Sąd uchylił odmowę dofinansowania turnusu, bo brak środków nie wystarcza do odmowy

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2026 r. Z.M. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o dofinansowanie z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2026 r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, orzekł o negatywnym rozpatrzeniu powyższego wniosku wskazując w uzasadnieniu, iż wnioskodawca został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe. Przeciętny miesięczny dochód w jego gospodarstwie domowym, w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, za kwartał poprzedzający miesiąc złożenia wniosku, wynosi zgodnie z oświadczeniem 3.725,78 zł. Lekarz potwierdził zasadność skierowania na turnus rehabilitacyjny (dysfunkcja narządu ruchu, cukrzyca i schorzenie układu krążenia, brak konieczności pobytu opiekuna na turnusie). Strona korzystała z dofinansowania w ramach zadania w 2024 r. Uchwałą nr XXX.465.2026 z dnia 31 marca 2026 r. Rada Miasta przeznaczyła na dofinansowanie uczestnictwa osób niepełnosprawnych i ich opiekunów w roku bieżącym kwotę 800.000 zł. Do dnia rozpatrzenia wniosku strony o dofinansowanie ubiegało się 858 osób z niepełnosprawnościami. Wsparcie przyznano w pierwszej kolejności: dorosłym ze znacznym stopniem niepełnosprawności, którzy nie korzystali z dofinansowania w latach 2022-2025, dzieciom i młodzieży uczącej się i niepracującej w wieku 16-24 lat, które nie korzystały z dofinansowania w latach 2023-2025, a następnie osobom z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności o najniższych dochodach, które nigdy nie korzystały z zadania. Wsparciem objęto 238 osób z niepełnosprawnościami oraz 113 opiekunów, wydatkując kwotę 797.963,00 zł. Niski limit środków nie pozwolił na udzielenie pomocy pozostałym osobom, które korzystały z dofinansowania w 2024 r.

Po wniesieniu przez wnioskodawcę odwołania, decyzją z dnia [...] czerwca 2026 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, iż stanowiące materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 listopada 2007 r. w sprawie turnusów rehabilitacyjnych (Dz.U. nr 230, poz. 1694) dają organom prawo do działania w oparciu o uznanie administracyjne. Kwota przeznaczona na realizację zadania umożliwiła udzielenie dofinansowania osobom z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, których dochód nie przekroczył kwoty 2.550 zł. Z uwagi na ograniczoną ilość środków finansowych ustalono zasady ich rozdziału, przy czym kryteria przyjęte przez organ nie naruszają § 5 powołanego rozporządzenia, w myśl którego pierwszeństwo w uzyskaniu dofinansowania mają osoby niepełnosprawne w wieku do 16 lat albo w wieku do 24 lat uczące się i niepracujące bez względu na stopień niepełnosprawności. Przepis art. 10e ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 913 ze zm.) przyznaje jedynie osobie niepełnosprawnej uprawnienie do ubiegania się o dofinansowanie uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym. Brak jest jednakże przepisu obligującego organ do uwzględnienia wniosku strony nawet w przypadku spełnienia wszystkich kryteriów. W przypadku znacznie większej ilości wniosków o przyznanie dofinansowania nad ilością możliwych dofinansowań bierze się pod uwagę, kiedy osoba ubiegająca się o dofinansowanie po raz ostatni korzystała z takiej formy pomocy. Uwzględnienie przez organ I instancji przekroczenia progu dochodowego przez stronę oraz korzystania z dofinansowania w 2024 r. w sytuacji, gdy liczba wniosków w 2026 r. znacznie przekraczała liczbę osób, którym można było udzielić wsparcia finansowego, nie naruszało § 5 ust. 11-13 rozporządzenia oraz było sprawiedliwe i racjonalne. Decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego i procedurą administracyjną.

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Z.M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., kwestionując jej zasadność i zgodność z prawem. W skardze oraz w piśmie procesowym datowanym na [...] sierpnia 2026 r. zarzucił m.in. naruszenie przez organy art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 691 ze zm., dalej k.p.a.), prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu, a także wywiódł, iż osoby uprawnionej nie można pozbawić prawa do dofinansowania turnusu rehabilitacyjnego, nawet w przypadku znacznego niedoboru środków, co wynika z przepisów w/w rozporządzenia.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zakresie swej właściwości sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, aktualnych w dacie wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. W myśl cytowanego art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożył organ, natomiast skarżący terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o tym fakcie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Przedmiot kontroli stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2026 r. nr [...], utrzymująca w mocy wydaną w I instancji decyzję Prezydenta Miasta [...] kwietnia 2026 r. nr [...] o odmowie przyznania Z.M. dofinansowania z PFRON uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym

W § 5 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 listopada 2007 r. w sprawie turnusów rehabilitacyjnych zostały zawarte m.in. kryteria brane pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie dofinansowania z PFRON uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym. W myśl tej regulacji bierze się pod uwagę stopień i rodzaj niepełnosprawności wnioskodawcy oraz wpływ niepełnosprawności na możliwość realizacji przez wnioskodawcę kontaktów społecznych w codziennym funkcjonowaniu, a także uwzględnia się na korzyść wnioskodawcy fakt niekorzystania z dofinansowania w roku poprzednim (§ 5 ust. 11). Pierwszeństwo w uzyskaniu dofinansowania mają osoby niepełnosprawne, które posiadają orzeczenia o zaliczeniu do znacznego i umiarkowanego stopnia niepełnosprawności albo równoważne, osoby niepełnosprawne w wieku do 16 lat albo w wieku do 24 lat uczące się i niepracujące bez względu na stopień niepełnosprawności (§ 5 ust. 12).

