Mężczyzna z sądowym środkiem zabezpieczającym nie trafi do domu pomocy społecznej

Prezydent Miasta S., działając na podstawie art. 54, art. 106 ust. 1 i ust. 4, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1214 ze zm.; dalej "u.p.s."), wydał w dniu 18 listopada 2025 r. decyzję nr [...], w której odmówił skierowania M. Z. (dalej "skarżący") do domu pomocy społecznej.

Organ I instancji przywołał treść art. 54 ust. 1 u.p.s. i wskazał, że w dniu 20 stycznia 2025 r. Sąd Rejonowy [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich wydał postanowienie o sygn. akt [...], w którym oddalił wniosek Wojewódzkiego Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Ś. (dalej "szpital") o umieszczenie skarżącego w domu pomocy społecznej. Sąd Rodzinny wskazał, że na podstawie zgromadzonych dokumentów skarżący nie jest zdolny do świadomego podejmowania decyzji we własnych sprawach życiowych, w tym do świadomego złożenia podpisu o wyrażeniu zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej. Ponadto stan zdrowia skarżącego nie uległ poprawie i nadal wymaga on pobytu w szpitalu psychiatrycznym.

W dniu 19 marca 2025 r. do organu wpłynął wywiad środowiskowy, z którego wynika, że skarżący jest kawalerem, nie ma dzieci, od 30 stycznia 2024 r. przebywa w szpitalu w Ś. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Ś. II Wydział Karny o sygn. akt [...] [...] z dnia 24 marca 2025 r. w przedmiocie zastosowania środka zabezpieczającego w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym. Skarżący otrzymuje świadczenie z ZUS i zasiłek pielęgnacyjny w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 25 lutego 2025 r. ważne do 29 lutego 2028 r. i orzeczenie o prawie do renty socjalnej z 18 kwietnia 2024 r. ważne do 30 kwietnia 2027 r.

Z zaświadczenia z 26 lutego 205 r., wystawionego przez lekarza psychiatrę wynika, że skarżący wymaga całodobowej opieki w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle chorych psychicznie. Skarżący jest spokojny w zachowaniu i kontakcie z innym pacjentami, wymaga niewielkiej pomocy w czynnościach higienicznych i kontroli w przyjmowaniu leków. Zdaniem lekarza, jest zdolny do podejmowania świadomych decyzji we własnych sprawach życiowych.

Z pisma 23 maja 2025 r. szpitala wynika, że skarżący w jednostce ma zapewnione dobre warunki bytowe, pod opieką terapeuty wychodzi na spacery poza teren szpitala i na zakupy do miasta oraz uczestniczy w zajęciach w szpitalu.

Z zaświadczenia z 16 maja 2025 r. lekarza psychiatry wynika, że skarżący jest spokojny, bezkonfliktowy, wychodzi na spacery, na zakupy do miasta, uczestniczy w spotkaniach z historykiem.

Z przedłożonej dokumentacji wynika, że skarżący jest sprawny fizycznie, samodzielnie zjada przygotowane mu posiłki, wymaga nadzoru w przyjmowaniu leków i pomocy podczas wizyt lekarskich oraz w załatwianiu spraw urzędowych i zarządzaniu środkami pieniężnymi.

Powyższego nie potwierdza jednak dokumentacja w postaci postanowienia Sądu Rejonowego Wydział II Karny w Ś. z dnia 3 września 2025 r. o sygn. akt [...], z którego wynika konieczność dalszego stosowania wobec skarżącego środka zabezpieczającego w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym. Stosowanie ww. środka zabezpieczającego zostało uzasadnione opinią biegłych psychiatrów i psychologa z 30 lipca 2025 r., z której wynika, że istnieje wysokie prawdopodobieństwo ponownego popełnienia przez skarżącego czynów o znacznej szkodliwości społecznej oraz iż stan psychiczny skarżącego nie uległ zmianie.

Zdaniem organu I instancji, tym samym brak jest możliwości udzielenia skarżącemu właściwego wsparcia w domu pomocy społecznej, co skutkowało odmową skierowania skarżącego do takiej jednostki.

Skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji, wskazując m.in., że organ nie dokonał właściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Według skarżącego, odmowa skierowania go do domu pomocy społecznej prowadzi do utrwalenia jego pobytu w warunkach szpitalnych, mimo, że jego stan zdrowia i sytuacja życiowa przemawia za pobytem w domu pomocy społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w dniu 26 lutego

2026 r. decyzję nr [...], w której utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie oraz przytoczył treść art. 54 ust. 1 u.p.s. Organ odwoławczy podał, że w sprawie istotne jest, iż w dniu 20 stycznia 2025 r. Sąd Rodzinny w S. oddalił wniosek szpitala o umieszczenie skarżącego w domu pomocy społecznej, gdyż stan zdrowia skarżącego nie uległ zmianie i nie jest on w zdolny do świadomego podejmowania decyzji we własnych sprawach życiowych, w tym do świadomego złożenia podpisu o wyrażenie zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej. Istnieje również wysokie prawdopodobieństwo, że ponownie popełni on czyn zabroniony o znacznej szkodliwości społecznej.

