Zdający zakwestionował jedenaście pytań z egzaminu na aplikację radcowską. NSA oddalił skargę kasacyjną

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 marca 2023 r. oddalił skargę T. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 listopada 2022 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Minister Sprawiedliwości (dalej: "Minister", "Organ II instancji" lub "Organ"), decyzją z dnia 28 listopada 2022 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: "k.p.a.") oraz art. 33 (10) ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 1166, dalej także jako "u.r.p."), po rozpoznaniu wniesionego przez T. P. (dalej: "Skarżący"), odwołania utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską (dalej także: "Komisja Egzaminacyjna" lub "Organ I instancji") z dnia 24 września 2022 r. Nr 44/2022, ustalającą negatywny wynik Skarżącego z egzaminu na aplikację radcowską, który odbył się dnia 24 września 2022 roku. Komisja Egzaminacyjna podkreśliła, że Skarżący uzyskał z testu 99 punktów. Zgodnie zaś z treścią art. 33 (9) ust. 3 u.r.p., pozytywny wynik z egzaminu wstępnego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 100 punktów, a zatem uzyskana przez Skarżącego liczba punków przesądza o negatywnym wyniku egzaminu.

Rozpoznając wniesione przez zdającego odwołanie Minister uznał, że egzamin, którego Skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został zgodnie z wymogami u.r.p. oraz rozporządzenia Ministra z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do sprawy aplikacji radcowskiej oraz przeprowadzenia egzaminu wstępnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1898, ze zm.). Organ odwoławczy podkreślił, że ze sporządzonego z przebiegu egzaminu protokołu nie wynika, aby w trakcie egzaminu doszło do nieprawidłowości mogących mieć wpływ na wynik egzaminu odwołującego się. Minister stwierdził również, że wszystkie pytania testowe zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź, oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu. Zdaniem organu, pytania testowe nie dotyczyły kwestii spornych w orzecznictwie i doktrynie oraz nie zawierały błędów logicznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi Skarżącego uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja, nie narusza prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Sąd I instancji zaznaczył, że Skarżący zarówno w odwołaniu, jak i w skardze wniesionej do Sądu zarzucił, iż doszło do nieprawidłowego ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską z uwagi na niewłaściwą ocenę udzielonych przez niego odpowiedzi na pytania o numerach 1, 5, 7, 24, 46, 60, 82, 84, 87, 97 i 144. W ocenie Sądu, podniesione zarzuty należało jednak uznać za chybione. WSA stwierdził, że Minister prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do każdego z zarzutów podniesionych przez Skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia 24 września 2022 r.

W ocenie Sądu, każde z podważanych pod kątem prawidłowości ich przygotowania pytań, zostało, wbrew zarzutom podniesionym w skardze, jasno i konkretnie sformułowane i wymagało od zdających jedynie znajomości odpowiednich przepisów, wprost mieszczących się w zakresie tematycznym egzaminu ujętym w art. 33 (1) ust. 3 u.r.p.

I tak, skoro pytanie nr 1 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem karnym, w stosunku do sprawcy usiłowania popełnienia czynu zabronionego, który dobrowolnie starał się zapobiec skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego, sąd:

A. stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary,

B. może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary,

C. odstępuje od wymierzenia kary."

- to oczywistym jest, że jedynie odpowiedź "B" jest prawidłowa, w sytuacji, w której zgodnie z art. 15 § 1 k.k. "nie podlega karze za usiłowanie, kto dobrowolnie odstąpił od dokonania lub zapobiegł skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego" a w myśl 2 cyt. przepisu "Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w stosunku do sprawcy, który dobrowolnie starał się zapobiec skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego". Wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze, zakreślona przez Skarżącego odpowiedź "C" nie może zostać w żaden sposób uznana za prawidłową, gdyż nie dotyczy uregulowanej w art. 15 § 2 k.k. kwestii konsekwencji czynnego żalu, który okazał się nieskuteczny.

Z kolei zakwestionowane przez Skarżącego pytanie nr 5 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem karnym, w przypadku, gdy sprawca dopuszcza się czynu zabronionego w nieusprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność wyłączająca bezprawność:

A. nie popełnia przestępstwa,

B. nie podlega karze,

C. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary."

