Sąd oddalił skargę na odmowę wznowienia sprawy o świadczenie pielęgnacyjne

Zaskarżonym do Sądu postanowieniem z dnia 23 czerwca 2026 r., znak: KO.441.25.2026, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, na podstawie art. 147, art. 149 § 3 w zw. z art. 145a § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2025 r., poz. 1691), powoływanej dalej jako "k.p.a.", odmówiło wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Kolegium z dnia 3 marca 2023 r. znak: KO.441.23.2023, w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe postanowienie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne:

1. Decyzją z dnia 18 stycznia 2023 r., Nr SR.4201.10.6.2023, po rozpatrzeniu wniosku złożonego w dniu 19 grudnia 2022 r., Prezydent Bełchatowa odmówił przyznania K. R., nazywanej dalej także "skarżącą", świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką N. R..

2. Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez K. R. od ww. decyzji Prezydenta Bełchatowa z dnia 18 stycznia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim decyzją z dnia 3 marca 2023 r. znak: KO.441.23.2023, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

3. Skarga K. R. na decyzję Kolegium z dnia 3 marca 2023 r. znak: KO.441.23.2023 do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi została oddalona wyrokiem z dnia 13 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 431/23, który jest prawomocny od dnia 12 września 2023 r.

4. Pismem z dnia 13 kwietnia 2026 r., złożonym tego samego dnia w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Bełchatowie, skarżąca zwróciła się z prośbą o wznowienie postępowania na podstawie art. 145a k.p.a. i ponowne rozpatrzenie złożonego przez nią w dniu 19 grudnia 2022 r. wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawne dziecko. Wnioskodawczyni wskazała, iż wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 marca 2026 r., sygn. akt SK 18/22, Trybunał zakwestionował art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uzależniał prawo do świadczenia od rezygnacji z zatrudnienia, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., jako niezgodny z art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 30 Konstytucji RP. Skarżąca nadmieniła, że ze względu na odmowną decyzję organu pierwszej instancji i jej utrzymanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, musiała przejść na "nowe zasady" przyznawania świadczeń obowiązujące od dnia 1 stycznia 2024 r. aby pobierać świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawne dziecko, podczas gdy zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 marca 2026 r. w sprawie o sygn. akt SK 18/22, mogła przebywać na "starych zasadach", tym bardziej, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej został poinformowany, że korzysta z urlopu wychowawczego i taka sytuacja ma miejsce do dnia dzisiejszego. Skarżąca uznała za bezsporne, że decyzja odmowna wydana w dniu 18 stycznia 2023 r. była uwarunkowana tylko i wyłącznie tym, że nie zrezygnowała z pracy zarobkowej, w tym znaczeniu, że nie rozwiązała stosunku pracy z pracodawcą, tylko korzystała z urlopu wychowawczego.

5. Skarżąca wniosła o ponowną analizę złożonego w dniu 19 grudnia 2022 r. wniosku i wznowienie postępowania w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o niekonstytucyjny przepis.

6. Organ pierwszej instancji przekazując do Kolegium wniosek skarżącej z dnia 13 kwietnia 2026 r. wraz z aktami sprawy wskazał, że w dniu 2 stycznia 2024 skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. i decyzją nr SR.4201.12.11.2024 z dnia 30 stycznia 2024 r. świadczenie to zostało przyznane na okres od 1 stycznia .2024 r. do 30 listopada 2026 r. Świadczenie to skarżąca pobiera do chwili obecnej.

Opisanym na wstępie postanowieniem z dnia 23 czerwca 2026 r., znak: KO.441.25.2026, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim odmówiło wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Kolegium z dnia 3 marca 2023 r., znak: KO.441.23.2023, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Bełchatowa z dnia 18 stycznia 2023 r. Nr SR.4201.10.6.2023, wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką N. R..

