Sąd stwierdził przewlekłość ZUS w sprawie świadczenia, ale bez rażącego naruszenia prawa

II SAB/Łd 334/26

Uzasadnienie

Pismem z 25 czerwca 2026 r. E. J. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sprawie wniosku z 2 kwietnia 2026 r. (znak sprawy: 010070.684.3492612.2026) o świadczenie "Aktywni rodzice w pracy".

Organowi skarżąca zarzuciła naruszenie art. 35 § 3 k.p.a. w związku z przepisami ustawy z 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic" (tj.: Dz.U. z 2026 r., poz. 532 ze zm.) [dalej: ustawa o wspieraniu rodziców], poprzez niezałatwienie sprawy w ustawowym 2-miesięcznym terminie, mimo złożenia ponaglenia 8 czerwca 2026 r.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o:

1. zobowiązanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do niezwłocznego wydania decyzji w sprawie wniosku z 2 kwietnia 2026 r. o świadczenie "Aktywni rodzice w pracy" dotyczącego synów strony: R. J. i M. J.;

2. stwierdzenie, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania oraz że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa;

3. przyznanie od organu sumy pieniężnej w wysokości 1.000 zł na podstawie art. 149 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.] w związku z tym, że przewlekłość postępowania dotyczy wniosku obejmującego dwójkę moich dzieci,

4. zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania (w tym wpisu sądowego).

W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że 2 kwietnia 2026 r. złożyła wniosek o świadczenie "Aktywni rodzice w pracy". Wniosek ten dotyczył przyznania ww. świadczenia za kwiecień 2026 r. na małoletnie dzieci: M. J. i R. J. (bliźnięta-obaj urodzeni 19 lutego 2025 r.).

Skarżąca zaznaczyła, że ustawowy, dwumiesięczny termin na załatwienie sprawy minął na początku czerwca 2026 r. W związku z bezczynnością organu, strona złożyła ponaglenie 8 czerwca 2026 r. Skarżąca zaakcentowała, że do dnia wniesienia niniejszej skargi organ nie wydał decyzji. Ponadto, w zawiadomieniu z 17 czerwca 2026 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż rozpoznanie wniosku z 4 maja 2026 r. o świadczenie "Aktywnie w żłobku" nastąpi dopiero po zakończeniu postępowania dotyczącego wniosku z 2 kwietnia 2026 r. Przewlekłość postępowania w sprawie wniosku z 2 kwietnia 2026 r. wywołuje więc bezpośrednie negatywne skutki w zakresie innego postępowania prowadzonego przez ten sam organ.

W ocenie strony działanie organu nosi znamiona rażącej przewlekłości. ZUS nie tylko ignoruje ustawowe terminy i złożone ponaglenie, ale swoją opieszałością paraliżuje i blokuje kolejne procedury, pozbawiając dzieci skarżącej należnych środków na opiekę. Organ posiada komplet danych, a sprawa nie wymaga skomplikowanego postępowania dowodowego. Pomimo upływu terminu oraz wniesienia ponaglenia organ pozostaje bierny, co potwierdza, że przewlekłość ma charakter utrwalony, a nie incydentalny.

Takie działanie pozostaje w oczywistej sprzeczności z zasadą szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.) oraz zasadą zaufania obywatela do organów państwa. Okoliczności sprawy świadczą o oczywistym i nieusprawiedliwionym przekroczeniu terminów ustawowych przez organ.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Organ wyjaśnił, że 2 kwietnia 2026 r. skarżąca złożyła wniosek o świadczenie "Aktywni rodzice w pracy" na dzieci M. J. i R. J.. We wniosku skarżąca wskazała, że dzieci wychowuje wspólnie z M. J.1. Organ wspomniał, że 5 stycznia 2026 r. strona złożyła wniosek o świadczenie "Aktywni w żłobku" na dwójkę ww. dzieci. Pismem z 16 lutego 2026r. organ poinformował skarżącą o przyznaniu prawa do świadczenia "Aktywni w żłobku" od 1 stycznia 2026 r. W związku z powyższym po wpłynięciu kolejnego wniosku 2 kwietnia 2026 r. "Aktywni rodzice w pracy" - wniosek ten został przekazany do weryfikacji. W trakcie czynności sprawdzających ustalono, że z dniem 30.12.2025 r. wykreślono z rejestru żłobków dziennego opiekuna dzieci skarżącej, zaś placówka nie figurowała w rejestrze żłobków i klubów dziecięcych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Następnie 17 czerwca 2026r. organ wydał dwie decyzje uchylające przyznane prawo do świadczenia "Aktywni w żłobku" za pobyt dziecka M. i R. J.. Decyzje nie są prawomocne z uwagi na wniesione odwołania.

