Opiekunka musi oddać 30 169 zł świadczenia pielęgnacyjnego, NSA oddalił jej skargę

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 22 lipca 2025 r., sygn. akt II SA/Ol 291/25 po rozpoznaniu skargi J.C. (dalej "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z 17 marca 2025 r., nr SKO.82.86.2025 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oraz zobowiązania do jego zwrotu uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 19 lutego 2025 r. nr ŚR.000057/ZZ/02/2025.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z 30 czerwca 2022 r. Wójt Gminy [...] przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad synem – P.C. w okresie od 1 lipca 2021 r. do 30 czerwca 2025 r. Pismem z 23 listopada 2023 r. organ I instancji pouczył stronę o treści przepisów ustawy o świadczeniu wspierającym i wynikających dla strony obowiązkach informacyjnych. Pismem z 15 listopada 2024 r. ZUS poinformował P.C. o przyznaniu świadczenia wspierającego od 29 stycznia 2024 r.

Decyzją z 13 stycznia 2025 r. Wójt Gminy [...] uchylił decyzję własną przyznającą skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, natomiast decyzją z 19 lutego 2025 r. uznał świadczenie pielęgnacyjne wypłacone w związku z opieką nad synem za okres od 29 stycznia 2024 r. do 30 listopada 2024 r. w kwocie 30.169,20 zł za nienależnie pobrane i zobowiązał stronę do zwrotu wskazanej kwoty.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie zaskarżoną decyzją z 17 marca 2025 r., po rozpoznaniu odwołania skarżącej od decyzji z 19 lutego 2025 r., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...]. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że skarżąca od 1 lipca 2021 r. do 30 czerwca 2025 r. uzyskała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, na mocy decyzji z 30 czerwca 2022 r., w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Następnie synowi odwołującej zostało przyznane świadczenie wspierające od 29 stycznia 2024 r. do 30 czerwca 2025 r. Kolegium podzieliło tym samym pogląd organu I instancji, że w związku z przyznaniem synowi skarżącej świadczenia wspierającego od 29 stycznia 2024 r., w okresie od 29 stycznia do 30 listopada 2024 r. były pobierane na syna jednocześnie dwa świadczenia, tj. świadczenie pielęgnacyjne oraz świadczenie wspierające. Natomiast obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, nawet w sytuacji, gdy jedno z nich przysługuje opiekunowi, a drugie - osobie wymagającej opieki. Dodatkowo Kolegium zaznaczyło, że z akt spraw wynika, iż strona była należycie pouczona o konieczności poinformowania organu o złożeniu wniosku do ZUS w kwestii ustalenia prawa do świadczenia wspierającego. W piśmie z 23 listopada 2023 r. organ I instancji w sposób jasny i zrozumiały pouczył skarżącą, że w sytuacji przyznania osobie wymagającej opieki prawa do świadczenia wspierającego, osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle tak ustalonego stanu faktycznego oraz wobec treści art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. i art. 63 ust. 6 u.ś.w., w ocenie Kolegium zasadnym w niniejszej sprawie było wydanie decyzji o uznaniu części świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pobieranego przez skarżącą na syna za okres 29 stycznia - 30 listopada 2024 r. za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązanie odwołującej do jego zwrotu.

Skargę na powyższą decyzję złożyła skarżąca.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uwzględnił złożoną skargę, uchylając decyzje organów obu instancji. W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że w jego ocenie brak jest podstaw do przyjęcia, że w okresie poprzedzającym wydanie decyzji przyznającej prawo do świadczenia wspierającego, skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne w złej wierze - ze świadomością, że się ono jej nie należy. Sąd uznał tym samym, że skoro skarżąca nie miała świadomości, iż pobierane przez nią świadczenie pielęgnacyjne jest jej nienależne, a także w sytuacji braku prawidłowego pouczenia o skutkach pobierania obu świadczeń jednocześnie, nie sposób przyjąć, iż ziściła się przesłanka aktualizująca podstawę do zastosowania art. 30 ust. 1 u.ś.r.

