Rolnik zwróci 2386 zł RŚK wypłaconych przed końcem kontroli powierzchni

S. J. (dalej jako skarżący, beneficjent, producent rolny, strona) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej jako WSA) w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Olsztynie (dalej jako Dyrektor OR, Dyrektor) z 27 maja 2026 r. o uchyleniu decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] (dalej Kierownik BP, Kierownik) z 31 marca 2026 r. i ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych PROW2014-2020 (dalej jako RŚK) za 2020 r. w wysokości 2 386,21 zł.

Jak wynika z nadesłanych akt sprawy i treści zaskarżonej decyzji, Kierownik BP decyzją z 8 kwietnia 2021 r. przyznał beneficjentowi płatności RŚK w łącznej wysokości 26 252,01 zł, wynikającej ze stwierdzonej powierzchni, tj. 23,41 ha (wnioskodawca pierwotnie zadeklarował powierzchnię 24,38 ha). Decyzję wydano m.in. w oparciu o raport z kontroli na miejscu nr [...]. Przedmiotowa decyzja nie została zaskarżona i stała się ostateczna. Przyznane środki finansowe zostały przekazane 22 kwietnia 2021 r. na rachunek bankowy producenta rolnego.

Po wznowieniu postępowania zakończonego powołaną wyżej decyzją ostateczną, Kierownik BP decyzją z 12 września 2024 r. uchylił decyzję z 8 kwietnia 2021 r. i przyznał płatności RŚK w wysokości 24 172,65 zł, uwzględniając powierzchnię działek rolnych zgłaszanych do płatności, stwierdzoną w wyniku kontroli na miejscu: 22,77 ha, z inspekcji terenowej sporządzono raport nr [.1.] i protokół, który wpłynął do Kierownika BP 4 maja 2021 r.

W wyniku powyższego powstała kwota nienależnie pobranych płatności. W celu jej ustalania Kierownik BP wszczął postępowanie administracyjne zawiadomieniem z 14 marca 2022 r.

Pierwsza wydana w tym zakresie decyzja Kierownika z 13 kwietnia 2022 r. została uchylona decyzją z 6 grudnia 2022 r. przez Dyrektora OR, który przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia z uwagi na funkcjonowanie w obrocie prawnym dwóch decyzji w sprawie przyznania RŚK na rok 2020, z których każda przyznawała stronie przedmiotowe płatności w odmiennej wysokości. W dalszej kolejności prowadzono postępowania w efekcie których Kierownik wydał 31 marca 2026 r. decyzję ustalającą stronie kwotę do zwrotu w wysokości 2 436,75 zł z tytułu nienależnie pobranych płatności RŚK za 2020 r., z czym strona się nie zgodziła i wniosła od decyzji odwołanie. Kierownik w podstawie decyzji z 31 marca 2026 r. powołał m.in. art. 7 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.227.69 z 31 lipca 2014), dalej jako rozporządzenie 809/2014.

W wyniku odwołania Dyrektor OR wydał opisaną na wstępie decyzję z 27 maja 2026 r. W uzasadnieniu przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i podał, że rozstrzygnięcie decyzji opiera się:

- na rozstrzygnięciu w sprawie przyznania płatności RŚK na 2020 r. ostateczną decyzją z 12 września 2024 r., w której Kierownik BP po wznowieniu postępowania uchylił dotychczasową decyzję z 8 kwietnia 2021 r. i wydał nową decyzję, w której przyznał stronie płatności RŚK za 2020 r. w pomniejszonej wysokości,

- na ustaleniach dokonanych w toku obsługi wniosku z kampanii za 2021 r., w ramach której stwierdzono zmniejszenie obszaru realizacji zobowiązania RŚK.