Należy jednak mieć również na uwadze, iż zgodnie z § 6 ust. 3 rozporządzenia, w przypadku znacznego niedoboru środków Funduszu w danym roku w stosunku do istniejących potrzeb w zakresie dofinansowania uczestnictwa osób niepełnosprawnych w turnusach rehabilitacyjnych oraz pobytu ich opiekunów, można obniżyć wysokość tego dofinansowania, nie więcej jednak niż o 20 % kwot, o których mowa w ust. 1, albo przyjąć zasadę przyznawania dofinansowania tej samej dorosłej osobie niepełnosprawnej raz na dwa lata.

Sąd za trafne uznaje stanowisko judykatury w tego rodzaju sprawach, iż z treści § 6 ust. 3 omawianego rozporządzenia nie sposób wyprowadzić wniosku, że uprawnia on organy do całkowitej odmowy przyznania dofinansowania do turnusu rehabilitacyjnego wnioskodawcy spełniającemu wszystkie kryteria uzyskania tego świadczenia. Pozwala on jedynie – i to tylko w przypadku znacznego niedoboru środków Funduszu – na dwa ograniczenia w przyznaniu dofinansowania: albo w zakresie wysokości świadczenia (nie więcej niż o 20%) albo jego częstotliwości (raz na dwa lata). Pogląd, wedle którego brak dostatecznych środków finansowych w danym roku stanowi wystarczającą podstawę do odmowy dofinansowania, jest sprzeczny z treścią tego uregulowania (por. wyroki WSA w Gliwicach z 16 listopada 2017 r., I SA/Gl 787/17 oraz z 23 lipca 2024 r., III SA/Gl 147/24, a także WSA w Gdańsku z 15 stycznia 2020 r., I SA/Gd 1563/19).

Uwzględniając powyższe i dostrzegając sprzeczność wydanych w sprawie decyzji z treścią § 6 ust. 3 rozporządzenia, przyznać należy również słuszność skarżącemu, który wskazywał, iż niedobór środków finansowych nie może stanowić powodu całkowitej odmowy dofinansowania do turnusu rehabilitacyjnego osobom spełniającym kryteria do jego otrzymania. Tymczasem Kolegium rozpoznając odwołanie uznało prawidłowość zastosowania § 5 rozporządzenia, jednakże nie zrewidowało możliwości zastosowania w sprawie omawianych ograniczeń do dofinansowania, tym samym również naruszając przepis § 6 ust. 3 rozporządzenia. Tym bardziej, iż jako zasadniczą przyczynę odmowy (niezależną od strony) organ I instancji wskazał wyczerpanie środków przekazanych przez Fundusz, zaś skarżący ostatni raz korzystał z tego rodzaju dofinansowania w 2024 r. – co stanowi jedną z możliwych do przyjęcia zasad przyznawania dofinansowania według omawianego § 6 ust. 3.

W okolicznościach sprawy nie było natomiast podstaw do uznania za zasadny zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. czy też pozbawienia strony prawa do czynnego udziału w postępowaniu poprzez brak zawiadomienia go o terminie posiedzenia Kolegium, na którym wydano zaskarżoną decyzję. Skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. wymaga wykazania, iż uniemożliwiło to stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w konsekwencji realizację przysługujących jej praw, jak również, że miało to istotny wpływ na wynik sprawy. Strona formułując taki zarzut powinna wykazać, że gdyby do takiego uchybienia nie doszło, wynik sprawy byłby odmienny. To do strony należy wykazanie istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy. Ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na tego rodzaju naruszenie możliwe jest jedynie w razie wykazania, jakiej konkretnie czynności procesowej nie mogła strona dokonać, jakiego dowodu nie mogła przedstawić i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć tak stwierdzone uchybienie – przy czym sytuacja taka w niniejszej sprawie nie zaistniała. Nadto Kolegium słusznie zwróciło uwagę w odpowiedzi na skargę, iż rozprawa administracyjna stanowi wyjątek od zasady pisemności i przeprowadza się ją w przypadkach określonych w ustawie, które w niniejszej sprawie nie zaistniały. Postępowanie odwoławcze odbywa się co do zasady nie na rozprawie, lecz na podstawie akt sprawy. W niniejszej sprawie potrzeba wyznaczenia rozprawy nie zachodziła, zaś sam wniosek skarżącego nie był dla Kolegium wiążący. Niezasadność tych zarzutów nie miała jednak wpływu na wynik sprawy.

Wobec stwierdzonego naruszenia przez organy przepisu prawa materialnego w postaci § 6 ust. 3 rozporządzenia w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, decyzje organów obu instancji należało uchylić, o czym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. orzeczono w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni stanowisko Sądu dotyczące zastosowania w sprawie § 6 ust. 3 w/w rozporządzenia (art. 153 p.p.s.a.).