Mając na uwadze, że w myśl art. 29 k.k. "Nie popełnia przestępstwa, kto dopuszcza się czynu zabronionego w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność wyłączająca bezprawność albo winę; jeżeli błąd sprawcy jest nieusprawiedliwiony, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary", to prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest jedynie odpowiedź "C", jak słusznie w skarżonej decyzji zauważył Organ odwoławczy. Udzielenie przez Skarżącego odpowiedzi "B" było więc nieprawidłowe i nie mogło skutkować przyznaniem mu punktu a na prawidłowość konstrukcji pytania bynajmniej w żadnym stopniu nie wpływa okoliczność, że nie odwzorowuje ono całej treści art. 29 k.k. Podkreślenia bowiem wymaga, że egzamin na aplikację radcowską jest egzaminem konkursowym i nie można oczekiwać, że pytania w teście będą wiernie przytaczać jeden, konkretny przepis prawa. Zdający musi legitymować się umiejętnością zrekonstruowania nieskomplikowanej normy prawnej, jak również rozstrzygać proste problemy interpretacyjne (p. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2010 r. sygn. akt II GSK 27/10).

Zakwestionowane przez Skarżącego pytanie numer 7 brzmiało natomiast:

"Zgodnie z Kodeksem karnym, w wypadku warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności wobec sprawcy młodocianego okres próby wynosi:

A. od roku do 3 lat i biegnie od uprawomocnienia się wyroku,

B. od 2 do 5 lat i biegnie od uprawomocnienia się wyroku,

C. od 3 do 5 lat i biegnie od uprawomocnienia się wyroku."

Zagadnienie okresu próby przy zawieszeniu wykonania kary reguluje przepis art. 70 k.k. I tak w § 1 cytowanego przepisu wskazano, że "Zawieszenie wykonania kary następuje na okres próby, który wynosi od roku do 3 lat i biegnie od uprawomocnienia się wyroku", a w § 2, iż "W wypadku zawieszenia wykonania kary wobec sprawcy młodocianego oraz sprawcy, który popełnił przestępstwo z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej, okres próby wynosi od 2 do 5 lat". Jedyną prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B", podczas gdy Skarżący udzielił nieprawidłowej odpowiedzi "C". Bynajmniej Skarżący, jak i pozostali kandydaci, nie zostali przy tym wprowadzeni omawianym pytaniem w błąd z uwagi na dodanie przy proponowanych odpowiedziach informacji o "biegu od uprawomocnienia się wyroku", czy też z uwagi na brak uwzględnienia sytuacji sprawcy, który popełnił przestępstwo z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej. Jak celnie, zdaniem Sądu, wskazał Minister Sprawiedliwości, istotą pytania nr 7 było wskazanie - na gruncie Kodeksu karnego - czasu trwania okresu próby w wypadku warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności wobec sprawcy młodocianego i wskazanie chwili, od której ten okres biegnie. Skoro zatem przedmiotowe pytanie nawiązywało wprost do treści odpowiednich przepisów prawnych, to, jak już wyżej podkreślono, rolą Skarżącego była zwykła, prosta znajomość tych przepisów, nie zaś dokonywanie analizy pytania pod kątem potencjalnego ujęcia w jego ramach innych rozwiązań.

Skarżący zanegował także konstrukcję pytania nr 24, które brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem wykroczeń, środkiem oddziaływania wychowawczego w stosunku do sprawcy czynu jest między innymi:

A. ostrzeżenie,

B. nagana,

C. nawiązka."

Mając na uwadze, że w myśl art. 41 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń, umieszczonego w "Rozdziale III - Zastosowanie środków oddziaływania wychowawczego": "W stosunku do sprawcy czynu można poprzestać na zastosowaniu pouczenia, zwróceniu uwagi, ostrzeżeniu lub na zastosowaniu innych środków oddziaływania wychowawczego", prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A", wprost oparta na treści przywołanego przepisu, podczas, gdy Skarżący udzielił nieprawidłowej odpowiedzi "C". Natomiast doszukiwanie się przez Skarżącego potwierdzenia prawidłowości udzielonej przez niego odpowiedzi w piśmiennictwie prawniczym w oczywisty sposób wykracza poza zakres zaskarżonego pytania nr 24 i zagadnienia, którego znajomością Skarżący winien wykazać się podczas egzaminu wstępnego na aplikację radcowską.

Kolejne zakwestionowane przez Skarżącego pytanie nr 46 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem cywilnym, jeżeli ten, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, rozporządził korzyścią na rzecz osoby trzeciej (a w chwili wyzbycia się korzyści nie powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu), obowiązek wydania korzyści:

A. zawsze przechodzi na tę osobę trzecią,

B. przechodzi na tę osobę trzecią, jeżeli to rozporządzenie było bezpłatne,

C. przechodzi na tę osobę trzecią, nawet jeżeli to rozporządzenie było odpłatne."

Prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B", oparta na treści art. 407 w zw. z art. 409 k.c. Przepis art. 407 k.c. brzmi: "Jeżeli ten, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, rozporządził korzyścią na rzecz osoby trzeciej bezpłatnie, obowiązek wydania korzyści przechodzi na tę osobę trzecią." Natomiast przepis art. 409 k.c. brzmi: "Obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu." Tymczasem Skarżący udzielił nieprawidłowej odpowiedzi "C". Niezasadnym jest przy tym zarzut odnośnie nieprecyzyjnego sformułowania wspomnianego pytania, tudzież jego zawiłej treści, gdyż odpowiedź na nie wynikała wprost z przytoczonych przepisów Kodeksu cywilnego.

