Brak zwrotki odbioru decyzji podziałowej z 1994 r. nie otworzył drogi do nieważności

Postanowieniem z 8 maja 2026 r., nr [...] - po rozpatrzeniu wniosku R. K. (dalej jako: "strona" lub "skarżąca") o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 10 kwietnia 2026 r., znak: [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia 17 marca 1994 r., znak: [...], zatwierdzającej podział działki nr [...], położonej w S. przy ulicy [...] - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie orzekło o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.

Jak wyjaśnił organ administracji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, strona pismem z dnia 24 października 2025 r. wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Rejonowego w S. z dnia 17 marca 1994 r. podnosząc, iż kwestionowana we wniosku decyzja sztucznie ustaliła funkcję mieszkaniową wydzielanych działek bez żadnej podstawy prawnej. W ocenie strony przedmiotowa decyzja o podziale nieruchomości spowodowała ciągłą i trwałą szkodę właścicieli, a także stwarza ryzyko roszczeń odszkodowawczych wobec Skarbu Państwa. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przewidywał przeznaczenie przemysłowe (przemysł ciężki), działki nie posiadają drogi dojazdowej i zostały wytyczone z naruszeniem prawa, obowiązujących norm urbanistycznych i budowlanych. Zdaniem strony decyzja została wydana bez podstawy prawnej i wbrew rzeczywistemu przeznaczeniu terenu.

Na dalszym etapie postępowania strona doprecyzowała, że pismo stanowi wniosek o stwierdzenie wydania decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z 1994 r. znak: [...] z naruszeniem prawa, a podstawę wniosku stanowi art. 158 § 2 k.p.a., który umożliwia stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa bez względu na upływ czasu i w sytuacji, gdy nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji, na przykład z powodu upływu czasu lub nieodwracalnych skutków prawnych.

Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2026 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności objętej wnioskiem decyzji podziałowej wskazując, iż prowadzenie postępowania w sprawie nieważności decyzji na wniosek strony nie było możliwe z uwagi na zaistnienie negatywnej przesłanki wszczęcia postępowania, określonej w art. 158 § 3 k.p.a. tj. upływu 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona zarzuciła Kolegium naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego oraz zażądała wszczęcia postępowania nieważnościowego i wydania rozstrzygnięcia w trybie art. 158 § 2 k.p.a.

W ocenie Kolegium rozpatrującego powyższy wniosek, skarżąca posiada interes prawny do skutecznego złożenia podania o stwierdzenie nieważności decyzji podziałowej z 1994 r. Na przeszkodzie prowadzeniu postępowania nieważnościowego stoi jednak treść art. 158 § 3 k.p.a., który stanowi, że jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Kolegium wyjaśniło, że powyższy przepis wprowadzono w celu dostosowania systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. P 46/13. Ustawodawca dokonał zmian w przepisach k.p.a. poprzez zmianę brzmienia art. 156 § 2 k.p.a., który został zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491). W stanie prawnym obowiązującym od dnia 16 września 2021 r., to jest wejścia w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r., nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat - art. 158 § 3 k.p.a. Sposób zredagowania przez ustawodawcę przepisu art. 158 § 3 k.p.a. uniemożliwia wnioskodawcy po upływie trzydziestu lat żądanie wszczęcia postępowania nieważnościowego, a w konsekwencji także uzyskanie decyzji stwierdzającej nieważność kontrolowanej decyzji lub stwierdzającej wydanie takiej decyzji z naruszeniem prawa. Na mocy art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. wprowadzono dodatkową, obok dotychczasowych zawartych w art. 61a k.p.a., przesłankę negatywną dla samego wszczęcia postępowania nieważnościowego.

