WSA uchylił decyzje ZUS: brak aktywności nie wyklucza świadczenia na drugie dziecko

W dniu 5 lutego 2026 r. O. P. (dalej jako: wnioskodawczyni lub skarżąca) złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2025/2026 (od 1 lutego 2026 r. do 31 maja 2026 r.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z 20 kwietnia 2026 r. nr [...] odmówił prawa do tego świadczenia na dziecko S. P..

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż na podstawie weryfikacji danych ustalono, iż wnioskodawczyni podlega ubezpieczeniom z tytułu, który nie jest aktywnością zawodową, określoną w art. 2 pkt 1a) ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Wnioskodawczyni wywiodła odwołanie od powyższej decyzji wskazując, iż nie zgadza się odmową przyznania świadczenia wychowawczego na córkę.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z 4 maja 2026 r. nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w całości.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, iż na podstawie danych zgromadzonych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS ustalono, że wnioskodawczyni w badanym okresie była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia. Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za miesiąc styczeń 2026 r. wynosiła 1.000 zł, natomiast za luty 2026 r. oraz marzec 2026 r. odpowiednio: 1.500 zł. Kwoty te nie przekraczają 50 % minimalnego wynagrodzenia za pracę, przez co nie został spełniony przez wnioskodawczynię wymóg aktywności zawodowej.

Organ ustalił dodatkowo, że w badanym okresie wnioskodawczyni podlegała ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu jako osoba, za którą jednostka organizacyjna pomocy społecznej wójt, burmistrz, prezydent miasta ma obowiązek opłacania składki. Ustalono w tym zakresie, że wnioskodawczyni posiada na inne dziecko orzeczenie o niepełnosprawności. Zdaniem organu podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego oraz opłacania przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, wychodzi poza katalog aktywności zawodowej w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Mając powyższe na uwadze uznano, iż wnioskodawczyni nie przysługuje świadczenie wychowawcze, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki aktywności zawodowej określone w art. 2 pkt 1a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Pismem z 6 maja 2026 r. skarżąca wniosła skargę na opisaną wyżej decyzję domagając się jej uchylenia w całości wraz decyzją ją poprzedzającą.

Skarżąca wskazała, iż złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci. Jedno z dzieci posiada orzeczenie o niepełnosprawności wydane przez właściwy organ w Polsce. Organ przyznał świadczenie na dziecko z niepełnosprawnością, natomiast odmówił jego przyznania na drugie dziecko, wskazując na brak spełnienia warunku aktywności zawodowej przez skarżącą.

W ocenie skarżącej świadczenie wychowawcze przysługuje na każde dziecko natomiast art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci odnosi się do osoby wnioskodawcy, a nie do konkretnego dziecka objętego wnioskiem. Tym samym organ dokonał błędnej wykładni przepisów poprzez analizowanie spełnienia warunku aktywności zawodowej oddzielnie dla każdego dziecka. Takie podejście pozostaje w sprzeczności z literalnym brzmieniem przepisów oraz ich celem. Zwolnienie z warunku aktywności zawodowej ma charakter podmiotowy i dotyczy osoby wnioskodawcy. W sytuacji, gdy wnioskodawca wychowuje dziecko z niepełnosprawnością, nie ma obowiązku wykazywania aktywności zawodowej w odniesieniu do jakiegokolwiek dziecka w rodzinie

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.; dalej jako: p.p.s.a.). Nadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Istota sporu pomiędzy skarżącą oraz organem administracji w badanej sprawie sprowadza się do tego czy wnioskodawczyni jako osoba wychowująca dziecko niepełnosprawne i uzyskująca z tego tytułu świadczenie wychowawcze, jest uprawniona do uzyskania świadczenia wychowawczego także na drugie dziecko, nie posiadające jednak orzeczenia o niepełnosprawności.

W ocenie organu podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego oraz opłacania przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, wychodzi poza katalog aktywności zawodowej w rozumieniu ustawy.