Niezasadnym jest także zanegowanie przez Skarżącego pytania numer 60 w brzmieniu:

"Zgodnie z ustawą o własności lokali, odrębną nieruchomość w budynku mieszkalnym jednorodzinnym (który nie został wybudowany na podstawie pozwolenia na budowę wydanego przed dniem 11 lipca 2003 r.):

A. mogą stanowić co najwyżej dwa samodzielne lokale mieszkalne,

B. mogą stanowić co najmniej trzy samodzielne lokale mieszkalne,

C. może stanowić dowolna liczba samodzielnych lokali mieszkalnych."

Zagadnienie powyższe uregulowano w art. 2 ust. 1c ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali, zgodnie z którym to przepisem "Odrębną nieruchomość w budynku mieszkalnym jednorodzinnym mogą stanowić co najwyżej dwa samodzielne lokale mieszkalne. Ograniczenie to nie ma zastosowania do budynków, które zostały wybudowane na podstawie pozwolenia na budowę wydanego przed dniem 11 lipca 2003 r.". Jedyną prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest więc odpowiedź "A", podczas gdy Skarżący udzielił odpowiedzi "B". Jak słusznie podniósł Minister Sprawiedliwości, z treści pytania nr 60 jasno wynika, że odnosi się ono do sytuacji, gdy budynek mieszkalny jednorodzinny nie został wybudowany na podstawie pozwolenia na budowę wydanego przed dniem 11 lipca 2003 r. Wskazuje na to jasno ujęte w nawiasie zastrzeżenie: "(który nie został wybudowany na podstawie pozwolenia na budowę wydanego przed dniem 11 lipca 2003 r.)". Powyższe zastrzeżenie, w ocenie Sądu, nie tylko, że nie wprowadza w błąd, jak postuluje Skarżący, ale wręcz przeciwnie - było ono niezbędne dla udzielenia prawidłowej odpowiedzi na omawiane pytanie a dopiero jego brak mógłby powodować, że niemożliwe byłoby udzielenie odpowiedzi co do wskazania liczby samodzielnych lokali mieszkalnych, które mogą stanowić odrębną nieruchomość w budynku mieszkalnym jednorodzinnym, skoro przepis art. 2 ust. 1c ustawy o własności lokali, wprost odnosi się do cezury daty wydania pozwolenia na budowę. Jak już wyżej przy tym wskazał Sąd, na prawidłowość konstrukcji pytania nie rzutuje przy tym okoliczność, że w jego treści nie odwzorowano wprost brzmienia przepisu, w tym przypadku art. 2 ust. 1c ustawy o własności lokali, czego zresztą trudno byłoby oczekiwać w realiach egzaminu testowego, gdyż pytania testowe muszą cechować się pewną jasnością i czytelnością.

Skarżący podniósł nadto zarzuty donośnie pytania nr 82, które brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o Krajowym Rejestrze Sądowym, jeżeli dane wpisano do Krajowego Rejestru Sądowego niezgodnie ze zgłoszeniem podmiotu lub bez tego zgłoszenia, podmiot ten nie może zasłaniać się wobec osoby trzeciej działającej w dobrej wierze zarzutem, że dane te nie są prawdziwe:

A. nawet jeżeli wystąpił niezwłocznie z wnioskiem o sprostowanie, uzupełnienie lub wykreślenie wpisu,

B. jeżeli zaniedbał wystąpić niezwłocznie z wnioskiem o sprostowanie, uzupełnienie lub wykreślenie wpisu,

C. nawet jeżeli wystąpił niezwłocznie z wnioskiem o sprostowanie, uzupełnienie lub wykreślenie wpisu, a wpis o określonej treści nastąpił bez jego winy lub z winy osób zasiadających w jego organach, zaś osoba trzecia nie poniosła z tego tytułu szkody."

Skarżący na powyższe pytanie udzielił odpowiedzi "A", podczas, gdy prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B", oparta na treści art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym. Przepis ten brzmi: "Jeżeli dane wpisano do Rejestru niezgodnie ze zgłoszeniem podmiotu lub bez tego zgłoszenia, podmiot ten nie może zasłaniać się wobec osoby trzeciej działającej w dobrej wierze zarzutem, że dane te nie są prawdziwe, jeżeli zaniedbał wystąpić niezwłocznie z wnioskiem o sprostowanie, uzupełnienie lub wykreślenie wpisu." Odpowiedź zatem wynika wprost z brzmienia ww. przepisu i bynajmniej nie wprowadza kandydatów w błąd a sama konstrukcja pytania jest zrozumiała i oparta o konkretny przepis prawa.