Organ odwoławczy uznał, że środki przekazane 22 kwietnia 2021 r. na rachunek bankowy producenta rolnego w części wynikającej z różnicy między ww. decyzjami i niedochowania zobowiązania RŚK, zostały pobrane nienależnie. Wyliczył nienależną płatność RŚK na kwotę 2 386,21 zł, co stało się podstawą uchylenia decyzji Kierownika BP, który ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności na 2 436,75 zł. Podał, że kwestię sporną stanowiło samo uznanie płatności jako nienależną w określonej kwocie. W tym zakresie Dyrektor ocenił, że kwota płatności w wysokości 2 386,21 zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 7 ust. 1 rozporządzenia 809/2014 i nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, określone w art. 7 ust. 3 tego rozporządzenia.

W odpowiedzi na zarzuty odwołania co do naruszenia art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 Dyrektor podał, że nie zidentyfikowano dokumentów, które świadczyłyby o wiedzy Kierownika BP co do złożonych zastrzeżeń do raportu przez skarżącego czy planowanej kontroli terenowej. Producent rolny nie poparł swoich twierdzeń dowodami. W zawiadomieniu z 26 lutego 2021 r. o niezałatwieniu sprawy w terminie wskazano jedynie, że Kierownik BP nie zakończył postępowania w zakresie ustalenia powierzchni kwalifikowanej do płatności, co ma miejsce również podczas kontroli administracyjnej sprawy, a nie tylko kontroli na miejscu.

Jak stwierdził organ odwoławczy, w przedmiotowej sprawie nie miała miejsca sytuacja, o jakiej mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014, gdyż płatność nie została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu. Nienależnie pobrane płatności powstały po wydaniu przez Kierownika BP decyzji z 12 września 2024 r. kończącej wznowione postępowanie w sprawie przyznania płatności RŚK za 2020 r. i na skutek zmniejszenia przez beneficjenta powierzchni obszaru, na którym powinno być realizowane zobowiązanie RŚK. Natomiast Kierownik BP wydając decyzję z 8 kwietnia 2021 r. orzekał w ustalonym na tamten czas stanie faktycznym, z którego wynikało, że do płatności kwalifikuje się powierzchnia 23,41 ha. Przysługująca kwota płatności została wyliczona na podstawie powierzchni stwierdzonej z uwzględnieniem kary administracyjnej wynikającej z przedeklarowania powierzchni oraz obowiązujących stawek płatności i końcowo wyniosła 26 252,01 zł. Wyliczona została z uwzględnieniem wyników z kontroli na miejscu, kontroli administracyjnej i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Dyrektor OR uznał, że skoro płatność nie została zrealizowana na skutek pomyłki organu, to nie wymaga badania czy został spełniony drugi warunek wynikający z art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014, tj. czy w zwykłych okolicznościach błąd mógł zostać wykryty przez rolnika. Nie mogą mieć zatem zastosowania regulacje wspólnotowe przewidujące możliwość zwolnienia beneficjenta nienależnych płatności z obowiązku zwrotu uzyskanego wsparcia.

Nie naruszono ponadto art. 8 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (w skrócie: "k.p.a.") poprzez wieloletnie procedowanie sprawy i przerzucanie na rolnika skutków błędów organizacyjnych Agencji. Dyrektor OR odnotował w tym zakresie, że Kierownik BP po wznowieniu postępowania dwukrotnie błędnie rozstrzygnął w sprawie przyznając płatności bez uprzedniego wyeliminowania z obiegu prawnego decyzji z 8 kwietnia 2021 r., co niewątpliwie wydłużyło obsługę sprawy. Niemniej jednak prawidłowo i zgodne z przepisami prawa wszczęto postępowanie zakończone decyzją ostateczną, jak też wydano nową decyzję w sprawie, konsekwencją czego było m.in. wszczęcie również postępowania administracyjnego w kierunku ustalenia kwoty nienależnie pobranej.

Ponadto Dyrektor OR powołał art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/95 i stwierdził, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności nie przedawnił się.