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy - po przedstawieniu i omówieniu przesłanek wznowienia postępowania oraz trybu procedowania w tym zakresie - argumentował, że:

1. Skarżąca swoje żądanie oparła o treść art. 145a k.p.a., w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 marca 2026 r. sygn. akt SK 18/22, który stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1208, ze zm.), dalej powoływanej jako "u.ś.r.", w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w takim zakresie, w jakim przepis ten uzależniał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z art. 65 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 30 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483, ze zm.). Z przedmiotowego wyroku wynika, że na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., niekonstytucyjny był warunek całkowitej rezygnacji z zatrudnienia jako przesłanki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

2. W uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 marca 2026 r., w jego punkcie 6 nazwanym "Skutki wyroku" wskazano, że "Przedmiotem kontroli Trybunału w niniejszej sprawie był przepis w nieobowiązującym aktualnie brzmieniu. Konsekwencją stwierdzenia niezgodności z Konstytucją przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jako warunku uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może być zatem jej utrata mocy obowiązującej. Orzeczenie o niezgodności z Konstytucją tej przesłanki ma natomiast znaczenie dla oceny legalności decyzji odmawiających przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wydanych na jej podstawie, w tym przede wszystkim w sprawie, w związku z którą została wniesiona niniejsza skarga. Skutkiem wyroku Trybunału, zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji, jest zatem możliwość wznowienia postępowań w tych sprawach na zasadach określonych w odnośnych przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143), w których właściwe organy dokonają ponownej oceny spełnienia warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, z pominięciem przesłanki uznanej za niezgodną z Konstytucją w niniejszym wyroku".

3. Trybunał Konstytucyjny w wyżej wymienionym wyroku zawarł wytyczne dotyczące sposobu stosowania zakwestionowanego przepisu i nie dał asumptu co do wznowienia postępowania administracyjnego, tylko wskazał na podstawę do wznowienia postępowania sądowego.

4. Na gruncie sprawy znaczenie ma również prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 431/23, mocą którego oddalona została skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 3 marca 2023 r. znak: KO.441.23.2023. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie sądy oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.

5. Wniosek K. R. z dnia 13 kwietnia 2026 r. nie spełnił warunku formalnego skutecznego wznowienia postępowania administracyjnego na gruncie art. 145a k.p.a.

Skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 23 czerwca 2026 r., znak: KO.441.25.2026, wniosła K. R..

Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów:

1. postępowania, tj. art. 149 § 3 w zw. z art. 147 oraz art. 145a § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że istnienie wcześniejszego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 431/23, stanowi bezwzględną przeszkodę do wznowienia postępowania administracyjnego, podczas gdy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 marca 2023 r., sygn. akt SK 18/22, wyeliminował z porządku prawnego niekonstytucyjną normę prawną, która była podstawą do wydania pierwotnej decyzji odmownej, co obligowało organ do merytorycznego zbadania sprawy,

2. Konstytucji RP, tj. art. 190 ust.1 i ust. 3 w zw. z art. 2 oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez odmowę uznania powszechnie wiążącego charakteru wyroku Trybunału Konstytucyjnego ogłoszonego publicznie, co doprowadziło do usankcjonowania stanu niezgodności z ustawą zasadniczą oraz naruszenie zasady zaufania obywatela do państwa.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła podniesione zarzuty podnosząc, że:

1. Stanowisko organu jest błędne i blokuje uprawnienia strony. Zgodnie z art. 8 Konstytucji RP jej przepisy stosuje się bezpośrednio. Zaniechanie organów państwa w zakresie publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw nie może wywoływać negatywnych skutków prawnych dla obywatela, który domaga się ochrony swoich praw fundamentalnych. Fakt, że przepis uległ zmianie w 2024 r. nie zmienia faktu, że to na jego niekonstytucyjnej podstawie wydano wobec skarżącej niekorzystną decyzję w 2023 r.

2. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego wszedł do obrotu prawnego, został ogłoszony w dniu 25 marca 2026 r., a odmawianie jego respektowania godzi w zasadę zaufania obywatela do państwa (art. 2 Konstytucji RP).