Organ odwoławczy wskazał, że istnienie w obrocie prawnym prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego jest wiążące dla organu administracji. Sąd rodzinny przy wydawaniu orzeczenia o skierowaniu osoby do domu pomocy społecznej dokonuje ustaleń stanu zdrowa tej osoby i jej potrzeb.

Zdaniem organu odwoławczego, nie do zaakceptowania byłaby sytuacja, w której organ administracji kieruje daną osobę do domu pomocy społecznej, podczas gdy sąd rodzinny uznaje, że nie ma podstaw do przebywania tej osoby w domu pomocy społecznej.

Skarżący złożył skargę na ww. decyzję i wniósł o uchylenie decyzji wydanych przez organy administracji obu instancji.

Zarzucił organowi naruszenie:

1. art. 54 ust. 1 u.p.s., przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że skarżący nie spełnia przesłanek skierowania do domu pomocy społecznej, mimo, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza konieczność zapewnienia mu całodobowej opieki, brak samodzielności w codziennym funkcjonowaniu oraz brak realnej możliwości zapewnienia mu niezbędnej pomocy w środowisku;

2. art. 7 k.p.a, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., przez niewyczerpujące zabranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, pominięcie istotnych okoliczności dotyczących stanu zdrowia, sytuacji rodzinnej i socjalnej skarżącego oraz dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, w szczególności zaświadczeń lekarskich, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji;

3. art. 8 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a., przez nieuwzględnienie słusznego interesu strony i naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej;

4. art. 107 § 3 k.p.a., przez sporządzenie uzasadnienia w sposób niewyczerpujący i niewyjaśniający w sposób należyty, dlaczego organ odmówił waloru rozstrzygającego dowodom przemawiającym za skierowaniem skarżącego do domu pomocy społecznej oraz dlaczego przyjął, że pobyt w szpitalu psychiatrycznym wyłącza zasadność skierowania do DPS;

5. art. 138 § 1 k.p.a., przez bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo istotnych wad postępowania dowodowego;

6. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, polegający na uznaniu, że aktualny stan zdrowia i sytuacja życiowa skarżącego przemawiają za dalszym pobytem w szpitalu psychiatrycznym, podczas gdy z akt sprawy wynika potrzeba całodobowej opieki instytucjonalnej, brak oparcia rodzinnego oraz brak realnej alternatywy w postaci usług opiekuńczych świadczonych w środowisku.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie Sąd na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej "p.p.s.a.") przeprowadził dowód z postanowienia Sądu Rejonowego [...] w S. Wydział VI Karny w S. z dnia 29 listopada 2023 r. o sygn. akt [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje:

Spór w sprawie dotyczy odmowy umieszczenia skarżącego w domu pomocy społecznej przez organ administracyjny.

Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, choć z innych powodów niż wskazane w decyzji.

Z akt wynika, że skarżący przebywa w Wojewódzkim Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Ś. , gdzie został umieszczony na podstawie orzeczenia Sądu Rejonowego S. [...] w sprawie o sygn. akt [...] o zastosowaniu wobec skarżącego środka zabezpieczającego w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym, który to środek był przedłużany przez Sąd Rejonowy w Ś. II Wydział Karny, ostatnio postanowieniem z dnia 3 września 2025 r.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 93b § 1 Kodeksu karnego (k.k.), sąd może orzec środek zabezpieczający, gdy jest to konieczne, aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego, a inne środki prawne określone w tym kodeksie lub orzeczone na podstawie innych ustaw nie są wystarczające. Środek zabezpieczający, o którym mowa w art. 93a § 1 pkt 4, można orzec jedynie, aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego o znacznej społecznej szkodliwości.

Sąd uchyla środek zabezpieczający, gdy dalsze jego stosowanie nie jest już konieczne (art. 93b § 2 k.k.).

Środek zabezpieczający i sposób jego wykonywania powinien być odpowiedni do stopnia społecznej szkodliwości czynu zabronionego, który sprawca może popełnić, oraz prawdopodobieństwa jego popełnienia, a także uwzględniać potrzeby i postępy w terapii lub terapii uzależnień. Sąd może zmienić orzeczony wobec sprawcy środek zabezpieczający lub sposób jego wykonywania, jeżeli poprzednio orzeczony środek stał się nieodpowiedni lub jego wykonywanie nie jest możliwe (art. 93b § 3 k.k.).