Kolegium odnosząc się do zarzutów strony wskazało, że wydanie rozstrzygnięcia stwierdzającego wydanie decyzji z naruszeniem prawa może nastąpić wyłącznie w postępowaniu nadzwyczajnym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, w sytuacji, gdy z przyczyn określonych w art. 156 § 2 k.p.a., to jest z przyczyny upływu 10 lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji. W przypadku, gdy od doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło 10 lat organ, po przeprowadzeniu postępowania w przypadku ustalenia, że w sprawie zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 156 § 1 k.p.a., stwierdza się wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Jeżeli jednak od doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło 30 lat prowadzenie postępowania w tym przedmiocie, w związku z brzmieniem art. 158 § 3 k.p.a., jest niedopuszczalne.

Zgodnie z ustaleniami Kolegium akta sprawy, w której została wydana kwestionowana decyzja zostały przekazane do Archiwum Państwowego w S. Oddział w M.. Kustosz Archiwum Państwowego w piśmie z dnia 24 marca 2026 r. wskazał, że w zasobie nie odnaleziono potwierdzeń odbioru przedmiotowej decyzji przez stronę postępowania. Na podstawie akt sprawy nie da się zatem precyzyjnie ustalić daty doręczenia decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego Przedsiębiorstwu P. w S., które było stroną postępowania. Jednak okoliczności takie jak: powstanie w wyniku podziału działek ewidencyjnych o nr [...] i [...], oraz odstęp czasu pomiędzy datą wydania przedmiotowej decyzji w dniu 17 marca 1994 r., a datą złożenia wniosku o stwierdzenie jej nieważności w dniu 27 października 2025 r. potwierdzają, że jest to więcej niż trzydzieści lat - o około półtora roku. Prawdopodobieństwo, iż doręczenie tej decyzji nastąpiło dopiero po upływie półtora roku od dnia jej wydania jest znikome. Niezachowanie zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji nie oznacza, że do takiego doręczenia nie doszło. Informacja o podziale nieruchomości działki nr [...], obręb [...], znalazła się w wykazie zmian gruntowych prowadzonych przez Urząd Miasta w S.. Ponadto w projekcie podziału znalazła się adnotacja pracownika P. w S., że strona nie będzie wnosić odwołania.

Zdaniem Kolegium, dowody zgromadzone w aktach sprawy były wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia. Sprawa została oceniona na podstawie całości materiału dowodowego. Nie doszło zatem do naruszenia art., art. 77 § 1 ani art. 80 k.p.a. W postępowaniu nie doszło też do naruszenia art. 6 i art. 8 k.p.a., gdyż postanowienie zostało wydane w oparciu o obowiązujące przepisy prawa i nie naruszało zasady zaufania do władzy publicznej.

Podkreślono też, że wobec powyższego ustalenia niedopuszczalne było przejście przez organ do kolejnego etapu postępowania, w którym możliwe jest merytoryczne rozpatrzenie wniosku i wydanie decyzji co do istoty. Zatem w postanowieniu wydanym w trybie art. 158 § 3 w zw. z art. 61 a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania, jakim w przypadku żądania stwierdzenia nieważności decyzji jest ocena danej decyzji pod kątem przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.

Pismem z 15 maja 2026 r. strona wniosła skargę na powyższe postanowienie oraz zawnioskowała o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Kolegium z dnia 10 kwietnia 2026.

Skarżąca zarzuciła skarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie:

1. art. 158 § 3 k.p.a. poprzez jego zastosowanie mimo niewykazania przesłanek koniecznych do rozpoczęcia biegu trzydziestoletniego terminu przewidzianego w tym przepisie,

2. art. 61a k.p.a. poprzez przekroczenie granic postępowania wstępnego i dokonanie merytorycznej oceny przesłanek nieważności bez formalnego wszczęcia postępowania, naruszenie zasad praworządności i pogłębionego zaufania obywatela do organów państwa poprzez przyjęcie fikcji doręczenia i ostateczności decyzji bez istnienia dowodów pozwalających na dokonanie takich ustaleń.