3. Sądy administracyjne wielokrotnie podkreślały potrzebę stosowania prokonstytucyjnej wykładni w sytuacjach kryzysu instytucjonalnego. Brak formalnego ogłoszenia aktu nie niweczy faktu, że niekonstytucyjny przepis został trwale usunięty z systemu prawnego przez powołany do tego organ.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny ma prawo dokonać samodzielnej, prokonstytucyjnej oceny przepisów i bezpośredniego stosowania wyroków Trybunału Konstytucyjnego, niezależnie o czynności techniczno-organizacyjnych rządu, aby nakazać organowi ponowne rozpatrzenie wniosku w celu wypłaty należnego świadczenia pielęgnacyjnego za okres wsteczny.

Na tej postawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Piotrkowie Trybunalskim do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniosło o oddalenie skargi oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W piśmie procesowym z dnia 17 września 2026 r. skarżąca wniosła o:

1. uwzględnienie przez Sąd przy rozstrzyganiu sprawy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2025 r., sygn. akt SK 50/22, który uznał za niezgodne z Konstytucją RP pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów przebywających na urlopie wychowawczym,

2. uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o sygn. akt II SA/Łd 431/23 oraz poprzedzających go decyzji organów obu instancji,

3. przekazanie sprawy do ponownego merytorycznego rozpatrzenia przez właściwy organ, z uwzględnieniem faktu, że przebywanie przez skarżącą na urlopie wychowawczym nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca wskazała również, że istotą jej sprawy była niesprawiedliwa odmowa przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z powodu jej przebywania na urlopie wychowawczym, co organy i Sąd błędnie utożsamiły z brakiem rezygnacji z zatrudnienia. Wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się bezpośrednio do tej materii i ostatecznie uznał te przepisy za niekonstytucyjne. Zdaniem skarżącej z uwagi na fakt, że do dnia dzisiejszego brak jest oficjalnej publikacji wyroku SK 50/22 w Dzienniku Ustaw ustawowy termin na żądanie wznowienia postępowania nie upłynął, a w niesienie skargi bezpośrednio po powzięciu wiadomości o wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny jest w pełni dopuszczalne w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli działalności administracji publicznej został określony w przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", której art. 1 stanowi, że p.p.s.a. normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny nie przejmuje sprawy do jej końcowego załatwienia, ale co do zasady bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie (w analizowanym przypadku wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy), zatem skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. W przypadku sprawy określonej w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. skierowanie jej do rozpoznania w trybie uproszczonym nie zostało uzależnione od wniosku strony w tym zakresie. Stąd też sprawa niniejsza została skierowana do rozpoznania w tym trybie na podstawie zarządzenia z dnia 5 sierpnia 2026 r.

Kontrolując zaskarżone postanowienie w zakreślonych powyżej granicach Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem w analizowanej sprawie nie miało miejsce naruszenie prawa, o którym mowa w art. 145 p.p.s.a.

Przedmiotem skargi w rozpatrywanej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim o odmowie wznowienia w postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, które zostało wydane na podstawie art. 147, art. 149 § 3 w zw. z art. 145a § 1 i § 2 k.p.a.

Zgodnie z art. 145a § 1 k.p.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja, przy czym, jak wynika z art. 145 § 2 k.p.a., w sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Zgodnie z art. 149 § 1 k.p.a. wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia. Postanowienie to stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 145 § 2 k.p.a.). W myśl art. 149 § 3 k.p.a. odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze postanowienia, przy czym zgodnie z art. 149 § 4 k.p.a. na postanowienie, o którym mowa w § 3, służy zażalenie. W przypadku gdy postanowienie o odmowie wznowienia postępowania zostaje wydane przez samorządowe kolegium odwoławcze, wówczas, stosownie do art. 144 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. na postanowienie o odmowie wznowienia postępowania zażalenie nie przysługuje, jednakże strona może w terminie przewidzianym dla zażalenia złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W takim przypadku strona może również wnieść skargę na postanowienie bez uprzedniego skorzystania z prawa wystąpienia z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 52 § 3 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie skarżąca skorzystała z tej możliwości.