W skardze do tut. Sądu strona wniosła o uchylenie decyzji Dyrektora OR, umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie organu do wydania decyzji umarzającej postępowanie. Zarzucono naruszenie:

1. art. 7 ust. 3 zdanie pierwsze rozporządzenia 809/2014 z tego powodu, że płatności dokonano na skutek pomyłki Kierownika BP, który wydał decyzję 8 kwietnia 2021 r., czyli przed upływem wyznaczonego przez siebie terminu i przed uzyskaniem wyników toczącego się postępowania wyjaśniającego w zakresie powierzchni, o którym posiadał pełną wiedzę, co jednoznacznie wynika z treści zawiadomienia o niezałatwieniu sprawy w terminie z 26 lutego 2021 r. Błędnie przyjęto, że skarżący mógł w zwykłych okolicznościach wykryć popełniony przez organ błąd, podczas gdy skarżący otrzymał decyzję płatniczą, w której organ wprost zapewnił, że obliczenia dokonano na podstawie wyników kontroli na miejscu. Ponadto skarżący nie otrzymał protokołu z ponownej kontroli terenowej przed dniem dokonania płatności. Rola beneficjenta w procesie przyznawania płatności jest też całkowicie bierna i nie ma on żadnego wpływu na termin ani wysokość realizowanej przez ARiMR wypłaty,

2. art. 7 ust. 3 zdanie drugie rozporządzenia 809/2014 poprzez dochodzenie zwrotu nienależnych płatności mimo przekroczenia terminu 12 miesięcy od dnia dokonania płatności (22 kwietnia 2021 r.) bez skutecznego doręczenia skarżącemu prawidłowej decyzji o odzyskaniu środków w tym terminie,

3. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. wobec pominięcia zawiadomienia Kierownika BP z 26 lutego 2021 r. będącego kluczowym dowodem i bezpodstawne przyjęcie, że Kierownik BP nie posiadał w dacie wydania decyzji wiedzy o toczącym się postępowaniu wyjaśniającym,

4. art. 8 § 1 k.p.a. wobec przerzucenia na skarżącego negatywnych skutków braku koordynacji informacyjnej między jednostkami organizacyjnymi ARiMR i wieloletnie, nieskuteczne prowadzenie postępowania windykacyjnego,

5. art. 7a § 1 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości co do treści art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 na niekorzyść strony, mimo że przedmiotem postępowania jest nałożenie na skarżącego obowiązku zwrotu nienależnych płatności.

W treści skargi rozwinięto powyższe zarzuty wskazując, że skarżący mógł ewentualnie przewidzieć korektę powierzchni, ale nie mógł wykryć, że organ dokona błędu proceduralnego polegającego na wydaniu decyzji przed uzyskaniem wyników tej weryfikacji – błąd ten polegał na działaniu sprzecznym z zapowiedzią organu, a nie na samej treści ustaleń kontrolnych.

Jak podkreślono w skardze, decyzję z 8 kwietnia 2021 r. Kierownik wydał bez oczekiwania na wyniki weryfikacji, którą sam uznał za niezbędną w zawiadomieniu z 26 lutego 2021 r. o niemożności załatwienia sprawy przed 31 maja 2021 r. ze względu na toczące się postępowanie wyjaśniające. W uzasadnieniu decyzji z 8 kwietnia 2021 r. Kierownik zapewniał, że opiera się na wynikach kontroli na miejscu, co nie było prawdą. Skarżący działał zatem w pełnym zaufaniu do treści decyzji organu i nie miał żadnej możliwości wykrycia popełnionego błędu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podał, że skarżący ubiegając się o płatności oraz przyjmując przyznaną i przekazaną na rachunek bankowy płatność, mógł w zwykłych okolicznościach wykryć nieprawidłowość w przekazaniu środków. Miał świadomość toczącej się następnej kontroli i brał w niej aktywny udział. Dyrektor poparł argumentację WSA w Olsztynie powołaną w wyroku z 29 kwietnia 2026 r., I SA/Ol 78/26 o oddaleniu skargi beneficjenta w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2020.