Jak wskazano w uzasadnieniu skargi, w sprawie nie ustalono żadnego z elementów koniecznych do rozpoczęcia biegu trzydziestoletniego terminu. Organ nie wskazał daty doręczenia decyzji, sposobu doręczenia, adresata, momentu rozpoczęcia biegu terminu odwoławczego ani daty uzyskania przez decyzję przymiotu ostateczności. Organ przyznał, że brak jest zwrotnych potwierdzeń odbioru decyzji, a jednocześnie w zasobie archiwalnym - zgodnie z informacją kustosza archiwum państwowego - nie odnaleziono potwierdzeń doręczenia decyzji stronie postępowania. Mimo tego organ przyjął, że doręczenie musiało nastąpić, a trzydziestoletni termin upłynął, opierając się wyłącznie na skutkach wtórnych decyzji, takich jak wpisy w ewidencji gruntów i księgach wieczystych oraz na ocenie prawdopodobieństwa doręczenia. Takie rozumowanie stanowi niedopuszczalne zastąpienie ustawowych przesłanek domniemaniem faktycznym, co pozostaje w sprzeczności z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Skutki administracyjne decyzji nie stanowią dowodu jej doręczenia ani jej ostateczności i nie mogą zastępować ustaleń faktycznych wymaganych dla zastosowania art. 158 § 3 k.p.a.

W ocenie skarżącej na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów pozwalających ustalić, czy od decyzji wniesiono odwołanie, czy decyzja została opatrzona klauzulą ostateczności, ani czy doszło do zakończenia toku instancyjnego. Brak jest również rozstrzygnięcia organu II instancji. W konsekwencji nie można ustalić nie tylko momentu doręczenia, ale również momentu uzyskania przez decyzję przymiotu ostateczności, co czyni niemożliwym przyjęcie, że rozpoczął bieg jakikolwiek termin z art. 158 § 3 k.p.a.

Zdaniem skarżącej w sprawie kluczowe znaczenie ma informacja pochodząca z archiwum państwowego, zgodnie z którą w zasobie archiwalnym nie odnaleziono potwierdzeń odbioru decyzji. Organ nie podjął żadnych działań zmierzających do rzeczywistego odtworzenia stanu faktycznego, lecz przyjął konstrukcję, że brak dokumentów oznacza ich istnienie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia 17 marca 1994 r., znak: [...], zatwierdzającej podział działki nr [...], położonej w S..

Jako podstawę rozstrzygnięcia organ administracji wskazał art. 158 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691) stanowiący, iż jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Powyższy przepis ograniczający w czasie możność stwierdzenia nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 pkt 2, 5 i 6 wszedł w życie z dniem 16 września 2021 r. Został on wprowadzony do porządku prawnego w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., P 46/13 na mocy którego za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP uznano art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji upłynął znaczny okres czasu, a była ona podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy. W wyroku tym Trybunał podzielił stanowisko o konieczności dokonania wykładni art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. nie tylko z uwzględnieniem zasady praworządności, ale także w kontekście zasady ochrony trwałości decyzji administracyjnych i zasady ochrony praw nabytych. Trybunał podkreślił, iż w sytuacji, w której decyzja korzystała przez kilkadziesiąt lat z domniemania zgodności z prawem i wywołała skutki w zakresie nabycia praw przez adresatów, a dodatkowo przesłanka stwierdzenia nieważności ma charakter prawnie niedookreślony, zasada praworządności i zasada stabilizacji stosunków prawnych, sprzeciwiają się dopuszczalności stwierdzenia nieważności takiej decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa. Dokonując powyższej konstatacji o sprzeczności art. 156 § 2 k.p.a. z art. 2 Konstytucji RP, Trybunał nie wskazał, czy właściwym terminem w tym kontekście jest przewidziany w art. 156 § 2 k.p.a. dziesięcioletni termin – pozostawiając tę kwestię w sposób wyraźny do uznania ustawodawcy, który powinien dokonać nowelizacji art. 156 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. w taki sposób, aby uwzględnić zarówno zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), jak i zasadę pewności prawa oraz zasadę zaufania obywatela do państwa (art. 2 Konstytucji RP). Trybunał przy tym podkreślił, iż ustawodawca dysponuje swobodą w wyborze instrumentów prawnych służących realizacji wymienionych wyżej wartości konstytucyjnych.