Kolejnym zakwestionowanym przez Skarżącego pytaniem było pytanie o numerze 84:

"Zgodnie z ustawą - Prawo upadłościowe, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika będącego przedsiębiorcą nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego lub wystarcza jedynie na zaspokojenie tych kosztów, sąd upadłościowy:

A. odrzuci wniosek o ogłoszenie upadłości,

B. umorzy postępowanie o ogłoszenie upadłości,

C. oddali wniosek o ogłoszenie upadłości."

Skoro zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe: "Sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na zaspokojenie tych kosztów", to prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "C", podczas gdy Skarżący udzielił nieprawidłowej odpowiedzi "B", co wyklucza możliwość przyznania mu w tym zakresie punktu.

Zakwestionowane przez Skarżącego pytanie nr 87 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą - Prawo przedsiębiorców, działalność gospodarczą można podjąć:

A. w dniu złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo po dokonaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej; spółka kapitałowa w organizacji może podjąć działalność gospodarczą przed wpisem do rejestru przedsiębiorców,

B. nie wcześniej niż w dniu dokonania wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo po dokonaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej; spółka kapitałowa w organizacji może podjąć działalność gospodarczą nie wcześniej niż w dniu złożenia wniosku o wpis do rejestru przedsiębiorców,

C. nie wcześniej niż w terminie 30 dni przed dniem złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo po dokonaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej; spółka kapitałowa w organizacji może podjąć działalność gospodarczą nie wcześniej niż w dniu złożenia wniosku o wpis do rejestru przedsiębiorców."

Na powyższe pytanie Skarżący udzielił nieprawidłowej odpowiedzi "B", podczas gdy prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A", oparta na treści art. 17 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców w następującym brzmieniu:

"1. Działalność gospodarczą można podjąć w dniu złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo po dokonaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.

2. Zasady wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego określają odrębne przepisy.

3. Spółka kapitałowa w organizacji może podjąć działalność gospodarczą przed wpisem do rejestru przedsiębiorców."

Wbrew zarzutom skargi sformułowania zawarte w odpowiedzi "A" oraz "B" nie mają bynajmniej tożsamego znaczenia, co celnie zauważył w skarżonej decyzji Organ odwoławczy (na stronie 25).

Kolejne zakwestionowane przez Skarżącego pytanie nr 97 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, w inną spółkę handlową (spółkę przekształconą) może być przekształcona, między innymi, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (spółka przekształcana); wniosek o wpis takiego przekształcenia do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego wnoszą:

A. wszyscy członkowie zarządu spółki przekształcanej,

B. wszyscy członkowie zarządu albo wspólnicy mający prawo reprezentacji spółki przekształconej,

C. łącznie wszyscy członkowie zarządu lub wspólnicy mający prawo reprezentacji spółki przekształcanej oraz spółki przekształconej."

W przypadku ww. pytania prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "B", oparta na treści art. 569 § 1 w zw. z art. 551 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych. I tak zgodnie z art. 569 § 1 k.s.h. "wniosek o wpis przekształcenia do rejestru wnoszą wszyscy członkowie zarządu albo wspólnicy mający prawo reprezentacji spółki przekształconej". Z kolei w myśl art. 551 § 1 k.s.h. "Spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa, spółka komandytowo-akcyjna, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, prosta spółka akcyjna oraz spółka akcyjna (spółka przekształcana) może być przekształcona w inną spółkę handlową (spółkę przekształconą)". Odpowiedź "A" udzielona przez Skarżącego jest zatem odpowiedzią nieprawidłową. Prawidłowości konstrukcji przedmiotowego pytania nie podważa przy tym konieczność literalnej znajomości przez kandydatów dwóch przepisów – tj. art. 569 § 1 w zw. z art. 551 § 1 ustawy - Kodeks spółek handlowych, gdyż winni oni wykazywać się umiejętnością rozstrzygania prostych problemów interpretacyjnych. Pamiętać bowiem należy, że wymóg istnienia wyłącznie jednej odpowiedzi prawidłowej na pytanie powinien być odczytywany w związku z regulacją określającą zakres przedmiotowy egzaminu konkursowego, tj. art. 33(1) ust. 3 u.r.p. Przepis ten stanowi, że przedmiotem egzaminu konkursowego jest sprawdzenie wiedzy kandydata "z zakresu prawa" (po czym wyliczono wymagane dziedziny prawa). Oznacza to, że pytanie oraz warianty odpowiedzi powinny być co do zasady skonstruowane w taki sposób, aby udzielenie odpowiedzi poprawnej było możliwe w oparciu o znajomość treści przepisu lub grupy przepisów prawa.