W piśmie procesowym z 1 sierpnia 2026 r. (data elektronicznego podpisania) skarżący podtrzymał zarzuty i wnioski skargi. Nawiązał do wyroku WSA w Olsztynie z 29 kwietnia 2026 r., I SA/Ol 78/26 i podał, że miał wiedzę wyłącznie o samym fakcie prowadzenia w dniu 24 marca 2021 r. ponownej weryfikacji w terenie, nie miał zaś wiedzy o wynikach kontroli ani w dniu kontroli ani też przed wydaniem decyzji płatniczej. W odniesieniu do przesłanki dokonania płatności na skutek błędu organu podał, że nie jest przedmiotem sporu zagadnienie odpowiedzialności beneficjenta za treść własnych deklaracji, do której nietrafnie nawiązał Sąd w uzasadnieniu wyroku I SA/Ol 78/26 powołując wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2010 r., II GSK 609/09.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Kwestia sporna w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do wyjaśnienia, czy nienależna skarżącemu płatność została przyznana i wypłacona w wyniku pomyłki organu pierwszej instancji oraz czy przeprowadzone przez organy postępowanie uwzględniało wszystkie aspekty sprawy, które pozwalają na uznanie zgodności z prawem rozstrzygnięcia o zwrocie wypłaconych nienależnie skarżącemu płatności RŚK za 2020 r.

WSA w Olsztynie orzekał już w zbliżonym stanie faktycznym w sprawie I SA/Ol 78/26 zakończonej prawomocnym wyrokiem z 29 kwietnia 2026 r., która odnosi się do przyznanych skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2020 r. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela poglądy prezentowane w powołanym wyroku i posłuży się argumentacją tam przedstawioną.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły m.in. przepisy art. 29 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2025 r., poz. 1363, dalej jako "ustawa o Agencji"). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu środki publiczne:

1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowe, przeznaczone na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa albo regulaminu naboru wniosków o przyznanie pomocy finansowej lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków lub w postanowieniach umów o przyznaniu pomocy finansowej.

Z kolei na podstawie art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy o Agencji, właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o których mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej z tych środków publicznych przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Stosownie zaś do art. 29 ust. 4 ustawy, jeżeli kwota nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, która została ustalona w decyzji, o której mowa w ust. 3, nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego dla danego funduszu Unii Europejskiej zgodnie z odrębnymi przepisami, kwota przyznanych płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1, jest wypłacana w wysokości pomniejszonej o ustaloną kwotę nienależnie lub nadmiernie pobraną; przepisu ust. 10 nie stosuje się.

Przedmiotem postępowania toczącego się przed organami na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji było ustalenie, czy w sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków w ramach płatności RŚK za 2020 r., a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Ustalenie, czy uprzednio przyznana kwota płatności RŚK za 2020 r. była nienależna lub przyznana w nadmiernej wysokości może wynikać zarówno z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, jak i z ostatecznych decyzji w przedmiocie przyznania płatności RŚK. W tym drugim przypadku rolą organu nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej płatność, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne. Nie podlegają więc ocenie kwestie związane z przyznaniem środków.

Przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu jest więc jedynie to, czy doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków i czy nie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość ich dochodzenia. Możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu przez beneficjenta nienależnie pobranych płatności przewiduje przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 w związku z art. 14 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2022/1173 z 31 maja 2022 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli we wspólnej polityce rolnej (Dz.U.UE.L.2022.183.23).

Zgodnie z art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Wobec tego wyłączenie obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga, co do zasady, spełnienia łącznie dwóch wymienionych w nim przesłanek. Po pierwsze: płatność musi być dokonana na skutek błędu organu, po drugie zaś: błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Prawodawca unijny posłużył się przy tym zwrotami niedookreślonymi takimi jak "pomyłka organu", czy też błąd, który "nie mógł zostać wykryty przez rolnika". Nie zdefiniował pojęcia "pomyłki organu", jednakże w judykaturze utrwalony jest pogląd, że pod tym pojęciem należy rozumieć wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności. Celem określonego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tę część rozstrzygnięcia, za którą w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ. Ocenę taką dodatkowo uzasadnia odwołanie się do reguł wykładni językowej. Przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 stanowi, że nienależna płatność ma zostać dokonana "na skutek" pomyłki organu. Zwrot ten wskazuje, że chodzi tu o takie działanie organu, które jest czynnikiem sprawczym bezpodstawnego przyznania rolnikowi płatności (por. wyroki NSA z 15 czerwca 2011 r., II GSK 594/10; z 24 kwietnia 2014 r., II GSK 315/13).