Sąd orzeka pobyt w zakładzie psychiatrycznym tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi (art. 93b § 5 k.k.).

Czasu stosowania środka zabezpieczającego nie określa się z góry (art. 93d § 1 k.k.).

Zgodnie z art. 202 Kodeksu karnego wykonawczego (k.k.w.), sprawcę, wobec którego wykonywany jest środek zabezpieczający, obejmuje się odpowiednim postępowaniem leczniczym, psychoterapeutycznym, rehabilitacyjnym lub resocjalizacyjnym, którego celem jest poprawa stanu jego zdrowia i zachowania w stopniu umożliwiającym funkcjonowanie w społeczeństwie w sposób niestwarzający zagrożenia porządku prawnego, a w wypadku sprawcy umieszczonego w zakładzie psychiatrycznym - również dalsze leczenie w warunkach poza tym zakładem.

Zdaniem Sądu, powyższe przepisy stoją na przeszkodzie uwzględnieniu wniosku skarżącego o umieszczenie go w domu pomocy społecznej na podstawie decyzji przez organ administracyjny.

Gdyby organ administracyjny uwzględnił wniosek skarżącego naruszyłby prawomocne orzeczenie sądu karnego o zastosowaniu wobec skarżącego środka zapobiegawczego. Organ administracyjny nie posiada kompetencji do uchylenia stosowania ww. środka wobec skarżącego do czego by w istocie doszło, gdyby organ orzekł o umieszczeniu skarżącego w domu pomocy społecznej.

W sytuacji stosowania wobec skarżącego środka zapobiegawczego w postaci umieszczenia go w zakładzie psychiatrycznym, jedynym organem kompetentnym do uchylenia ww. środka bądź jego zmiany jest sąd karny.

Tym bardziej, że stosownie do art. 204 § 1 i ·3 k.k.w., jeżeli wobec sprawcy orzeczono pobyt w zakładzie psychiatrycznym, sąd, nierzadziej niż co 6 miesięcy, orzeka w przedmiocie dalszego stosowania tego środka, a w wypadku uzyskania opinii, że dalsze pozostawanie sprawcy w zakładzie nie jest konieczne - bezzwłocznie. W razie potrzeby sąd zasięga opinii innych biegłych. Orzekając o zwolnieniu z zakładu psychiatrycznego, sąd w razie stwierdzenia, że zachodzą przesłanki do przyjęcia sprawcy do domu pomocy społecznej w rozumieniu ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2024 r. poz. 917 oraz z 2026 r. poz. 187), zawiadamia o tym właściwy organ do spraw pomocy społecznej.

Z tego powodu przedłożone przez skarżącego zaświadczenia lekarskie nie mogły wpłynąć na pozytywne rozpoznanie wniosku skarżącego.

Podkreślić należy, że wniosek o zmianę lub uchylenie środka zabezpieczającego może złożyć nie tylko skarżący, ale również dyrektor zakładu karnego, kierownik zakładu psychiatrycznego lub kierownik podmiotu leczniczego, w którym sprawca odbywa terapię lub terapię uzależnień (art.199b § 1 k.k.w.). Przed orzeczeniem, zmianą i uchyleniem środka zabezpieczającego sąd wysłuchuje:

1) psychologa;

2) w sprawach osób niepoczytalnych, o ograniczonej poczytalności lub z zaburzeniami osobowości albo gdy sąd uzna to za wskazane - ponadto lekarza psychiatrę;

3) w sprawach osób z zaburzeniami preferencji seksualnych - biegłych wskazanych w pkt 1 i 2 oraz lekarza seksuologa lub psychologa seksuologa.

W sprawach osób uzależnionych można również wysłuchać biegłego w przedmiocie uzależnienia (art. 199b § 2 k.k.w.).

Wskazać należy również, że obowiązkiem kierownika zakładu psychiatrycznego jest sporządzanie okresowych opinii o stanie zdrowia co osoby, co do której zastosowano środek zabezpieczający. Zgodnie z art. 203 § 1 k.k.w., kierownik zakładu psychiatrycznego, w którym wykonuje się środek zabezpieczający w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym, nierzadziej niż co 6 miesięcy przesyła do sądu opinię o stanie zdrowia sprawcy umieszczonego w tym zakładzie oraz o postępach w leczeniu lub terapii. Opinię taką kierownik zakładu psychiatrycznego obowiązany jest przesłać bezzwłocznie, jeżeli w związku ze zmianą stanu zdrowia sprawcy uzna, że jego dalsze pozostawanie w zakładzie nie jest konieczne.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.