Finalnie Skarżący zakwestionował pytanie nr 144, które brzmiało:

"Zgodnie z ustawą - Prawo o adwokaturze, kara nagany orzeczona wobec adwokata w postępowaniu dyscyplinarnym pociąga za sobą utratę, na czas trzech lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia:

A. czynnego prawa wyborczego do organu samorządu adwokackiego,

B. biernego prawa wyborczego do organu samorządu adwokackiego,

C. zarówno czynnego, jak i biernego prawa wyborczego do organu samorządu adwokackiego."

Jak celnie zaznaczył Organ, prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B", oparta na treści art. 81 ust. 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze. Przepis ten brzmi: "Kara nagany oraz kara pieniężna pociąga za sobą utratę biernego prawa wyborczego do organu samorządu adwokackiego na czas trzech lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia." Tymczasem Skarżący udzielił nieprawidłowej odpowiedzi "C". Irrelewantnym dla prawidłowości omawianego pytania było przy tym pominięcie w jego treści drugiego rodzaju kary z katalogu kar dyscyplinarnych określonej w art. 81 ust. 1 pkt 3 ustawy - Prawo o adwokaturze, tj. kary pieniężnej. Zdaniem Sądu w żaden sposób ten zabieg nie wprowadzał kandydatów w błąd.

Zdaniem Sądu, pytania zakwestionowane przez Skarżącego oparte były na przepisach wchodzących w zakres egzaminu i zostały sformułowane w sposób poprawny zgodnie z zaleceniami zawartymi w art. 33 (9) ust. 1 u.r.p., a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Sąd podkreślił również, że pytania nie dotyczyły zagadnień spornych w doktrynie ani nie wymagały znajomości orzecznictwa sądowego. Jednocześnie, według WSA, wbrew zarzutom skargi, udzielenie odpowiedzi na przedmiotowe pytania nie wymagało stosowania skomplikowanych metod i technik, które przekraczałyby standardy przewidziane w stosunku do kandydatów na aplikantów radcowskich. Zdaniem Sądu, pytania zostały sformułowane jasno i konkretnie, a Skarżący musiał jedynie znać odpowiednie przepisy, wprost mieszczące się w zakresie tematycznym egzaminu ujętym w art. 33 (1) ust. 3 u.r.p. Sąd I instancji przytoczył przy tym i szczegółowo odniósł się do zakwestionowanych przez Skarżącego pytań oraz poprawnych odpowiedz.

WSA uznał, że niezasadne były również pozostałe zarzuty skargi, w szczególności kwestionujący prawidłowość wydania uchwały w dniu 24 września 2022 roku przez Komisję Egzaminacyjną, nie zaś przez Komisję Kwalifikacyjną. Zdaniem Sądu, wskazana w zaskarżonej uchwale nr 44/2022 z dnia 24 września 2022 r. nazwa organu jest zgodna z nazewnictwem ustawowym i odpowiada treści zarządzenia powołującego ten organ, a jednocześnie prawidłowym było także posługiwanie się w ww. uchwale skrótem "Komisja Kwalifikacyjna". Sąd I instancji uznał również, iż skład komisji kwalifikacyjnej był zgodny z wymogami art. 33 (5) ust. 1 i ust. 2 u.r.p.

W podstawie prawnej orzeczenia wskazano art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2026 poz. 143, dalej: "p.p.s.a.").

Skarżący wywiódł skargę kasacyjną zaskarżając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w całości i zarzucając mu:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, polegających na:

a) naruszeniu art. 33 (1) ust. 3 u.r.p. poprzez brak zastosowania przez sąd właściwych kryteriów w zakresie kontroli prawidłowości decyzji wydanej przez Ministra Sprawiedliwości, w szczególności nieuwzględnienie ugruntowanej wykładni przedmiotowego przepisu, która stanowi o braku możliwości takiego formułowania pytań podczas egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, która powodowałoby po stronie egzaminowanego konieczność przyjmowania dodatkowych założeń celem odpowiedzenia na nie;

b) Nieprawidłowe zastosowanie art. 33 (1) ust. 3 u.r.p. w zakresie przyjęcia, że w przedmiotowej sprawie nie zostały naruszone kryteria oceny pracy egzaminacyjne Skarżącego;