Postępowanie wznowieniowe uregulowane w Rozdziale 12 Działu II k.p.a. składa się z dwóch etapów. Na etapie pierwszym (wstępnym - formalnym) organ administracji właściwy w sprawie wznowienia postępowania (co do zasady jest to organ, który wydał decyzję w ostatniej instancji - art. 150 § 1 k.p.a.) bada wyłącznie występowanie przesłanek formalnych uruchomienia tego trybu (bądź stanowiących ku temu przeszkodę) natomiast nie dokonuje analizy przyczyn, od których zależy wzruszenie decyzji ostatecznej oraz możliwość ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Taka analiza następuje na kolejnym etapie postępowania (właściwe, merytoryczne postępowanie wznowieniowe), w którym, zgodnie z art. 149 § 2 k.p.a., ma miejsce ustalenie przyczyn wznowienia i ich ewentualnego wpływu na rozstrzygnięcie istoty sprawy. W przypadku odmowy wznowienia postępowania organ administracji kończy postępowanie wznowieniowe postanowieniem przewidzianym w art. 149 § 3 k.p.a. i nie przechodzi do drugiego etapu postępowania.

Przepisy k.p.a. normujące postępowanie wznowieniowe nie precyzują przyczyn odmowy wznowienia postępowania. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz nauce prawa, podstawy do wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania zachodzą w przypadku niezakończenia sprawy decyzją ostateczną, niewskazania w podaniu przewidzianej prawem przyczyny wznowienia, złożenia żądania z uchybieniem terminowi, złożenia żądania przez podmiot niemający statusu strony (por. T. Kiełkowski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2023, art. 149).

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 października 2025 r., II OSK 3172/24, "Treść żądania i wskazana podstawa wznowienia zawarte we wniosku są wiążące dla organu. Zanim jednak dojdzie do wznowienia postępowania i zbadania zasadności tej przesłanki, a następnie ewentualnie decyzji dotychczasowej, organ administracji publicznej obowiązany jest ustalić zaistnienie w sprawie wymaganych przesłanek przedmiotowych i podmiotowych, mogących stanowić przeszkody do wznowienia, jak też terminowość złożenia podania, gdy wznowienie następuje na wniosek. Wystąpienie negatywnych przesłanek, jak i uchybienie terminowi do zgłoszenia żądania w tej materii tamuje bowiem drogę do prowadzenia tego postępowania. Stwierdzenie ich zaistnienia uzasadnia wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 k.p.a.), zaś ich brak skutkuje wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 k.p.a.), które stosownie do art. 149 § 2 k.p.a. stanowi podstawę do przeprowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Przyjmuje się, że po złożeniu podania o wznowienie postępowania, organ podejmuje określone czynności proceduralne mające na celu ustalenie wyżej opisanych okoliczności formalnych, niemniej jednak nie są one podejmowane w ramach postępowania administracyjnego. Nie są one czynnościami procesowymi, lecz mają charakter wewnętrzny. W toku tych czynności wstępnych organ bada, czy zachowano ustawowy termin do wniesienia podania, jak i przesłanki podmiotowe (np. legitymację wnioskodawcy, jego zdolność procesową) oraz przedmiotowe (wskazanie ustawowej podstawy wznowienia, istnienie sprawy administracyjnej, decyzji ostatecznej, właściwość organu), ewentualnie tamujące drogę do merytorycznego rozpatrzenia żądania, czyli uzasadniające odmowę wznowienia postępowania".

W ocenie Sądu nie budzi kontrowersji pogląd, w myśl którego odmowa wznowienia postępowania następuje wyłącznie z przyczyn formalnych, które stanowią przeszkodę do wznowienia postępowania, przy czym ich katalog, mimo że orzecznictwo oraz doktryna podjęły próbę jego wyczerpującego opisania, pozostaje otwarty. Za podstawę odmowy wznowienia postępowania należy zatem uznać każdą okoliczność stanowiącą przeszkodę do wznowienia postępowania niezależnie od tego czy będzie to przeszkoda o charakterze podmiotowym czy przedmiotowym.