Reasumując organ podniósł, że weryfikacja wniosku o świadczenie "Aktywni w żłobku" była konieczna do rozpatrzenia kolejnego wniosku skarżącej "Aktywni rodzice w pracy", ponieważ na to samo dziecko, za dany miesiąc, przysługuje tylko jedno ze świadczeń "Aktywny rodzic". Ponadto w przypadku świadczenia "Aktywni rodzice w pracy" konieczna jest weryfikacja aktywności zawodowej wnioskodawcy oraz drugiej osoby wspólnie wychowującej dziecko. W tym zakresie organ sprawdza deklarację płatników składek (pracodawcy), które płatnik składek składa za dany miesiąc do 20 dnia kolejnego miesiąca - w tym przypadku deklaracje za kwiecień 2026 r. do 20 maja 2026 r.

Dodatkowo organ zauważył, że konieczna była weryfikacja, czy dzieci nie uczęszczają do żłobka lub przedszkola, bo na dzieci uczęszczające do placówek świadczenie nie przysługuje.

W związku z powyższym 29 czerwca 2026 r. organ przyznał skarżącej świadczenie "Aktywni rodzice w pracy" na dwójkę dzieci: M. i R. J..

Zatem w ocenie organu zarzuty skarżącej podniesione w skardze co do przewlekłości postępowania są niezasadne.

W replice skarżąca wskazała, że argumentacja organu jest w całości chybiona i stanowi próbę usprawiedliwienia opieszałości, co potwierdza zgromadzony materiał dowodowy, w tym oficjalna korespondencja prowadzona przez portal PUE ZUS. Wydanie decyzji przyznającej świadczenie dopiero 29 czerwca 2026 r. (tj. po wniesieniu ponaglenia i skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania do WSA w Łodzi) jedynie potwierdza fakt wystąpienia przewlekłości postępowania, która miała charakter rażący.

Skarżąca wniosła o stwierdzenie, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie z wniosku z 2 kwietnia 2026 r. oraz że przewlekłość ta miała charakter rażący, przyznanie na rzecz skarżącej od organu, na podstawie art. 149 § 2 ustawy p.p.s.a., sumy pieniężnej w wysokości 10.000 zł oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zwróciła uwagę, że organ powołał się na wcześniejsze postępowanie dotyczące świadczenia "Aktywnie w żłobku" jako przyczynę opóźnienia w rozpoznaniu przedmiotowego wniosku z 2 kwietnia 2026 r., zatem w ocenie strony konieczne jest przedstawienie pełnej chronologii zdarzeń. Chronologia ta ma istotne znaczenie, ponieważ pozwala wykazać, że weryfikacja wcześniejszego wniosku w sprawie świadczenia "Aktywnie w żłobku" rozpoczęła się jeszcze przed wniesieniem wniosku o świadczenie "Aktywni rodzice w pracy", w zakresie której złożono skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania. Zdaniem strony w rzeczywistości ZUS miał dużo więcej czasu na weryfikację wniosku we wcześniejszej sprawie "aktywnie w żłobku" niż wskazuje w swojej odpowiedzi. Przebieg tego postępowania nie mógł więc stanowić dostatecznego usprawiedliwienia dla opóźnienia w kolejnym postępowaniu odnośnie "aktywni rodzice w żłobku".