Przyjąć zatem należało, że możność wykrycia błędu organu, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014, to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan, w którym rolnik – przy dołożeniu należytej staranności – mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna. Ocena co do możliwości wykrycia błędu przez rolnika winna uwzględniać zarówno charakter nieprawidłowości będącej podstawą ustalenia i wypłacenia kwoty nienależnie pobranych płatności, jak i akcentowane w orzecznictwie sądowym prawo rolnika do działania w zaufaniu do zgodności z prawem działań organu zajmującego się przyznawaniem płatności (por. wyroki NSA z 12 maja 2015 r., II GSK 870/14, z 18 kwietnia 2018 r., II GSK 1097/16).

W kontekście art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 oraz art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej procedującym w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności ciąży obowiązek wyjaśnienia wszelkich okoliczności mających wpływ na zwrot nienależnych płatności. Tym bardziej, że decyzja nakładająca na rolnika obowiązek zwrotu nie jest decyzją uznaniową, lecz związaną. Dlatego też organ, prowadząc postępowanie w analizowanym przedmiocie, powinien szczegółowo rozważyć i umotywować istnienie lub brak wszystkich przesłanek, o których mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014.

Uwzględniając powyższe Sąd nie podzielił stanowiska organów, które przyjęły, że przyznanie skarżącemu RŚK nie było skutkiem pomyłki organu pierwszej instancji. Wskazać bowiem należy, że w przedmiotowej sprawie organ wypłacił środki obejmujące RŚK na podstawie decyzji z 8 kwietnia 2021 r., która następnie została w wyniku wznowienia postępowania wyeliminowana z obrotu prawnego w oparciu o wyniki kontroli w zakresie kwalifikowalności powierzchni przedstawione w raporcie nr [.1.]. Jak przy tym wynika z akt sprawy, w dacie wydania decyzji Kierownika BP (8 kwietnia 2021 r.) kontrola ta już się toczyła i była prowadzona przez Biuro Kontroli na Miejscu. Wydając w dniu 8 kwietnia 2021 r. decyzję w przedmiocie przyznania płatności RŚK na 2020 r., Kierownik przyjął powierzchnię stwierdzoną 23,41 ha wobec deklarowanej we wniosku 24,38 ha, w oparciu o ustalenia dokonane w raporcie nr [...]. Jednakże jeszcze przed wydaniem tej decyzji został sporządzony raport z kontroli w zakresie kwalifikowalności powierzchni nr [.2.], który został skarżącemu doręczony 18 stycznia 2021 r. W raporcie tym jako powierzchnię kwalifikowaną wskazano 23,54 ha. Wobec wniesienia zastrzeżeń przez skarżącego, Biuro Kontroli na Miejscu w piśmie z 18 lutego 2021 r. poinformowało o konieczności przeprowadzenia ponownej wizytacji po ustąpieniu okrywy śnieżnej. Kontrola ta odbyła się 24 marca 2021 r. Wszystkie te czynności miały miejsce jeszcze przed wydaniem decyzji z 8 kwietnia 2021 r. Wyniki kontroli zostały przedstawione w raporcie nr [.1.] i sprowadzały się do uwzględnienia powierzchni gruntów 22,77 ha. Raport z tej kontroli doręczono skarżącemu 23 kwietnia 2021 r., a do Kierownika BP wpłynął 4 maja 2021 r.