c) Nieprawidłowe zastosowanie art. 33 (1) ust. 3 u.r.p. poprzez uznanie, że egzamin na aplikację radcowską przeprowadzony w 2022 r. miał za zadanie obiektywne zweryfikowanie wiedzy osób przystępujących do niego i nie pozwalał na ustanowienie bardziej zaawansowanych kryteriów oceny wykraczających poza zasadność sprawdzenia elementarnej wiedzy. W rezultacie czego, sąd dopuścił takie działanie Ministra Sprawiedliwości, które wykraczało poprzez ramy określone w art. 33(1) ust. 3 u.r.p., w szczególności w zakresie poziomu trudności testu oraz braku ich jednoznacznego określenia. Ponadto takie sformułowanie pytań, których stopień zaawansowania znacznie przekraczał zakres egzaminu wstępnego i wymagał od Skarżącego przyswojenie wiedzy na wyższym poziomie (aniżeli wymaga się od absolwenta prawa przystępującego do egzaminu wstępnego), a także wymagał znajomości zaawansowanych metod wykładni, subsumpcji, interpretacji oraz znajomości poglądów doktryny;

d) Ograniczenie zakresu przedmiotowego wynikającego z art. 33 (9) ust. 3 u.r.p., poprzez uznanie, że test w zakresie egzaminu wstępnego na aplikacje był sformułowany w ten sposób, że spełniał kryteria dochowania najdalej idącej dbałości przy redagowaniu każdego zestawu

pytań;

e) Nieprawidłowe zastosowanie art. 33 (9) ust. 3 u.r.p. w zakresie ustalenia jednoznacznych, obiektywnych i jasno weryfikowalnych kryteriów pozwalających na sformułowanie odpowiedzi na poszczególne pytania, tj. takie sformułowanie pytań, na które w następstwie zastosowania prawidłowych metod wykładni można uzyskać jednoznaczne odpowiedzi;

f) Niepodaniu stanowisk osób, które zasiadały w Komisji Kwalifikacyjnej, co jest sprzeczne z art. 33 (5) ust. 2 u.r.p., a co nie zostało uwzględnione przez Ministra Sprawiedliwości, pomimo wskazania niniejszej problematyki w odwołaniu od uchwały 44/2022 z dnia 24 września 2022 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską;

g) Nieprawidłowym zastosowaniu art. 33 (10) ust. 1 u.r.p., który stanowi, że po przeprowadzeniu egzaminu wstępnego komisja kwalifikacyjna ustala wynik kandydata w drodze uchwały i doręcza odpis uchwały kandydatowi i Ministrowi Sprawiedliwości;

2) Obraza przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niedostrzeżeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że zarówno organ I instancji, jak i organ II instancji naruszyły:

a) Art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w związku z rozpoznaniem sprawy skarżącego bez odpowiedniego przeanalizowania sprawy oraz podniesionych w odwołaniu kwestii, a także braku wyczerpującego i przekonującego umotywowania przesłanek, na podstawie których niniejsza decyzja została podjęta, a ponadto na sprawdzeniu pracy oraz związanego z nią odwołania, które nie zostały wystarczająco udowodnione

przez organ;

b) Art. 7 k.p.a. poprzez bezkrytyczne i jednostronne uznanie stanowiska Ministra Sprawiedliwości oraz przyjęcia go jako swojego, bez dogłębnego rozpoznania sprawy i bez uwzględnienia zasady praworządności oraz ochrony słusznego interesu obywateli a także interesu społecznego;

c) Art. 80 k.p.a. poprzez brak oceny całokształtu materiału dowodowego, poprzez brak ustosunkowania się do kwestii prawidłowości konstrukcji pytań;

d) Art. 7 k.p.a. w zw. z art. 33 (1) ust. 3 u.r.p. poprzez przekroczenie przez Ministra Sprawiedliwości granic uznania administracyjnego i dokonanie oceny pracy egzaminacyjnej oraz argumentacji powołanej w odwołaniu wniesionym od uchwały nr 44/2022 z dnia 24 września 2022 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską bez należytego odniesienia się do celu przeprowadzenia tego egzaminu;

e) art. 7a § 1 k.p.a. w zw. z art. 81a § 1 k.p.a. poprzez podjęcie takiego rozstrzygnięcia, które pomimo obiektywnych wątpliwości, co do treści normy prawnej - zarówno przez organ I oraz organ II stopnia, a także przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - zostały rozstrzygnięte na niekorzyść strony, a w związku z faktem, że przedmiotem postępowania było nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a jednocześnie rozstrzygnięciu na korzyść strony nie sprzeciwiały się sporne interesy stron lub sporne interesy osób trzecich, organy były zobowiązane rozstrzygnąć sprawę na korzyść Skarżącego.