Istota sporu rozpatrywanego w niniejszej sprawie sprowadza się do tego czy organ administracji prawidłowo ustalił, iż od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji podziałowej której dotyczył wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności upłynął okres 30 lat.

W ocenie organu, w sytuacji, gdy z uwagi na brak zachowania zwrotnych potwierdzeń odbioru, w oparciu o dane archiwalne nie da się precyzyjnie ustalić daty doręczenia decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego ówczesnej stronie tj. P. " w S., najbardziej prawdopodobną datę doręczenia decyzji należało ustalić w oparciu o inne dostępne dane. Zdaniem Kolegium o doręczeniu objętej żądaniem skarżącej decyzji podziałowej niezwłocznie po jej wydaniu, a z pewnością o tym, że między datą jej doręczenia a datą orzekania w niniejszej sprawie upłynął okres co najmniej trzydziestu lat, świadczą następujące okoliczności:

- fakt wywołania przez decyzję skutków prawnych - tj. powstania w wyniku podziału działek ewidencyjnych nr [...] i [...] o czym świadczy m.in. ujawnienie powstałych w wyniku podziału działek w ewidencji gruntów i budynków oraz w księgach wieczystych,

- fakt, że odstęp czasu pomiędzy datą wydania decyzji (17 marca 1994 r.) a datą złożenia wniosku o stwierdzenie jej nieważności (27 października 2025 r.) jest dłuższy niż okres wskazany w art. 158 § 3 k.p.a., o półtora roku, zaś prawdopodobieństwo, iż doręczenie tej decyzji nastąpiło dopiero po upływie półtora roku od dnia jej wydania jest znikome.

Natomiast jak wynika ze skargi, w ocenie skarżącej kluczowy w sprawie jest brak odnalezienia w archiwum zwrotnych potwierdzeń odbioru decyzji czy innego dowodu ich doręczenia. Zdaniem skarżącej, skoro takich dowodów nie było należało podjąć działania zmierzające do rzeczywistego odtworzenia stanu faktycznego. Z drugiej strony, w ocenie skarżącej, organ administracji przekroczył granice postępowania wstępnego z art. 61a k.p.a., wchodząc w ocenę merytoryczną sprawy nieważnościowej. Zamiast ograniczyć się do formalnej oceny dopuszczalności wszczęcia postępowania, dokonał analizy skutków prawnych decyzji, jej wykonania oraz wpisów ewidencyjnych i wieczystoksięgowych. Zatem w ten sposób organ w rzeczywistości przeprowadził skrócone postępowanie nieważnościowe bez jego wszczęcia, co stanowi obejście konstrukcji art. 156 i 158 k.p.a.

W badanej sprawie nie jest sporne, iż w zarchiwizowanych aktach sprawy zakończonej decyzją podziałową Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia 17 marca 1994 r. brak jest zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji przez ówczesną stronę postępowania tj. Przedsiębiorstwo P. " w S.. Jednak brak zwrotnych potwierdzeń obioru decyzji administracyjnych po upływie znacznych okresów czasu nie jest sytuacją nietypową, a odnalezienie zwrotnego potwierdzenia odbioru po przeszło 30 latach bywa niemożliwe przede wszystkim ze względu na upływ formalnych okresów przechowywania akt, procedurę brakowania dokumentacji niearchiwalnej oraz wymogi porządkowania akt przed ich przekazaniem do archiwów państwowych. W szczególności z uwagi na zasady przechowywania dokumentów większość indywidualnych spraw administracyjnych klasyfikowana jest jako dokumentacja niearchiwalna (kategoria B). Okres przechowywania dla takiej grupy spraw w jednolitym rzeczowym wykazie akt (JRWA) wynosi zazwyczaj od 5 do 25 lat. Po upływie tego czasu akta są niszczone (wraz z ZPO) w procedurze tzw. brakowania akt. Nawet jeśli cała sprawa lub sam akt normatywny/decyzja zostaje zakwalifikowana do kategorii A (materiały archiwalne przechowywane bezterminowo), na etapie przygotowywania akt do przekazania do Archiwum Państwowego dokonuje się ich porządkowania. Załączniki czysto techniczne, wtórne lub techniczno-doręczeniowe (jak koperty czy same zwrotki) w tym procesie były częstokroć wyłączane z tomu, jeżeli zostało uznane, że kluczowy dla wartości historycznej jest sam tekst decyzji z adnotacją o jej ostateczności.

