. 91 § 1 k.k. na karę 3 (trzech) lat i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia

wolności oraz karę 300 (trzystu) stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość 1

(jednej) stawki dziennej grzywny na kwotę 20,00 (dwadzieścia 00/100) złotych (pkt

I). Sąd orzekł także obowiązek naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonych (pkt II)

oraz w przedmiocie kosztów sądowych (pkt III i IV).

Apelację od powyższego wyroku w części dotyczącej orzeczenia o wymiarze

kary wywiódł obrońca skazanego. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku

poprzez wymierzenie oskarżonemu najniższej ustawowo dopuszczalnej kary

pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 3

lat.

Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 8 grudnia 2025 r., sygn. akt

V Ka 1304/24 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Wejherowie.

Od powyższego wyroku skargę na niekorzyść oskarżonego wniósł Zastępca

Prokuratora Rejonowego w Wejherowie, wyrokowi temu zarzucając obrazę

przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 437 §

2 zdanie drugie k.p.k. poprzez błędne przyjęcie, że zachodzi potrzeba

przeprowadzenia przewodu na nowo w całości, podczas gdy materiał dowodowy jest

kompletny i wystarczający do wydania orzeczenia merytorycznego, zaś nawet w

braku takiego uznania prawidłową procedurą jest uzupełnienie materiału

dowodowego przez sąd odwoławczy poprzedzające wyrokowanie.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania w II instancji Sądowi Okręgowemu w Gdańsku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wywiedziona przez prokuratora skarga okazała się zasadna, co skutkowało

koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi

V KS 13/26

3

Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

Na wstępie przypomnieć należy, że zgodnie z art. 539a § 1 k.p.k. skarga od

wyroku sądu odwoławczego, uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji, jako

nadzwyczajny środek zaskarżenia, może być wniesiona wyłącznie z powodu

naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k.

Zawarty w tym przepisie zwrot „wyłącznie” oznacza, że określony w nim katalog

podstaw wniesienia skargi ma charakter zamknięty i ogranicza się do uchybień w

postaci zaistnienia bezwzględnych przyczyn odwoławczych oraz naruszenia art. 437

zdanie drugie k.p.k. Zgodnie z tym ostatnim przepisem uchylenie orzeczenia i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w

przypadku stwierdzenia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 k.p.k.,

braku możliwości merytorycznego orzeczenia wynikającego z reguł ne peius

określonych w art. 454 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo

przewodu w całości.

W każdej z tych sytuacji, sąd odwoławczy jest zobowiązany do wskazania,

która z okoliczności wymienionych w art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k., stanowiła in

concreto podstawę uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji oraz przedstawienia

argumentów, które doprowadziły go do takiego wniosku. Zakres kontroli

dokonywanej przez Sąd Najwyższy, po wniesieniu skargi na wyrok sądu

odwoławczego, ogranicza się do zbadania, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy

uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego. Niezależnie od

podstawy wydania kasatoryjnego wyroku, kontrola w trybie skargi, nie może

ograniczyć się jednak tylko do sprawdzenia czy sąd odwoławczy podał formalnie

dopuszczalną podstawę uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania, ale należy zbadać, czy w realiach konkretnej sprawy rzeczywiście

istniała taka podstawa (zob. uchwała SN dnia 25 stycznia 2018 r., I KZP 13/17).

Wypada przy tym podkreślić, że przesłanka „konieczności przeprowadzenia

na nowo przewodu w całości” stanowi wyjątek od zasady „czystego modelu

apelacyjnego”, w związku z czym należy ją wykładać wąsko. W konsekwencji

podstawa orzeczenia kasatoryjnego z art. 437 k.p.k. aktualizuje się jedynie wtedy,

gdy w postępowaniu pierwszoinstancyjnym doszło do takiego naruszenia norm

V KS 13/26

4

prawa procesowego, które w realiach konkretnej sprawy podważa rzetelność całego

tego postępowania, co przemawia za powtórzeniem (przeprowadzeniem na nowo)

wszystkich czynności procesowych składających się na przewód sądowy w sądzie

pierwszej instancji. Konieczność ponownego przeprowadzenia wszystkich dowodów

wystąpi wówczas, gdy wszystkie dowody były nieprawidłowo przeprowadzone, jak

też, gdy w sprawie w ogóle żaden dowód nie został przeprowadzony przez sąd

pierwszej instancji (zob. wyrok SN z dnia 26 listopada 2020 r., IV KS 32/20; wyrok

SN z dnia 9 marca 2022 r., I KS 4/22). Słusznie zastrzega się jednak, że konieczności

ponownego przeprowadzenia w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji

wszystkich dowodów nie można zawężać do jedynie tych dwóch wypadków. Owa

konieczność przeprowadzenia wszystkich dowodów na rozprawie przed sądem

pierwszej instancji będzie również zachodziła, gdy nieprawidłowe przeprowadzenie

większości dowodów w sądzie pierwszej instancji spowoduje niemożność poddania

ocenie tych prawidłowo przeprowadzonych (zob. uchwała SN z dnia 22 maja 2019

r., I KZP 3/19; wyrok SN z dnia 9 lutego 2021 r., V KS 2/21; wyrok SN z dnia 18

stycznia 2023 r., IV KS 34/22; wyrok SN z dnia 4 lipca 2023 r., II KS 16/23).