Sąd I instancji uznał tym samym, że kontrola sądowoadministracyjna rozpoznawanej sprawy doprowadziła do stwierdzenia naruszenia art. 30 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., co miało niewątpliwy wpływ na wynik sprawy. Sąd ten określił również wytyczne dla organu I instancji w zakresie oceny prawnej wyrażonej w zapadłym rozstrzygnięciu, którą to organ ten będzie zobowiązany wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. zarzucono naruszenie:

1. prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nieuzasadnionym przyjęciu, iż uznanie na podstawie tego przepisu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane, wymaga nie tylko stwierdzenia przez organy obu instancji, że świadczenie pielęgnacyjne zostało wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, ale konieczne jest także ustalenie, że świadczenie pielęgnacyjne zostało pobranej w złej wierze, tj. ze świadomością, że pobrane przez beneficjenta świadczenie mu się nie należało, a w konsekwencji ustalenie, że zaistniała przesłanka subiektywnej świadomości beneficjenta co do tego, że okoliczność która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia wystąpiła, podczas gdy wykładnia językowa tego przepisu nakazuje przyjąć, iż ustawodawca uznał za świadczenie nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, co przesądza o tym, że jest to zobiektywizowana przesłanka uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane, pomijająca element świadomości strony, co do prawa pobierania tego świadczenia;

2. przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż organy administracji rozstrzygnęły sprawę z naruszeniem art. 30 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 7 i art. 77 k.p.a. oraz bez przeprowadzenia wymaganego postępowania dowodowego, bowiem nie ustaliły, czy skarżąca została prawidłowo i wprost pouczona o obowiązku informowania organu o przyznaniu świadczenia wspierającego, podczas gdy organy dokonały prawidłowej wykładni art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym i na podstawie art. 30 ust. 1 u.ś.r. zasadnie uznały świadczenie pielęgnacyjne za nienależnie pobrane i zobowiązały skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 30 169,20 zł, za okres, w którym P.C. otrzymał świadczenie wspierające, tj. za okres od 29 stycznia do 30 listopada 2024 r., przy czym uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem gdyby nie zostało popełnione, to rozstrzygnięcie Sądu byłoby odmienne - zamiast uwzględnienia skargi nastąpiłoby jej oddalenie;

b) naruszenie art. 151 P.p.s.a. polegające na niezastosowaniu normy tego przepisu, pomimo iż skarga, jako nieuzasadniona, winna zostać oddalona.

W oparciu o powyższe zarzuty, skarżące kasacyjnie Kolegium wniosło o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi;

2) ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania;

3) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych;

4) rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym wobec zrzeczenia się prawa do rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie podnoszonych w niej twierdzeń.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.

Analizując zarzuty kasacyjne w powyżej określonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół ustalenia, czy świadczenie pielęgnacyjne pobierane za ten sam okres co świadczenie wspierające, może być uznane za świadczenie nienależnie pobrane i zależne od świadomości pobierającego je beneficjenta.

Na wstępie zwrócić należy uwagę, że podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowił przepis art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 28 listopada 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, dalej "u.ś.w."). Zgodnie z jego brzmieniem za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.

Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że od 1 stycznia 2024 r. nastąpiła radykalna zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, która wprowadziła nowe rozwiązania w systemie świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów. Ustawa ta wprowadziła bowiem do systemu prawnego nowy rodzaj świadczenia - świadczenie wspierające, które - jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy - ma na celu udzielenie osobom z największymi trudnościami w samodzielnym funkcjonowaniu pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Świadczenie wspierające, w odróżnieniu od świadczeń opiekuńczych przeznaczonych dla opiekuna osoby wymagającej opieki, jest świadczeniem kierowanym bezpośrednio do osoby z niepełnosprawnościami. W założeniu ustawodawcy to osoba z niepełnosprawnością ma być podmiotem rozstrzygającym odnośnie do tego, jak wykorzystywane ma być otrzymywane wsparcie, samodzielnie ma też decydować o wyborze opiekuna.

Ustawa ta wprowadziła zmiany również w przepisach regulujących zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Celem zmian w ustawie o świadczeniach rodzinnych było umożliwienie podejmowania aktywności zawodowej przez opiekunów osób niepełnosprawnych uprawnionych do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna. Natomiast dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie w założeniu ustawodawcy mają finansować koszty opieki (zob. uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o świadczeniu wspierającym, druk nr 3130 Sejmu RP IX kadencji).

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 44 ze zm., dalej "u.r.z.s."), potrzeba wsparcia to następstwo braku lub utraty autonomii fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej (art. 4b ust. 1 u.r.z.s.) i ustala się ją osobom legitymującym się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności (art. 4b ust. 2 w zw. z art. 1 ust. 1 u.r.z.s.). W decyzji właściwy organ ustala poziom potrzeby wsparcia osoby niepełnosprawnej w wartościach punktowych (art. 6b5 w zw. z art. 4b ust. 3 u.r.z.s.). Decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje wojewódzki zespół na wniosek osoby, o której mowa w art. 4b ust. 2, albo na wniosek podmiotu, o którym mowa w art. 6b ust. 1 i 2, dotyczący osoby, o której mowa w art. 4b ust. 2 (art. 6b3 ust. 1 u.r.z.s.), a więc na wniosek osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego, względnie ośrodka pomocy społecznej lub centrum usług społecznych.