W realiach badanej sprawy należy mieć na względzie skutki reorganizacji i reformy administracji publicznej. Na przestrzeni 30 lat dochodziło do zmian ustrojowych i terytorialnych (m.in. reforma administracyjna z 1999 r., znoszenie lub przekształcanie urzędów rejonowych, likwidacja przedsiębiorstw państwowych). W trakcie sukcesji akt pomiędzy sukcesorami prawnymi lub archiwami często dochodziło do dekompletacji dokumentacji lub zagubienia spisów zdawczo-odbiorczych. Jest przy tym wiedzą powszechną, że tego typu zdarzenia nie mały charakteru odosobnionego w okresie transformacji ustrojowej.

Jeśli dostrzec, iż w badanej sprawie urząd rejonowy został przekształcony w ramach reformy samorządowej w 1999 r. a przedsiębiorstwo państwowe będące stroną postępowania podziałowego zostało zlikwidowane w 2002 r., poszukiwanie w 2026 r. zwrotnych potwierdzeń odbioru lub innych dowodów doręczenia decyzji z innych źródeł niż archiwum państwowe jawi się jako obiektywnie niemożliwe. Zresztą skarżąca domagając się "działań zmierzających do rzeczywistego odtworzenia stanu faktycznego" nie wskazuje na czym miałyby one w istocie polegać.

Powyższe prowadzi do wniosku, iż w badanej sprawie ustalenie daty doręczenia decyzji podziałowej musiało następować w oparciu o stosowne dowody pośrednie. Przy czym Kolegium trafnie przyjęło, że sam fakt niezachowania zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji nie oznacza, że do takiego doręczenia nie doszło.

Kolegium na wstępnym etapie procedowania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z 1994 r. było zobowiązane do zweryfikowania czy nie doszło do przekroczenia trzydziestoletniego terminu, w którym dopuszczalne jest wszczęcie postępowania nieważnościowego. W ocenie Sądu organ prawidłowo zgromadził i ocenił dostępne dowody pośrednie i w uprawniony sposób uznał, że do doręczenia decyzji podziałowej doszło niezwłocznie po jej wydaniu. W konsekwencji uprawniony był też wniosek, że odstęp czasu pomiędzy datą wydania decyzji z 17 marca 1994 r. a datą złożenia wniosku o stwierdzenie jej nieważności tj. 27 października 2025 r. a także funkcjonowanie decyzji podziałowej w obrocie prawnym nakazuje stwierdzić upływ terminu, o którym mowa w art. 158 § 3 k.p.a. Organ w powyższym zakresie działał w dopuszczalnym zakresie swobodnej oceny dowodów, a swoje rozstrzygniecie należycie uzasadnił.

