Sąd najwyższy. Orzeczenie uchylone

V KS 19/26

2

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 17 marca 2026 r., sygn. akt IV

Ka 61/26, po rozpoznaniu sprawy K. D. oskarżonego z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art.

64 § 1 k.k. oraz art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., na skutek apelacji wniesionych

przez oskarżonego i jego obrońcę od wyroku Sądu Rejonowego w Tucholi z dnia 9

października 2025 r. o sygn. akt II K 202/24, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał

sprawę wskazanemu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd ad quem podniósł, że już na wstępnym etapie

rozpoznawania sprawy Sąd meriti dopuścił się procedowania skutkującego

naruszeniem zasady bezpośredniości, która miała istotne konsekwencje dla

prawidłowej weryfikacji dowodów zgromadzonych w toku postępowania.

Naruszenie to polegało na decyzji o przesłuchaniu większości świadków, w tym

pokrzywdzonych, w drodze pomocy prawnej przez sądy do tego wezwane.

Skargę na wyrok Sądu odwoławczego złożył Prokurator Rejonowy w Tucholi

zarzucając naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. zdanie drugie, polegające na uchyleniu

wyroku Sądu Rejonowego w Tucholi z dnia 9 października 2025 r. o sygn. akt II K

202/24 i przekazaniu do ponownego rozpoznania sprawy K. D. oskarżonego z art.

279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. poprzez

wadliwe uznanie, że w sprawie zachodzi konieczność przeprowadzenia przewodu

sądowego na nowo w całości, podczas gdy część pierwszoinstancyjnego

postępowania dowodowego w postaci przesłuchania niektórych świadków i

dowodów z dokumentów, w tym opinii biegłych oraz danych retencyjnych

uzyskanych od operatora telekomunikacyjnego została przeprowadzona w sposób

prawidłowy, umożliwiający ocenę wiarygodności przeprowadzonych w sprawie

dowodów i wyprowadzenie z nich logicznych wniosków, na podstawie wskazań

wiedzy oraz doświadczenia życiowego, natomiast w części zawierającej niedostatki

dowodowe Sąd drugiej instancji mógłby samodzielnie przeprowadzić uzupełniające

postępowanie dowodowe i konwalidować uchybienia, w tym poprzez przesłuchania

świadków, którego wyniki umożliwiłyby rozpoznanie apelacji złożonych przez

oskarżonego i jego obrońcę od wyroku Sądu pierwszej instancji i dokonanie w

postępowaniu odwoławczym rozstrzygnięcia o charakterze reformatoryjnym.

V KS 19/26

3

W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w

Bydgoszczy do ponownego rozpoznania.

W pisemnej odpowiedzi na skargę obrońca oskarżonego K. D. wnósł o jej

oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga prokuratora jest zasadna.

Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że aktualnie obowiązujące przepisy

procedury karnej (art. 437 § 1 i 2 k.p.k.) ustanawiają regułę, że sąd odwoławczy, po

rozpoznaniu sprawy wydaje orzeczenie merytoryczne (utrzymujące w mocy

zaskarżone orzeczenie lub zmieniające zaskarżone orzeczenie), a nie orzeczenie

kasatoryjne (uchylające zaskarżone orzeczenie i przekazujące sprawę sądowi

pierwszej instancji do ponownego rozpoznania). Możliwość wydania przez sąd

odwoławczy orzeczenia o charakterze kasatoryjnym stanowi wyjątek, uzasadniony

bądź procesowymi ograniczeniami swobody orzekania sądu odwoławczego, bądź

też zaistnieniem takich rażących uchybień w procedowaniu sądu pierwszej instancji,

które wręcz dyskwalifikują postępowanie przed sądem a quo jako podstawę

rozstrzygnięcia kwestii odpowiedzialności karnej oskarżonego (zob. uchwałę składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 3/19).

Z powyższymi uregulowaniami koresponduje również przepis art. 452 § 2 k.p.k.

wprowadzający zasadę, że sąd odwoławczy sam przeprowadza dowody, nie uchyla

zaś – w celu ich przeprowadzenia – zaskarżonego wyroku, przekazując sprawę

sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania (zob. D. Świecki,

Postępowanie odwoławcze w sprawach karnych. Komentarz i orzecznictwo.