W realiach niniejszej sprawy zgodzić należy się z Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Piotrkowie Trybunalskim, że istotne znaczenie dla dopuszczalności wznowienia postępowania ma wyrok wydany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w dniu 13 lipca 2023 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 431/23, który od dnia 12 września 2023 r. jest prawomocny. W wyroku tym - podzielając stanowisko organu administracji wyrażone w decyzji ostatecznej - Sąd przedstawił ocenę prawą w zakresie spełnienia przez skarżącą przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., z której to oceny wynika, że ze względu na przebywanie przez skarżącą na urlopie wychowawczym przesłanka ta nie została spełniona, co w konsekwencji uzasadniało odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak stwierdził Sąd: "Mając na uwadze powołane wyżej orzecznictwo NSA, zdaniem składu orzekającego uznać należy, że skoro zatem w trakcie korzystania z urlopu wychowawczego trwa stosunek prawny będący podstawą zatrudnienia, to nie można się zgodzić, że stan ten stanowi rezygnację z zatrudnienia, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., tym samym nie została spełniona ww. przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego".

Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Prócz tego zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przyjąć należy, że ocena prawna zawarta w wyroku traci moc wiążącą w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (por. B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 170).

Strony postępowania sądowoadministracyjnego, w tym skarżone organy i strony postępowania administracyjnego, sądy administracyjne i inne sądy nie mogą zatem nie tylko wydawać aktów i podejmować czynności sprzecznych z prawomocnym orzeczeniem i prawomocną oceną prawną sądu administracyjnego (np. w formie decyzji administracyjnych lub wyroków), lecz także nie mogą żądać ponownego wszczęcia postępowania lub badania w toku już wszczętego postępowania tych zagadnień faktycznych i prawnych, które zostały prawomocnie ocenione przez sąd administracyjny i legły u podstaw wydanego orzeczenia (por. wyroki NSA: z dnia 9 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1057/16 oraz z dnia 1 grudnia 2022 r., sygn. akt 1600/21).

Ponadto wprost wskazuje się, że dopuszczalność wznowienia postępowania w konkretnej sprawie administracyjnej doznaje ograniczeń w związku z powagą rzeczy osądzonej prawomocnego wyroku sądu administracyjnego, którym oddalono skargę na wydaną w tej sprawie decyzję ostateczną. Wyrok taki czyni wznowienie postępowania niedopuszczalnym, o ile miałoby ono nastąpić z przyczyn, które istniały i powinny być stwierdzone w toku rozpoznania skargi przez sąd. Gdy w grę wchodzą inne przyczyny, możliwość wznowienia postępowania pozostaje aktualna (por. T. Kiełkowski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2023, art. 145).

W świetle powyższych rozważań trzeba zatem zwrócić uwagę, że z mocy normy zawartej w art. 170 p.p.s.a. przytoczona powyżej ocena prawna Sądu wyrażona w prawomocnym wyroku z dnia 13 lipca 2023 r. wiąże zarówno skarżącą jak i organy administracji niezależnie od stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 marca 2026 r., sygn. akt SK 18/22, niezgodności art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, z art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 30 Konstytucji RP.

Odrębną i wykraczającą poza ramy niniejszego postępowania jest kwestia skutków tego wyroku w świetle postanowień art. 190 ust. 1 i ust. 3 zd.1 Konstytucji RP, które stanowią odpowiednio, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne oraz że wchodzą w życie z dniem ogłoszenia (Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego), wobec nieopublikowania wyroku w Dzienniku Ustaw, stosownie do wymogu wynikającego z art. 190 ust. 2 zd.1 Konstytucji RP, w myśl którego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Sąd będzie mógł odnieść się do tej kwestii ewentualnie w przypadku skorzystania przez skarżącą z uprawnień wynikających z art. 272 § 1 p.p.s.a. (o czym niżej).