Dla potwierdzenia ww. okoliczności, jak również dla wykazania, że opóźnienia organu mają charakter ciągły i zaburzają bieg kolejnych spraw, strona przedstawiła dokładną chronologię zdarzeń:

• 13 listopada 2025 r. - zawarcie umów na opiekę dzienną nad dziećmi obowiązujących od 1 stycznia 2026 r.,

• 30 grudnia 2025 r. - wydanie decyzji przez Prezydenta Miasta Łodzi o wykreśleniu opiekuna objętego umową z wykazu dziennych opiekunów (uprawomocniła się w lutym 2026 r.) - przy czym, skarżąca dopiero 1 kwietnia 2026 r. pozyskała z Urzędu Miasta Łodzi potwierdzenie, że faktycznie ten opiekun jest wykreślony z rejestru i że decyzja w tym zakresie już się uprawomocniła,

• 5 stycznia 2026 r. - złożenie wniosku o świadczenie "Aktywnie w żłobku",

• 20 lutego 2026 r. - wypłata świadczenia "Aktywnie w żłobku" za styczeń 2026 r. bezpośrednio na konto organizatora opieki,

• 26 marca 2026 r. - złożenie przez skarżącą zapytania poprzez PUE ZUS o powody braku wypłaty świadczenia na rzecz placówki za luty,

• 27 marca 2026 r. - odpowiedź ZUS informująca, że sprawa jest weryfikowana z powodu wykreślenia/zawieszenia placówki w Rejestrze Żłobków, z zaleceniem kontaktu ze żłobkiem,

• 1 kwietnia 2026 r. - ustalenie w Urzędzie Miasta Łodzi faktu wykreślenia opiekuna,

• 2 kwietnia 2026 r. - złożenie wniosku o świadczenie "Aktywni rodzice w pracy" od kwietnia 2026 r. (znak sprawy: 010070.684.3492612.2026),

• 3 kwietnia 2026 r. - odpowiedź ZUS informująca o przekazaniu sprawy "aktywnie w żłobku" do realizacji do Centrum Obsługi Świadczeń w Białymstoku,

• 13 kwietnia 2026 r. - złożenie pisemnych wyjaśnień do ZUS w odpowiedzi na wezwanie z 10 kwietnia 2026 r. w sprawie "aktywnie w żłobku" dotyczących sytuacji rejestrowej opiekuna i rozwiązania umów,

• 4 maja 2026 r. - złożenie wniosku o świadczenie "Aktywnie w żłobku" od maja 2026 r. w związku z przyjęciem dzieci do Klubu Dziecięcego "[...]",

• 18 maja 2026 r. - złożenie do ZUS uzupełniających wyjaśnień do sprawy "Aktywnie w żłobku" wraz z potwierdzeniem zgłoszenia sprawy do prokuratury,

• 8 czerwca 2026 r. - złożenie ponaglenia do ZUS w sprawie wniosku z 2 kwietnia 2026 r. (znak sprawy: 010070.684.3492612.2026).

• 17 czerwca 2026 r. - wydanie przez ZUS decyzji uchylających prawo do świadczenia "Aktywnie w żłobku" od 01.01.2026 r. (znak sprawy: 010070.684.23866.2026),

• 25 czerwca 2026 r. - wniesienie odwołań od decyzji ZUS z 17 czerwca 2026 r. (sprawa 010070.684.23866.2026) do Prezesa ZUS oraz wniesienie skargi na przewlekłość postępowania w sprawie 010070.684.3492612.2026 do WSA w Łodzi,

• 29 czerwca 2026 r. - wydanie przez ZUS decyzji przyznających świadczenie "Aktywni rodzice w pracy" za okres od 1 kwietnia 2026 r. do 31 maja 2026 r. w kwocie 1500 zł miesięcznie na każde dziecko w ramach sprawy nr 010070.684.3492612.2026.

W ocenie skarżącej powyższa chronologia wskazuje, że postępowanie dotyczące świadczenia "Aktywnie w żłobku" od stycznia 2026 r. było prowadzone przez ZUS równolegle z późniejszym postępowaniem dotyczącym świadczenia "Aktywni rodzice w pracy". Jednocześnie z załączonej dokumentacji wynika, że już przed złożeniem wniosku z 2 kwietnia 2026 r. organ posiadał wiedzę o kluczowej dla swojej późniejszej argumentacji okoliczności, tj. o problemie dotyczącym statusu dziennego opiekuna i weryfikował już wcześniej tę sprawę.