Taka sytuacja nie zaistniała jednak w przedmiotowej sprawie. Materiał

dowodowy znajdujący się w aktach został przeprowadzony prawidłowo, jedynie

wymaga uzupełnienia celem dokonania jego prawidłowej oceny.

W rozpatrywanej sprawie, Sąd Okręgowy, uchylając zaskarżony wyrok i

przekazując sprawę Sądowi Rejonowemu w Wejherowie do ponownego rozpoznania

wskazał przede wszystkim, iż ograniczył rozpoznanie apelacji tylko do uchybień

podlegających uwzględnieniu z urzędu, oraz podniósł, że „utrzymanie wyroku

skazującego w sytuacji niewystarczająco wnikliwej oceny dowodów obciążających

oskarżonego byłoby rażąco niesprawiedliwie”, powołując przy tym art. 440 k.p.k.

(sekcja 4 uzasadnienia). Sąd Okręgowy podkreślił, iż konieczne jest

przeprowadzenie przewodu sądowego w całości, z uwagi na zakres okoliczności

koniecznych do ponownego zweryfikowania oraz zakres dowodów potrzebnych do

osiągnięcia tego celu (sekcja 5.3.2 uzasadnienie), nie uzasadniając jednak swego

stanowiska.

Z analizy treści uzasadnienia sądu drugiej instancji wynika bowiem, iż

powodem wydania orzeczenia kasatoryjnego była potrzeba przeprowadzenia

V KS 13/26

5

uzupełniającego postępowania dowodowego, poprzez ponowne przesłuchanie

świadków J. C. i M. C., a także świadków zawnioskowanych na etapie

postępowania odwoławczego przez oskarżonego, zaś w razie konieczności innych

czynności procesowych oraz dokonanie rzetelnej oceny całego materiału

dowodowego. Wskazywany przez sąd odwoławczy zakres dowodów koniecznych

do przeprowadzenia, wbrew twierdzeniom Sądu Okręgowego nie przekonuje

jednak, aby dla prawidłowego wyrokowania w niniejszej sprawie niezbędne było

ponowienie postępowania pierwszoinstancyjnego w zakresie wymaganym przez

przepis art. 437 § 2 zdanie 2 in fine k.p.k. Trzeba podkreślić, że ani konieczność

uzupełnienia postępowania dowodowego, ani potrzeba dokonania ponownej,

spełniającej wymogi art. 7 k.p.k., oceny dowodów już przeprowadzonych

prawidłowo, bez względu na ich rangę i znaczenie dla wyniku postępowania, w

żadnym razie nie może stanowić podstawy do uchylenia wyroku i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania na podstawie art. 437 § 2 in fine k.p.k. (zob.

wyrok SN z dnia 9 grudnia 2016 r., IV KS 5/16; wyrok SN z dnia 27 czerwca 2017

r., V KS 4/7; wyrok SN z dnia 21 maja 2020 r., IV KS 9/20; wyrok SN z dnia 8 maja

2024 r., IV KS 13/24; wyrok SN z dnia 21 stycznia 2026 r., V KS 42/25; wyrok SN z

dnia 21 stycznia 2026 r., V KS 49/25).

Jeżeli więc Sąd Okręgowy dostrzegał potrzebę poszerzenia zgromadzonego

w sprawie materiału dowodowego, to samodzielnie powinien ten materiał uzupełnić,

a następnie dokonać jego stosownej oceny przez pryzmat zarzutów podniesionych

w apelacji. Co więcej, z akt sprawy wynika, że sąd odwoławczy podjął próbę

wezwania świadków J. C. i M. C. na rozprawę, a zatem uzupełnienia postępowania

dowodowego, od czego jednak w efekcie odstąpił, z uwagi na trudności z

doręczeniem wezwań. Z uwagi na aktualne brzmienie art. 452 § 2 k.p.k. oraz

treść art. 167 k.p.k. regułą jest prowadzenie uzupełniającego postępowania

dowodowego przed sądem drugiej instancji i orzekanie reformatoryjne, zaś uchylenie

wyroku sądu meriti w oparciu o przesłankę z art. 437 § 2 in fine k.p.k. powinno mieć

miejsce jedynie w sytuacjach wyjątkowych, kiedy bez ponowienia wszystkich

dowodów nie jest możliwe wydanie trafnego rozstrzygnięcia. Trafnie dostrzega się w

piśmiennictwie, że poza podstawami oddalenia wniosku dowodowego określonymi

w art. 170 § 1 k.p.k. i w art. 452 § 2 k.p.k. sąd odwoławczy nie jest blokowany innymi