Z powyższego wynikało, że kontrola na miejscu, w oparciu o którą została wydana decyzja z 12 września 2024 r. w trybie wznowienia postępowania, odbyła się 24 marca 2021 r., a zatem przed wydaniem decyzji ostatecznej z 8 kwietnia 2021 r. w sprawie płatności RŚK na 2020 r. Ponadto na uwadze należy mieć, że doręczenie skarżącemu raportu z kontroli nr [.1.] w dniu 23 kwietnia 2021 r. miało miejsce przed doręczeniem decyzji z 8 kwietnia 2021 r. w dniu 29 kwietnia 2021 r. Uwzględnienia również wymagało, że już 22 kwietnia 2021 r. wypłacono skarżącemu środki przyznane w oparciu o niedoręczoną jeszcze wtedy decyzję z 8 kwietnia 2021 r. Powoływane w skardze zawiadomienie Kierownika BP z 26 lutego 2021 r. o niezałatwieniu sprawy w terminie nie jest w tej sytuacji dowodem kluczowym dla ustalenia błędu popełnionego przez Kierownika BP.

Decyzję organu pierwszej instancji z 8 kwietnia 2021 r. wydano więc w okresie, w którym toczyła się kontrola w zakresie kwalifikowalności powierzchni i bez oczekiwania na zakończenie tej kontroli. Przekazanie w oparciu o nieostateczną decyzję środków z tytułu płatności RŚK w sytuacji, gdy przeprowadzona jeszcze przed wydaniem tej decyzji kontrola co do kwalifikowalności powierzchni wykazała nieprawidłowości, zdaniem Sądu, należy rozpatrywać w kategorii błędu popełnionego przez właściwy organ, którego skutkiem było dokonanie nienależnej płatności. W ocenie Sądu, organ pierwszej instancji nie może powoływać się na brak wiedzy o działaniach podejmowanych przez Biuro Kontroli na Miejscu w sytuacji, gdy stanowi ono jednostkę wchodzącą w skład Oddziału Regionalnego ARiMR, podległą Dyrektorowi tego Oddziału, a więc jest jednostką wewnętrzną ARiMR.

Jednocześnie, zdaniem Sądu, wskazana wadliwość nie ma istotnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

W sprawie nie jest sporne, że decyzja zwrotowa została przekazana po upływie 12 miesięcy od dokonania płatności. Decydująca jest zatem ocena, czy błąd organu polegający na nieuwzględnieniu przy weryfikacji wniosku o płatność toczącej się kontroli, w wyniku której odmiennie zakwalifikowano powierzchnię do płatności, można było uznać za błąd do wykrycia przez rolnika w zwykłych okolicznościach.

Uwzględniając przedstawione powyżej ustalenia nie sposób było uznać, że zaistniały w sprawie błąd organu jest błędem, którego skarżący nie mógł wykryć w zwykłych okolicznościach. Należy podkreślić, że za rzetelność danych podanych we wniosku o przyznanie płatności odpowiada każdy rolnik. Powinien on, jako beneficjent, najlepiej być zorientowany co do zakresu, w jakim grunt jest użytkowany rolniczo zgodnie z normami (wyrok NSA z 26 maja 2010 r., II GSK 609/09). Obowiązkiem rolnika jest deklarowanie powierzchni faktycznie użytkowanej rolniczo, zgodnej ze stanem faktycznym w roku składania wniosku. Skarżący zadeklarował do płatności RŚK powierzchnię 24,38 ha w sytuacji, gdy stwierdzona powierzchnia wynosiła 22,77 ha. Zasadności powołania wyroku NSA: II GSK 609/09 w niniejszej sprawie nie zmienia kwestionowanie powyższego w piśmie procesowym skarżącego z 1 sierpnia 2026 r. Kwestia prawidłowego deklarowania powierzchni działek zgłoszonych do płatności zachowuje swą aktualność na każdym etapie spraw związanych z płatnością, w tym także w postępowaniu w zakresie zwrotu wypłaconych nienależnie płatności. Nie jest natomiast rolą WSA w Olsztynie rozstrzyganie prawidłowości jednego z elementów argumentacji uzasadnienia innego orzeczenia tut. Sądu, jak tego oczekuje skarżący. Stronie przysługiwało w tym zakresie uprawnienie wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Olsztynie z 29 kwietnia 2026 r., I SA/Ol 78/26, z czego skarżący jednak nie uczynił.