W tym kontekście należy też zwrócić uwagę, że skarżąca znaczną część skargi poświęciła kwestionowaniu stanowiska organu, którego nie sposób dopatrzyć się w treści zaskarżonego postanowienia. W zaskarżonym postanowieniu, wbrew zarzutom skargi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim nie zajęło stanowiska, które podważałoby moc obowiązującą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 marca 2026 r. w sprawie o sygn. akt SK 18/22. Przyczyną odmowy wznowienia postępowania były inne okoliczności, wyraźnie wskazane w uzasadnieniu postanowienia, a nie brak publikacji przedmiotowego wyroku w Dzienniku Ustaw.

Samo wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku orzekającego o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie nie pozbawia z mocy prawa skutków związania orzeczeniem sądu administracyjnego wynikających z art. 170 p.p.s.a. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Jak zatem wyżej wskazano podważenie zawartej w prawomocnym orzeczeniu sądowym oceny prawnej może nastąpić w wypadku wzruszenia tego orzeczenia we właściwym trybie, a w przypadku wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku orzekającego o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją RP w trybie określonym w art. 272 p.p.s.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie.

Na taką ewentualność wskazywał już Sąd w wyroku z dnia 13 lipca 2023 r., który mimo oddalenia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim dostrzegał problem zgodności z Konstytucją RP unormowań wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i wskazywał na sprawę zawisłą przed Trybunałem Konstytucyjnym "Warto w tym miejscu zaznaczyć, że w Trybunale Konstytucyjnym została zarejestrowana pod sygn. akt SK 15/23 skarga konstytucyjna o zbadanie zgodności art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych "w zakresie, w jakim (...) nie przyznają matce albo ojcu dziecka legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie przebywania matki lub ojca dziecka na urlopie wychowawczym", z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej", wskazując finalnie, że "(...) z uwagi na zasadę ekonomiki procesowej wniesienie skargi konstytucyjnej nie stoi na przeszkodzie rozpoznaniu sprawy", jak również, że "Przepis art. 272 § 1 p.p.s.a. przewiduje ponadto możliwość wznowienia postępowania w przypadku, gdy TK orzeknie o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, wobec czego interes strony jest należycie zabezpieczony".

Stwierdzić należy zatem, że skarżąca miała wskazaną właściwą drogę postępowania w sytuacji wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny orzekającego o niezgodności unormowań wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. z Konstytucją. Nie była to zatem okoliczność nowa, która ujawniła się dopiero po wydaniu wyroku i nie podlegała ocenie Sądu. Przeciwnie, Sąd wyrokując zwrócił uwagę na ten problem wskazując w jaki sposób skarżąca może dochodzić swoich praw w przypadku korzystnego rozstrzygnięcia sprawy przez Trybunał Konstytucyjny.

Trzeba jednak zaznaczyć, że skarga o wznowienie postępowania jest przedmiotem odrębnego postępowania sądowego. Z tego względu w niniejszym postępowaniu, które ograniczone jest wyłącznie do kontroli legalności postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 23 czerwca 2026 r., znak: KO.441.25.2026, o odmowie wznowienia postępowania, Sąd nie może - jak oczekuje tego skarżąca - uwzględnić skutków powoływanych przez nią wyroków Trybunału Konstytucyjnego, tj. zarówno wyroku z dnia 25 marca 2026 r., sygn. akt SK 18/22, jak i wskazanego w piśmie procesowym wyroku z dnia 4 grudnia 2025 r., sygn. akt SK 50/22, gdyż oznaczałoby to wypowiedź Sądu o charakterze merytorycznym w odniesieniu do kontroli aktu administracyjnego o charakterze wyłącznie formalnym, jakim jest postanowienie o odmowie wznowienia postępowania. W szczególności zaś Sąd nie może uchylić w niniejszym postępowaniu własnego wyroku z dnia 13 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 431/23. Należy jednak zaznaczyć, że specyfika postępowania wznowieniowego, niezależnie od tego czy toczy się ono przed organami administracji publicznej na podstawie art. 145a k.p.a., czy też przed sądem administracyjnym na podstawie art. 272 p.p.s.a., wymaga wskazania konkretnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, z którym strona skarżąca wiąże swoje żądanie wzruszenia czy to ostatecznej decyzji administracyjnej, czy to prawomocnego orzeczenia sądowego. Z akt administracyjnych wynika zaś jednoznacznie, że niezależnie od podstawy faktycznej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, która rzeczywiście była powiązana z przebywaniem przez skarżącą na urlopie wychowawczym, żądanie wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145a k.p.a. skarżąca sformułowała w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 marca 2026 r., sygn. akt SK 18/22, a nie wyrokiem z dnia 4 grudnia 2025 r., sygn. akt SK 50/22, na który wskazała dopiero w piśmie procesowym skierowanym do Sądu.

