Trzej sędziowie SN powołani na wniosek nowej KRS wyłączeni od skargi prokuratora

Przed Sądem Najwyższym zawisła sprawa V KS 5/26 ze skargi prokuratora

na wyrok kasatoryjny Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 21 października

2025 r., II AKa 346/22, dotycząca kilku oskarżonych. Oskarżonymi, których dotyczy

skarga prokuratora, są m.in. S. H. i G. K..

Powyższa sprawa została przydzielona do rozpoznania SSN Adamowi

Rochowi. Zarządzeniem z dnia 20 lutego 2026 r. sprawa ta została skierowana na

V KS 5/26

2

posiedzenie w dniu 9 kwietnia 2026 r. i wyznaczono do jej rozpoznania następujący

skład orzekający: Prezes SN Zbigniew Kapiński (przewodniczący); SSN Adam

Roch (sprawozdawca); SSN Stanisław Stankiewicz.

Pismem z dnia 4 marca 2026 r. obrońca oskarżonych S. H. i G. K. złożył

wniosek o wyłączenie Prezesa SN Zbigniewa Kapińskiego, SSN Adama Rocha i

SSN Stanisława Stankiewicza od udziału w rozpoznaniu sprawy V KS 5/26.

Obrońca wskazał na powołanie ww. sędziów Sądu Najwyższego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3; dalej: „ustawa nowelizująca KRS”). Powołał się w

tym zakresie na stosowne orzecznictwo Sądu Najwyższego i trybunałów

międzynarodowych, wskazując, że rozpoznanie sprawy w obecnym składzie będzie

prowadziło do zaistnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Zwrócił również

uwagę, że każdy z ww. Sędziów był już w przeszłości wyłączany od udziału w

rozpoznaniu spraw zawisłych przed Sądem Najwyższym z uwagi na procedurę

swojego powołania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek okazał się zasadny.

Fakt powołania sędziego Sądu Najwyższego na wniosek wadliwie

ukształtowanej KRS stanowi podstawę do jego wyłączenia ze względu na

konieczność zapewnienia stronie postępowania dostępu do sądu niezależnego,

bezstronnego, ustanowionego ustawą, w rozumieniu konstytucyjnym i

konwencyjnym. Ta podstawa wyłączenia dotyczy wszystkich trzech sędziów

wyznaczonych do rozpoznania tej sprawy. Sąd Najwyższy, na podstawie art. 87 § 1

ustawy o SN, pozostaje związany uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z

dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie

stwierdzono, że: „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […]

zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r. poz. 3)”. Cytowana uchwała ma moc zasady prawnej, co oznacza, że

V KS 5/26

3

jest nią związany każdy skład Sądu Najwyższego. Wynikającego z uchwały

połączonych Izb stanu rzeczy nie zmieniło orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 20 kwietnia 2020 r. (sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61; Dz. U. 2020, poz.

376). Argumenty na rzecz tej tezy zostały obszernie zreferowane m.in. w

postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 23 listopada 2022 r. I KO 79/21 i I KO

80/21; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23;

czy w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23, a Sąd

Najwyższy orzekający w tej sprawie je podziela.

Stanowisko zawarte w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego zostało

następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Jest ono także

aprobowane w kolejnych orzeczeniach (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z

dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95; postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 19 stycznia

2023 r., I KK 240/22; z dnia 14 stycznia 2025 r., III KK 436/24; z dnia 15 stycznia

2025 r., I KO 127/24; z dnia 17 stycznia 2025 r., IV KK 458/24; wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 21 lutego 2024 r., II KK 627/23; z dnia 18 grudnia 2024 r., II

KO 84/24; z dnia 16 stycznia 2025 r., II KK 322/24; z dnia 17 grudnia 2025 r., I KK

359/25; z dnia 7 stycznia 2026 r., II KK 433/25).

Ponadto, zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z

dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz p. Polsce (skarga nr 43447/19) udział

w procesie powoływania sędziów Krajowej Rady Sądownictwa w składzie

ukształtowanym w trybie ustawy nowelizującej (w efekcie czego organ ten nie był

niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że sąd z udziałem

tak powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i

bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt

284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16

września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone także w wyroku ETPCz z

dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek p. Polsce, skargi nr 49868/19 i

57511/19, wyroku ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. p.

Polsce, skarga nr 1469/20 oraz wyroku pilotażowym ETPCz z dnia 23 listopada

2023 r., Wałęsa p. Polsce, skarga nr 50849/21).

V KS 5/26

4

Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej

postanowienia.

[J.J.]

[r.g.]

Małgorzata Wąsek-Wiaderek