Jeśli chodzi o zarzuty skargi akcentujące, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów pozwalających ustalić, czy od decyzji wniesiono odwołanie, czy decyzja została opatrzona klauzulą ostateczności, ani czy doszło do zakończenia toku instancyjnego Sąd ustalił, iż aktach sprawy (k. 282) znajduje się odpis decyzji Urzędu Rejonowego w S. z dnia 17 marca 1994 r., znak: [...] zatwierdzającej podział działki [...] na działki [...] i [...]. W jej prawym rogu naniesiono adnotację "Decyzja niniejsza jest ostateczna w administracyjnym toku postępowania, S. dnia 5 kwiecień 1994 r.". Przedmiotowa adnotacja urzędowa jest w ocenie Sądu wystarczająca dla poczynienia niezbędnych w sprawie ustaleń i jest przekonującym dowodem na wprowadzenie decyzji do obrotu prawnego. Wynika z niej, że do doręczenia decyzji doszło co najmniej dwa tygodnie przed datą wskazaną na adnotacji. Jeśli zważyć dodatkowo na okoliczność, że decyzja podziałowa była wykonywana zarówno w aspekcie formalnym poprzez dokonywanie wpisów w ewidencji gruntów jak i faktycznym, poprzez sprzedaż podzielonych nieruchomości - w następstwie czego w ostatecznym rozrachunku aktualnie skarżąca uzyskała tytuł prawny do części dzielonej nieruchomości - brak jest jakichkolwiek racjonalnych podstaw do przyjmowania, iż przedsiębiorstwo państwowe, zainteresowane podziałem w zatwierdzonym kształcie, nie miało wiedzy o podjęciu decyzji względnie zamierzało ją zaskarżać odwołaniem. Uprawniony jest natomiast wniosek, iż przedsiębiorstwo po wydaniu decyzji zgodnej z jego żądaniem w pełni zaakceptowało zapadłe rozstrzygniecie i podejmowało dalsze czynności w oparciu o decyzję ostateczną.

Nie jest też zasadne twierdzenie skargi, iż w sprawie doszło do niedopuszczalnego przerzucenia ciężaru dowodu na stronę. Ustalenia w sprawie zostały poczynione z urzędu, przez organ administracji, który rozpatrywał wniosek skarżącej. Natomiast skarżąca miała możliwość naprowadzania dowodów na potwierdzenie swoich racji.

Nie jest też zasadny zarzut dotyczący przekroczenia zakresu postępowania wstępnego. Czynności organu administracji zmierzały jedynie do weryfikacji czy skarżąca jest podmiotem uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, a po potwierdzeniu jej uprawnienia w tym zakresie, zmierzały do weryfikacji upływu czasu pomiędzy doręczeniem decyzji a wystąpieniem z wnioskiem o stwierdzenie nieważności.

Jeśli chodzi natomiast o stanowisko skarżącej dotyczące możliwości stwierdzenia wydania kwestionowanej decyzji podziałowej z rażącym naruszeniem prawa należy wyjaśnić, iż dopiero potwierdzenie zachowania terminu określonego przez ustawodawcę w art. 158 § 3 k.p.a. dawałoby podstawy do prowadzenia postępowania nieważnościowego a dalej, już w jego toku, do merytorycznej weryfikacji przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji względnie wydania decyzji podziałowej z rażącym naruszeniem prawa. W tym zakresie należy przywołać utrwalony w orzecznictwie oraz w piśmiennictwie pogląd, że nie jest możliwe wydanie decyzji opartej na art. 158 § 2 bez uprzedniego wszczęcia i prowadzenia postępowania o stwierdzenie nieważności. Oznacza to, że przepisy wyłączające to postępowanie wykluczają również wydanie decyzji stwierdzającej naruszenie prawa (zob. np. wyroki NSA: z 7 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 1481/07,; z 9 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 429/15; z 22 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1120/16; z 16 maja 2018 r., sygn. akt II OSK 1584/16, z 13 czerwca 2018 r., sygn. akt II OSK 3170/17; wyrok NSA z 25 lutego 2026 r., sygn. akt I OSK 932/24,); zob. również: M. Jaśkowska [w:] M. skarżącej należy, A. Wróbel, M. Jaśkowska, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2023, art. 158; T. Kiełkowski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2023, art. 158).

Z powyższych względów Sąd, nie stwierdził podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia i zobowiązany był oddalić skargę, o czym orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Cytowane w uzasadnieniu wyroki sądów administracyjnych są dostępne

w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej na stronie www. orzeczenia.nsa.gov.pl.