Na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego oraz rozpoznanie sprawy bez przeprowadzenia rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, przeprowadzenia rozprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowego, jak również nie stwierdzono podstaw do zastosowania art. 189 p.p.s.a. Skutkuje to ograniczeniem zakresu rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej do weryfikacji zarzutów kasacyjnych rozumianych jako skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. podstawy skargi kasacyjnej mogą zostać oparte na zarzutach: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności za bezzasadne należało uznać zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania wskazanych przez Skarżącego w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej. Należy wskazać, iż sformułowane przez Skarżącego zarzuty dotknięte są wadami formalnymi, bowiem Skarżący nie wskazał przepisu naruszonego przez Sąd I instancji, a jedynie powołał przepisy stosowane przez organ administracji publicznej. Zarzucenie Sądowi I instancji naruszenia przepisów prawa administracyjnego wymagało wskazania przede wszystkim przepisów p.p.s.a., jako regulujących działalność orzeczniczą tych sądów. Sądy administracyjne z uwagi na zakres kognicji nie stosują przepisów prawa administracyjnego, co oznacza, iż nie mogą ich naruszyć w sposób bezpośredni. Przepisy te stanowią natomiast normatywny wzorzec kontroli zgodności z prawem działania administracji publicznej, a ich naruszenie przez sąd pierwszej instancji może nastąpić poprzez przyjęcie przez sąd wadliwego wzorca tej kontroli lub wadliwą ocenę działania administracji w świetle tego wzorca. Aby zatem zarzuty skargi kasacyjnej były skuteczne muszą one odnosić się do tych przepisów prawa, które legły u podstaw rozstrzygnięcia zawartego w wyroku sądu I instancji, bowiem skarga kasacyjna jest skierowana przeciwko wyrokowi, a jedynie pośrednio przeciwko rozstrzygnięciom administracyjnym, które podlegały kontroli sądowej (por. wyroki NSA dnia: 17 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 1057/15; 7 września 2016 r., sygn. akt II GSK 283/15 opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA). Kierując się jednak wskazaniami wynikającymi z uzasadnienia uchwały pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r. (sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 1010, nr 1, poz. 1) Naczelny Sąd Administracyjny mimo tej wady konstrukcyjnej wskazanego zarzutu polegającej na braku powiązania z naruszeniem przepisów p.p.s.a., zarzut ten rozpatrzył.

Wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego, jak i do stosowania norm prawa materialnego, to jest do całokształtu przepisów prawnych służących załatwieniu sprawy. Organy administracji publicznej mają obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia w myśl art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Oznacza to obowiązek podjęcia nie jakichkolwiek działań, lecz działań celowych, zmierzających do rozpatrzenia wniosku strony. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie i to nie tylko z osobna, ale w powiązaniu ze sobą. Stosownie zaś do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie stanowi integralną część decyzji, a jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną jej część

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ II instancji oraz WSA bardzo szczegółowo ustosunkowały się do wszystkich podważanych przez Skarżącego pytań. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister przedstawił obowiązujący w danym zagadnieniu stan prawny oraz wyjaśnił Skarżącemu, dlaczego jego stanowisko nie znajduje uzasadnienia. Należy przy tym podkreślić, iż powtórzenie za organem przez Sąd I instancji argumentacji, gdy jest ona trafna, nie może również stanowić podstawy skutecznego podniesienia zarzutu. Nie stanowi to wszakże naruszenia żadnego przepisu prawa.

Ponadto w skardze kasacyjnej nie wykazano jaki dowód ewentualnie został pominięty przez Organ, a winien być przeprowadzony, albo nie poddany ocenie, mimo, że wchodził w skład materiału dowodowego. Odmienna ocena materiału dowodowego, niż oczekiwał tego Skarżący, nie stanowi naruszenia przepisów postępowania administracyjnego (zob. wyrok NSA z 7 marca 2024 r., sygn. akr II GSK 92/21).

Nie można również zgodzić się ze Skarżącym, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia art. 7a § 1 k.p.a. Zastosowanie art. 7a § 1 k.p.a. i rozstrzyganie na jego podstawie na korzyść strony może mieć miejsce wówczas, gdy wystąpią niedające się usunąć wątpliwości, co do wykładni przepisów stosowanego prawa. Powyższa zasada może być stosowana w ostateczności - w sytuacji, gdy pomimo zastosowania różnych metod wykładni przepisów nadal pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej. Mówiąc inaczej, możliwe są co najmniej dwa równie uprawnione sposoby rozumienia normy prawnej. Stosując tę zasadę winno się zatem wybrać jeden ze sposobów wykładni normy - ten, który jest najbardziej korzystny dla strony. Taka sytuacja nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie.

Za niezasadne należało również uznać zarzuty podniesione w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego.