O ile zatem skarżąca wystąpi ze skargą o wznowienie postępowania i Sąd uzna wznowienie postępowania za dopuszczalne, to dopiero w tym postępowaniu mogą zostać uwzględnione skutki wyroku (wyroków) Trybunału Konstytucyjnego, na który (które) powoła się skarżąca. Wówczas Sąd może uchylić własny wyrok z 13 lipca 2023 r. i orzec odmiennie co do wniesionej przez skarżącą skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 3 marca 2023 r. znak: KO.441.23.2023.

Sąd nie podzielił zatem stanowiska prezentowanego przez skarżącą, że istnienie wcześniejszego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 431/23, nie stanowi przeszkody do wznowienia postępowania administracyjnego, gdyż wyrok ten, ze względu na skutki wynikające z art. 170 i art. 153 p.p.s.a., w niniejszej sprawie taką przeszkodę stanowi.

Sąd uznał za słuszne stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, w myśl którego, funkcjonowanie w obrocie prawnym prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 431/23, uniemożliwia wznowienie - na wniosek złożony przez skarżącą w dniu 13 kwietnia 2026 r. - postępowania na podstawie art. 145a k.p.a. mającego na celu wzruszenie ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 3 marca 2023 r. znak: KO.441.23.2023, utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Bełchatowa z dnia 18 stycznia 2023 r. Nr SR.4201.10.6.2023, w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką N. R..

Sąd nie podziela natomiast poglądu Kolegium, że to z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 marca 2026 r., sygn. akt SK 18/22, wynika, iż może on stanowić podstawę wyłącznie do wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego. Po pierwsze, byłoby to sprzeczne z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który takich ograniczeń nie wprowadza, po drugie, w ocenie Sądu, stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w pkt. 6 uzasadnienia wyroku, w myśl którego skutkiem wyroku "(...) jest zatem możliwość wznowienia postępowań w tych sprawach na zasadach określonych w odnośnych przepisach p.p.s.a., w których właściwe organy dokonają ponownej oceny spełnienia warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, z pominięciem przesłanki uznanej za niezgodną z Konstytucją w niniejszym wyroku" należy odnosić wyłącznie do sytuacji osoby, która w sprawie rozstrzyganej przez Trybunał wystąpiła ze skargą konstytucyjną i w której przypadku w sprawie zapadło prawomocne orzeczenie sądowe, co jest wymogiem wniesienia skargi konstytucyjnej w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji RP. W innych przypadkach nie można wykluczyć wznowienia postępowania administracyjnego, a w szczególności wówczas, gdy decyzja ostateczna nie była poddana kontroli sądowoadministracyjnej.

Zakwestionowanie powyższego poglądu Kolegium nie przekłada się jednak na konieczność uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonego postanowienia, gdyż jak wyżej wyjaśniono istnieje przeszkoda do wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Kolegium z dnia 3 marca 2023 r. i stanowi ją prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 431/23.

Podsumowując należy stwierdzić, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim zasadnie uznało, że wystąpiły okoliczności uniemożliwiające wznowienia postępowania w sprawie zakończonej własną decyzją ostateczną z dnia 3 marca 2023 r. znak: KO.441.23.2023 i prawidłowo na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. odmówiło wznowienia postępowania.

Skoro więc żaden z zarzutów skargi nie zasługuje na uwzględnienie, a Sąd nie stwierdził innych uchybień przepisom obowiązującego prawa skutkujących koniecznością wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego, skargę należało oddalić.

Z przedstawionych powyżej względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

ds