Uzyskanie decyzji o ustaleniu poziomu potrzeby wsparcia stanowi natomiast warunek konieczny dopuszczalności wystąpienia przez osobę niepełnosprawną mającą potrzebę wsparcia z wnioskiem o przyznanie świadczenia wspierającego wprowadzonego ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, którego celem - zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 tej ustawy - jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób (ust.1). Świadczenie wspierające przysługuje zaś osobie w wieku od ukończenia 18. roku życia posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, w której potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 4b ust. 1 u.r.z.s.

Z art. 9 ust. 1-3 u.ś.w. wynika, że ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2, lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wcześniej, niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna. Zgodnie z art. 11 ust. 1 u.ś.w. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego jest składany wyłącznie w postaci elektronicznej (...). Natomiast przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji (art. 13 ust. 1 u.ś.w.).

Należy zauważyć, że jednym z elementów wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego jest wskazanie daty, od której ZUS ma przyznać świadczenie wspierające. Możliwe jest wskazanie zarówno "najwcześniejszej możliwej daty", jak i "konkretnego dnia". Skoro pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego nie stanowi przeszkody dla przyznania świadczenia wspierającego, to nie jest wykluczone przyznanie świadczenia wspierającego za okres pokrywający się z okresem pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Jakkolwiek prawo do świadczenia wspierającego oraz do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje tej samej osobie, to są one świadczeniami konkurencyjnymi w tym sensie, że w istocie służą temu samemu celowi, czyli finansowaniu opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Nie jest zatem możliwe pobieranie obu tych świadczeń w tym samym okresie, o czym stanowi art. 63 ust. 6 u.ś.w.

Ustawodawca uznał, że w takiej sytuacji należy dać pierwszeństwo prawu do świadczenia wspierającego. Tak więc opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego (przyznawanego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.) za okres, w którym osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające. Złożenie przez osobę wymagającą opieki lub osobę uprawnioną do jej reprezentowania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego powoduje wstrzymanie wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51 (art. 63 ust. 9 u.ś.w.).

W art. 63 ust. 11 u.ś.w. ustawodawca wskazał natomiast, że świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, uznaje się za nienależnie pobrane. Przepis ten definiując pojęcie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w kontekście sytuacji równoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia wspierającego, wprowadza domniemanie prawne, zgodnie z którym za świadczenie nienależnie pobrane uznaje się świadczenie, które było świadczeniem należnym w dacie jego pobrania, ale stało się świadczeniem nienależnym w wyniku zdarzeń mających miejsce po jego pobraniu. Było ono bowiem wypłacane na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej w okresie, w którym nie wystąpiły jeszcze przesłanki uzasadniające pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z mocą wsteczną.

Co istotne, art. 63 ust. 11 u.ś.w. poza przesłanką jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń nie wymaga spełnienia innych warunków dla uznania, że świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane. Na definicję nienależnie pobranego świadczenia określoną w art. 63 ust. 11 u.ś.w. składa się bowiem wyłącznie element obiektywny w postaci pobrania przez opiekuna świadczenia pielęgnacyjnego w tym samym okresie, za który jego podopieczny otrzymał świadczenie wspierające. Z kolei element subiektywny, czyli stan świadomości osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne, pozostaje zasadniczo bez znaczenia.

Jak wynika z przywołanych powyżej przepisów u.ś.w., opiekun osoby z niepełnosprawnością traci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia, od którego ZUS przyznał osobie z niepełnosprawnością świadczenie wspierające. Nie ma przy tym znaczenia, że świadczenie wspierające zostało przyznane z datą wsteczną. Jeżeli opiekun po dniu, od którego zostało przyznane świadczenie wspierające, pobierał świadczenie pielęgnacyjne, to świadczenie to zostało nienależnie pobrane pomimo tego, że opiekun w chwili jego pobrania nie wiedział o tym, że utracił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w wyniku przyznania świadczenia wspierającego osobie, którą opiekował się.