Zgodnie z art. 33 (1) ust. 3 u.r.p. egzamin wstępny polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego, z zakresu: materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego, radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej. Art. art. 33 (1) ust. 3 ustawy o radcach prawnych określa więc zakres przedmiotowy egzaminu konkursowego. W świetle zaś treści art. 33 (9) ust. 1 u.r.p., pytania egzaminacyjne powinny być precyzyjne i jednoznaczne. Kandydat na aplikanta powinien bowiem reprezentować szeroki, ale podstawowy poziom wiedzy z wymienionych w ustawie dziedzin prawa.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego kwestionowane przez Skarżącego pytania zostały sformułowane w sposób prawidłowy i nie można było uznać ich za niejednoznaczne. Do każdego kwestionowanego pytania prawidłową odpowiedzią była tylko jedna odpowiedź, a zarówno Minister, jak i Sąd I instancji szczegółowo i w sposób przekonujący uzasadnili swoje stanowisko. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, udzielenie odpowiedzi na kwestionowane pytania nie wymagało również znajomości doktryny oraz judykatury. Należy przy tym mieć na uwadze, że kandydat przystępujący do tego rodzaju egzaminu jest absolwentem wydziału prawa (pięcioletnich studiów prawniczych), a zatem powinien dysponować zasobem wiadomości wymaganych na studiach prawniczych. Wiedza, którą musi się wykazać kandydat na egzaminie wstępnym na aplikację radcowską nie może być utożsamiana wyłącznie z umiejętnością literalnego odtworzenia treści przepisów z danej dziedziny prawa. Egzamin na aplikację radcowską jest bowiem sprawdzeniem predyspozycji intelektualnych kandydata do zawodu prawniczego, a zatem zdający muszą legitymować się umiejętnością logicznego rozumowania (Wyrok NSA z 7.03.2013 r., II GSK 2139/11). Uwzględniając powyższe rozumienie przepisów art. 33 (9) ust. 1 oraz art. 33 (1) ust. 3 u.r.p., zarzuty kwestionujące prawidłowość oceny Sądu pierwszej instancji w odniesieniu do kwestionowanych pytań należało uznać za bezzasadne.

Nie można również podzielić zarzutu Skarżącego dotyczącego nazwy organu oraz nie podania nie podano stanowisk poszczególnych członków komisji zasiadających w niej, które zostały podniesione w punkcie 1 lit. f i lit. g petitum skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 33 (5) ust. 1 u.r.p. Minister Sprawiedliwości powołuje komisje kwalifikacyjne spośród osób, których wiedza, doświadczenie i autorytet dają rękojmię prawidłowego przebiegu egzaminu wstępnego. Na podstawie zaś art. 33 (5) ust. 2 u.p.r. Komisja kwalifikacyjna składa się z siedmiu członków, a w skład komisji kwalifikacyjnej wchodzą:

1) trzej przedstawiciele Ministra Sprawiedliwości; przedstawicielem Ministra Sprawiedliwości może być także, po wyrażeniu zgody, sędzia albo sędzia w stanie spoczynku;

2) dwaj przedstawiciele delegowani przez Krajową Radę Radców Prawnych;

3) jeden pracownik badawczy, badawczo-dydaktyczny lub dydaktyczny prowadzący działalność naukową lub kształcenie w zakresie nauk prawnych w szkole wyższej w Rzeczypospolitej Polskiej lub pracownik naukowy w instytucie naukowym Polskiej Akademii Nauk i posiadający co najmniej stopień naukowy doktora habilitowanego z zakresu nauk prawnych;

4) jeden prokurator będący prokuratorem powołanym co najmniej na stanowisko prokuratora prokuratury okręgowej, również prokurator w stanie spoczynku.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 marca 2021 r. w sprawie powołania Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K., w którym szczegółowo przedstawiono skład komisji, zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym Ministra Sprawiedliwości, to Skarżący miał możliwość zapoznania się z nazwiskami osób wchodzących w skład Komisji Egzaminacyjnej oraz stanowiskami, delegacjami oraz stopniami i tytułami naukowymi poszczególnych członków.

Za niezasadny należało również uznać zarzut dotyczący naruszenia art. 33 (10) u.r.p. Jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji, zgodnie z art. 33 (1) ust. 1 u.r.p., egzamin wstępny przeprowadzają komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości, powołane w drodze zarządzenia, zwane dalej "komisjami kwalifikacyjnymi". Właściwość komisji kwalifikacyjnej obejmuje obszar właściwości jednej lub kilku okręgowych izb radców prawnych. Określenie "komisje kwalifikacyjne" to skrót wprowadzony przez ustawodawcę. W konsekwencji, wskazana w uchwale nr 44/2022 z dnia 24 września 2022 r. nazwa organu jest zgodna z nazewnictwem ustawowym. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza również, iż Sąd I instancji słusznie wskazał, że prawidłowym było także posługiwanie się w uchwale skrótem "Komisja Kwalifikacyjna".

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach, jak w punkcie 2 sentencji wyroku, postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 118 ze zm.).