Istotne dla oceny jest również to, że przeprowadzona 24 marca 2021 r., tj. przed wydaniem decyzji i wypłatą środków kontrola w zakresie kwalifikowalności powierzchni wykazała nieprawidłowości, o których skarżący został powiadomiony. Jak wynika z raportu nr [.1.] skarżący został powiadomiony o kontroli 23 lutego 2021 r. i był obecny w jej toku (k. 16/1 i 16/6verte akt organu). W uzasadnieniu decyzji z 8 kwietnia 2021 r. organ pierwszej instancji powołał się na wyniki uprzednio prowadzonej kontroli zawarte w raporcie nr [.2.]. Skarżący miał więc świadomość toczącej się następnej kontroli i brał w niej aktywny udział. Niemniej nawet rozważając stanowisko skarżącego powołane w piśmie procesowym z 1 sierpnia 2026 r. nie sposób uznać, że miał wiedzę wyłącznie o samym fakcie prowadzenia w dniu 24 marca 2021 r. ponownej weryfikacji w terenie, nie miał wiedzy o wynikach kontroli ani w dniu kontroli, ani też przed wydaniem decyzji płatniczej. Powoływana w piśmie procesowym z 1 sierpnia 2026 r. argumentacja nie może bowiem zasłonić wcześniejszej aktywności beneficjenta w kwestionowaniu ustaleń organu o nieprawidłowościach w deklarowaniu przez wnioskodawcę powierzchni do płatności. Producent rolny wniósł 18 stycznia 2021 r. zastrzeżenia do raportu nr [.2.]. Ponadto Dyrektor podkreślił w zaskarżonej decyzji, że oparł się również na ustaleniach dokonanych w toku obsługi wniosku z kampanii za kolejny rok: 2021, w ramach której stwierdzono zmniejszenie obszaru, na którym powinno być realizowane zobowiązanie RŚK. Powoływana w piśmie procesowym z 1 sierpnia 2026 r. niewiedza jawi się więc jako efekt nagłego braku zainteresowania kluczowym elementem sprawy pomimo wcześniejszej wyraźnej aktywności strony w tym zakresie. Powyższe powoduje, że nie jest wiarygodna argumentacja skarżącego powoływana w piśmie procesowym z 1 sierpnia 2026 r.

Zatem ubiegając się o RŚK oraz przyjmując przyznaną i przekazaną na rachunek bankowy płatność, skarżący mógł w zwykłych okolicznościach wykryć nieprawidłowość w przekazaniu środków. Wobec tego nie zaistniała druga, określona w art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014, przesłanka wyłączająca obowiązek zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności za 2020 r.

W związku z powyższym, wbrew stanowisku skarżącego, w sprawie nie miał zastosowania art. 7 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia 809/2014, gdyż przepis ten stosuje się tylko wtedy, gdy zachodzą łącznie obie przesłanki stosowania akapitu pierwszego art. 7 ust. 3 tego rozporządzenia w zakresie wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności: płatność musi być dokonana na skutek błędu organu, a ponadto błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Skoro druga z tych przesłanek nie zaszła, ponieważ skarżący mógł wykryć błąd organu w zwykłych okolicznościach, to nie stosuje się art. 7 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia 809/2014, a zatem i nie stosuje się akapitu drugiego.

W konsekwencji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania, w tym wymienionych w petitum skargi: art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014, art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. i art. 7a § 1 k.p.a. Ponadto uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie narusza wymogów określonych w art. 8 § 1 k.p.a. Organ przedstawił w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktyczne i prawne stanowiące podstawę do jej wydania, wyjaśniając podstawę oraz wysokość ustalonej kwoty nienależnie pobranej płatności. Pomimo wadliwego częściowo uzasadnienia prawidłowo ocenił, że w sprawie nie znajdzie zastosowania wyłączenie obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności unormowane w art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014.

W świetle powyższych rozważań Sąd rozpoznając skargę doszedł do przekonania, że nie doszło do naruszeń przepisów prawa i to w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, a objęte zaskarżonym rozstrzygnięciem ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności było prawidłowe.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

Przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.