Omawiane unormowania ustawy o świadczeniu wspierającym nakładają się na odpowiednie unormowania ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące nienależnie pobranych świadczeń. Należy w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Tak więc świadczeniem "nienależnie pobranym", w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., nie jest każde świadczenie, które zostało wypłacone mimo wystąpienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia (świadczenie nienależne), lecz tylko takie, co do którego osoba pobierająca była pouczona o braku prawa do jego pobierania. W ten sposób świadczeniobiorca, działający w dobrej wierze, w zaufaniu do organów administracji publicznej, jest chroniony przed zaniedbaniami po stronie tych organów, polegającymi na braku odpowiedniego pouczenia. Nie oznacza to bynajmniej, że w każdym przypadku warunkiem koniecznym uznania świadczenia nienależnego za nienależnie pobrane jest ustalenie stanu świadomości i zamiaru osoby pobierającej świadczenie. Istotnym jest również, że w art. 30 ust. 2 pkt 1a-5 u.ś.r. zostały wymienione różnego rodzaju okoliczności powodujące ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, co do których nie wymaga się, że dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest konieczne, aby osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. zawiera zatem unormowanie o ogólnym charakterze i zakres jego zastosowania jest ograniczony przez unormowania szczególne.

Przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. nie uległ zmianie w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Skoro ustawa o świadczeniu wspierającym zawiera szczególne unormowania dotyczące równoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego oraz świadczenia wspierającego, to przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. powinien być wykładany oraz stosowany z ich uwzględnieniem. Oznacza to, że jakkolwiek przyznanie świadczenia wspierającego z datą wsteczną skutkuje utratą prawa opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego od daty przyznania świadczenia wspierającego, to warunkiem koniecznym uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane ze względu na pobieranie świadczenia wspierającego przez osobę z niepełnosprawnością nie jest stwierdzenie, że opiekun w dacie jego pobrania miał świadomość, że jest ono nienależne. Jeżeli przyjąć w omawianej kwestii odmienne stanowisko, warunkujące uznanie świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane od stanu świadomości opiekuna w momencie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, to unormowanie zawarte w art. 63 ust. 11 u.ś.w. stałoby się bezprzedmiotowe. Opiekun mógłby bowiem w każdym przypadku zasadnie twierdzić, że w chwili pobierania świadczenia pielęgnacyjnego nie wiedział o tym, że w przyszłości utraci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego za dany okres.

Dlatego też nie można podzielić stanowiska Sądu I instancji, że w przypadku jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia wspierającego za ten sam okres, istotna jest świadomość beneficjenta. Przepis art. 63 ust. 11 u.ś.w. nie wskazuje bowiem, iż w takiej sytuacji warunkiem koniecznym jest świadomość strony co do braku prawa do pobierania świadczenia.

Nie są również trafne spostrzeżenia Sądu, że skarżąca nie została pouczona o warunkach przyznania prawa do świadczenia i okolicznościach, w następstwie których prawo to ustanie, a wypłacone świadczenie podlegać będzie zwrotowi. Kwestia pouczenia jest istotna z uwagi na określony w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. wymóg, aby osoba, która otrzymała nienależne świadczenie, została prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania konkretnego świadczenia. W wyrokach z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2465/19 oraz z 8 września 2017 r., sygn. akt I OSK 3175/15 Naczelny Sąd Administracyjny, wyjaśniając cel regulacji art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. stwierdził, że wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie i były pouczone o fakcie, że świadczenie im nie przysługuje.

W rozpoznawanej sprawie, skarżąca pismem z 23 listopada 2023 r. (k. 23 akt adm.) została poinformowana o zmianie w zasadach dotyczących uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego. Informacja ta, udzielona na podstawie art. 63 ust. 16 u.ś.w., została doręczona skarżącej 28 listopada 2023 r. Wskazano w niej, że "za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna (...), uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające". Zatem, wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, skarżąca została poinformowana o braku możliwości jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego oraz świadczenia wspierającego, zaś w sytuacji zaistnienia takiej okoliczności, pobrane świadczenie pielęgnacyjne zostanie uznane za nienależnie pobrane i nastąpi konieczność jego zwrotu.

Z tych też przyczyn za zasadne należało uznać zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji zarówno przepisów prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 11 u.ś.w. a także art. 30 ust. 1 u.ś.r., jak i przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Uznać bowiem należy, że Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni wskazanych przepisów prawa materialnego a także niezasadnie nie podzielił stanowiska organów, które w ocenie Sądu II instancji, dokonały prawidłowej oceny ustalonych okoliczności sprawy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, co znalazło wyraz w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną i działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, a przyjmując, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, po rozpoznaniu skargi, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił ją.

Na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia na rzecz organu od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, uznając, że obciążanie kosztami sądowymi strony ubiegającej się świadczenie z zakresu pomocy społecznej nie jest uzasadnione (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2058/22).