Warszawa 2018, s. 348 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z 20 grudnia 2018 r., IV KS

29/18 oraz z 4 lipca 2019 r., V KS 18/19).

Takie ukształtowanie pozycji i zadań sądu odwoławczego powiązane z

przyznaniem mu szerokich uprawnień w sferze postępowania dowodowego

uzasadnione było potrzebą ograniczenia liczby wyroków kasatoryjnych do tych

sytuacji, w których przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi meriti

V KS 19/26

4

było niezbędne dla realizacji celów postępowania karnego (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 26 stycznia 2021 r., IV KS 1/21).

Przedstawionymi zasadami, powinien również kierować się Sąd Okręgowy

rozpoznając sprawę oskarżonego. Lektura zaskarżonego wyroku upoważnia do

wniosku, że z tego obowiązku się nie wywiązał, zaś w sprawie nie zmaterializowała

się – przyjęta przez Sąd odwoławczy – przesłanka wyroku kasatoryjnego w postaci

konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości (art. 437 § 2

zdanie drugie k.p.k.).

Wyjaśniając zakres przedmiotowy tego powodu uchylenia przez sąd

odwoławczy zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji

do ponownego rozpoznania, Sąd Najwyższy stwierdził, że ww. przesłanka zachodzi

wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa

procesowego, co skutkowało, w realiach sprawy, nierzetelnością prowadzonego

postępowania sądowego, uzasadniającą potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na

nowo) wszystkich czynności procesowych składających się na przewód sądowy w

sądzie pierwszej instancji (zob. powołaną uchwałę Sądu Najwyższego z 22 maja

2019 r., I KZP 3/19).

W okolicznościach niniejszej sprawy mankamenty postępowania

dowodowego mogły i powinny zostać usunięte przez Sąd odwoławczy, albowiem nie

wymagają przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości, a także nie

uniemożliwiają poddania analizie części dowodów przeprowadzonych przed Sądem

pierwszej instancji prawidłowo. Zatem wbrew argumentacji Sądu odwoławczego nie

jest tak, że postępowanie przeprowadzone przed Sądem a quo jest nieprzydatne dla

wydania ewentualnego rozstrzygnięcia o charakterze reformatoryjnym.

Z wykazu dowodów osobowych zawartych w treści aktu oskarżenia wynika

jednoznacznie, że oskarżyciel publiczny powołał osiemnastu świadków, w tym

siedmiu pokrzywdzonych w osobach: J. K., M. Z., A. B., J. S., M. S., D. D. i S. D. Nie

wydaje się jednak koniecznym ponowne przesłuchiwanie wszystkich tych świadków,

tylko dlatego, że większość z nich została przesłuchana w ramach pomocy prawnej.

W szczególności, że zeznania części z nich nie były kwestionowane przez strony, a

nie są one aż tak istotne, aby konieczne było ich powtórzenie.

V KS 19/26

5

Sąd ad quem może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe i

konwalidować uchybienia postępowania pierwszoinstancyjnego, w tym poprzez

uzupełniające przesłuchania świadków, odtworzenie części nagrań lub danych

znajdujących się w aktach sprawy, a nawet częściowe uwzględnienie wniosków

dowodowych oskarżonego, co umożliwiłyby rozpoznanie apelacji złożonych przez

oskarżonego i jego obrońcę od wyroku Sądu pierwszej instancji i wydanie

ewentualnie w postępowaniu odwoławczym rozstrzygnięcia o charakterze

reformatoryjnym.

Stwierdzenie, że w sprawie doszło do naruszenia podniesionego w skardze

przepisu art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. nakazywało jej uwzględnienie, co

skutkowało uchyleniem zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy i

przekazaniem sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd ten będzie miał na uwadze powyższe

zapatrywania Sądu Najwyższego.

Z tych względów należało orzec jak w części dyspozytywnej wyroku.

[J.J.]

[r.g.]

Jacek Błaszczyk Zbigniew Puszkarski Małgorzata Wąsek-Wiaderek