Natomiast zadaniem skarżącej warunek aktywności zawodowej ma charakter podmiotowy i odnosi się do osoby wnioskodawcy, a nie do konkretnego dziecka objętego wnioskiem. Zatem w sytuacji, gdy wnioskodawca wychowuje dziecko z niepełnosprawnością, nie ma obowiązku wykazywania aktywności zawodowej w odniesieniu do kolejnego dziecka w rodzinie.

W myśl art. 1 ust. 2 pkt 2a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2 pkt 2 lit. c-f, za dany miesiąc, jeżeli były aktywne zawodowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc. Warunek ten nie dotyczy osób ubiegających się o świadczenie wychowawcze lub otrzymujących świadczenie wychowawcze na dziecko będące obywatelem polskim lub posiadające orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym bądź znacznym stopniu niepełnosprawności, o których mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, 1301, 1665 i 1746 oraz z 2026 r. poz. 26), lub znajdujące się pod opieką opiekuna wskazanego przez władze kraju pochodzenia.

Zdaniem Sądu, prezentowana przez organ wykładnia jest sprzeczna z brzmieniem przepisu, a także jego logiką i celem interpretowanej normy prawnej. Powoduje przy tym nieakceptowalny skutek, że rodzic, który nie ze swojego wyboru, ale z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem (co zostało potwierdzone stosownymi orzeczeniami) pozostaje nieaktywny zawodowo, jest pozbawiany świadczeń na inne dziecko, które nie jest niepełnosprawne. Tak restrykcyjna interpretacja przepisów ustawy, nie daje się pogodzić z celem ustawy w postaci wyeksponowanego w tytule: "o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci".

W ocenie Sądu, art. 1 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wyłącza warunek aktywności zawodowej w stosunku do osób, które spełnią alternatywnie (o czym świadczy użycie w tekście przepisu spójnika "lub") warunki przyznania świadczenia tj. opiekują się dzieckiem będącym obywatelem polskim lub posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym bądź znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że jeżeli dziecko nie posiada obywatelstwa polskiego, to jedynym warunkiem zwolnienia opiekuna z obowiązku wykazania aktywności zawodowej jest posiadanie przez to dziecko orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o umiarkowanym bądź znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodatkowo należy zauważyć, że ww. przepis jest skierowany do osób otrzymujących lub starających się o świadczenie wychowawcze, co powoduje, że jeżeli chociaż jedno z dzieci, którymi taka osoba się opiekuje, będzie posiadało orzeczenie o niepełnosprawności (albo orzeczenie o umiarkowanym bądź znacznym stopniu niepełnosprawności) to zwolnienie ustawowe (z obowiązku wykazania aktywności zawodowej) rozciąga się na pozostałe przypadki. Oznacza to, że opiekun niepełnosprawnego dziecka zwolniony z obowiązku aktywności zawodowej na podstawie ww. art. 1 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, będzie uprawniony do świadczeń na pozostałe dzieci, niezależnie od faktu, czy będzie aktywny zawodowo w rozumieniu art. 2 pkt 1a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tak też WSA w Krakowie w wyroku z 4 sierpnia 2026 r. sygn. akt III SA/Kr 796/26).

W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, organ dokonał błędnej wykładni ww. art. 1 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, odmawiając przyznania prawa do świadczenia wychowawczego dla córki skarżącej ze wskazanych w skarżonej decyzji przyczyn.

W ponownym postępowaniu organ uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku zgodnie z art. 153 p.p.s.a. mając w szczególności na względzie, iż warunek aktywności zawodowej zgodnie z art. 1 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie dotyczy tych osób, które sprawują opiekę chociaż nad jednym z dzieci posiadających stosowne orzeczenie o niepełnosprawności.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Sąd nie zasądził natomiast zwrotu kosztów sądowych, ponieważ postępowanie sądowoadministracyjne wolne było od kosztów sądowych, a skarżąca nie była reprezentowana przez jakiegokolwiek pełnomocnika – nie powstało więc po jej stronie prawo do zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.