V KS 13/26

6

ograniczeniami w przeprowadzaniu dowodów, co umożliwia merytoryczne orzekanie

także na podstawie dowodów przeprowadzonych w drugiej instancji (zob. D. Świecki

(w:) D. Świecki (red.), B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, Kodeks

postępowania karnego. Komentarz do art. 452, Warszawa 2018, teza 4).

Postępowanie przed sądem odwoławczym obecnie ma cechy postępowania

apelacyjnego, a nie kasatoryjnego. Zwiększona apelacyjność postępowania

drugoinstancyjnego nie tylko pozwala, ale wręcz implikuje obowiązek ponowienia lub

uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie, w jakim jest to niezbędne dla

prawidłowego przeprowadzenia kontroli odwoławczej. W razie braku okoliczności

wymienionych w art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k., sąd odwoławczy w obliczu

stwierdzenia uchybienia, obowiązany jest dokonać zmiany zaskarżonego

orzeczenia. Podstawę mogą stanowić tu zarówno dowody zgromadzone przez sąd

pierwszej instancji, jak i dowody przeprowadzone przed sądem drugiej instancji, z

tym zastrzeżeniem, że nie może to prowadzić do powtórzenia przewodu w całości.

Jeżeli więc stan dowodowy nie jest wystarczający do wydania wyroku

reformatoryjnego i wymaga uzupełnienia przewodu sądowego, lecz nie w całości, to

sąd ad quem jest zobowiązany przeprowadzić dowody i wydać orzeczenie

merytoryczne. Uprawnienia w zakresie przeprowadzenia dowodów pozostają na tej

płaszczyźnie analogiczne, jak przed sądem I instancji. Sąd odwoławczy może więc

przeprowadzić dowód zarówno z osobowego źródła dowodowego, jak i ze źródła

rzeczowego, może przeprowadzić dowody w sposób bezpośredni oraz w wypadkach

wskazanych w ustawie, w sposób pośredni. Zaznaczyć przy tym trzeba, że w

przypadku, gdy sąd odwoławczy zmienia zaskarżone orzeczenie, to w tym zakresie

– wchodząc w rolę sądu meriti, powinien dostosować treść rozstrzygnięcia do

wymogów art. 413 § 1 pkt 5 i 6 oraz § 2 pkt 1 i 2 k.p.k., a treść pisemnego

uzasadnienia wyroku – do wymogów art. 424 § 1 i 2 k.p.k. (art. 458 k.p.k.) (zob.

postanowienie SN z dnia 24 października 2017 r., V KK 265/17).

Dodać wypada, że prowadzenie własnego postępowania dowodowego przez

sąd odwoławczy stanowi regułę, zwłaszcza w świetle art. 452 § 2 k.p.k. Jedynie

wyjątkowo, kiedy bez ponowienia wszystkich dowodów nie jest możliwe wydanie

trafnego rozstrzygnięcia, sąd odwoławczy może wyrok sądu pierwszej instancji

uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania (zob. wyrok SN z dnia 5

V KS 13/26

7

marca 2024 r., I KS 39/23). Sąd odwoławczy nie jest także związany opisem czynu,

co dotyczy w szczególności daty czynu oraz sposobu działania sprawcy (zob. wyrok

SN z dnia 19 września 2024 r., I KS 12/24).

Reasumując, na gruncie przedmiotowej sprawy, Sąd Okręgowy nie wykazał

konieczności powtórzenia przewodu sądowego w całości. Uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji

stanowiło zatem rażące naruszenie przepisu art. 437 § 2 zdanie 2 k.p.k., co znalazło

potwierdzenie w złożonej skardze.

Mając powyższe na uwadze konieczne stało się uchylenie wyroku sądu drugiej

instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy przeprowadzi te

dowody, które w jego ocenie są konieczne, a następnie dokona kompleksowej oceny

materiału dowodowego i wyda orzeczenie, mając na uwadze, aby nie naruszyć art.

437 § 2 k.p.k.

Kierując się powyższą argumentacją, Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej wyroku.

[J.J.]

[a.ł]

Małgorzata Bednarek Anna Dziergawka Paweł Kołodziejski