Strona zaakcentowała, że już 27 marca 2026 r. ZUS poinformował skarżącą o prowadzeniu weryfikacji związanej z sytuacją placówki i statusem opiekuna. Następnie 1 kwietnia 2026 r., a więc jeszcze przed złożeniem wniosku o świadczenie "Aktywni rodzice w pracy", skarżąca przekazała ZUS informacje uzyskane w Urzędzie Miasta Łodzi dotyczące sytuacji rejestrowej opiekuna. Oznacza to, że okoliczność, którą ZUS następnie wskazywał jako uzasadnienie opóźnienia w rozpoznaniu wniosku kwietniowego, była organowi znana już przed jego złożeniem.

Skarżąca podtrzymała wniosek o stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Uzasadniając wniosek o przyznanie sumy pieniężnej strona podniosła, że modyfikuje i podwyższa wniosek o przyznanie, na podstawie art. 149 § 2 ustawy p.p.s.a., sumy pieniężnej w kwocie 10.000 zł (w miejsce pierwotnie wnioskowanej kwoty 1.000 zł). Taki zakres żądania jest bardziej adekwatny do czasu trwania przewlekłości, sposobu prowadzenia postępowania, braku wykazania przez organ konkretnych przeszkód uzasadniających przekroczenie terminu oraz faktu, że do zakończenia postępowania doszło dopiero po wniesieniu przez skarżącą ponaglenia i skargi do sądu administracyjnego. W niniejszej sprawie - w ocenie skarżącej - za zastosowaniem tego środka przemawia przede wszystkim: przekroczenie ustawowego terminu załatwienia sprawy; brak wykazania przez organ konkretnej przeszkody uniemożliwiającej terminowe rozpoznanie wniosku; brak wykazania prawidłowego zastosowania art. 36 § 1 k.p.a.; brak wezwania skarżącej do uzupełnienia informacji lub dokumentów w sprawie wniosku z 2 kwietnia 2026 r.; wcześniejsza wiedza organu o okoliczności, na którą później powoływał się jako na przyczynę opóźnienia; brak zakończenia sprawy pomimo wniesienia ponaglenia; wydanie decyzji dopiero po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego (jednocześnie ZUS był w stanie zakończyć sprawę bardzo szybko po wniesieniu skargi), przewlekłość dotyczyła świadczenia na dwoje dzieci; chodziło o środki związane z bieżącym utrzymaniem rodziny; aktywna i lojalna postawa skarżącej, która podejmowała kolejne działania zmierzające do wyjaśnienia sprawy.

Ponadto, opóźnienie dotyczyło świadczenia związanego z wychowywaniem i utrzymaniem dwójki małoletnich dzieci - bliźniąt urodzonych 19 lutego 2025 r. Brak terminowego rozstrzygnięcia w sprawie świadczenia związanego z utrzymaniem dwójki małoletnich dzieci wywołał stan niepewności co do przysługujących jej świadczeń mających wpływ na sytuację finansową rodziny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga okazała się częściowo zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], kontrola - o której mowa powyżej - obejmuje m.in. orzekanie w sprawie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

Zgodnie z art. 149 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a ustawy p.p.s.a.).

Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 ustawy p.p.s.a.).

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 4 ustawy p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Oznacza to, że w przypadku takiej skargi skierowanie jej do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od wniosku strony. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Dokonując oceny zasadności wywiedzionej skargi w tak zakreślonych ramach prawnych Sąd doszedł do przekonania, że organ dopuścił się przewlekłości, która jednak nie miała rażącego charakteru.

Z okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, że skarżąca 2 kwietnia 2026 r. złożyła wniosek o świadczenie "Aktywni rodzice w pracy". Wniosek ten dotyczył przyznania ww. świadczenia za kwiecień 2026 r. na małoletnie dzieci: M. J. i R. J..

Wskazać w tym miejscu należy, iż zgodnie z art. 52 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie.

Przepis art. 53 § 2 b ustawy p.p.s.a. stanowi natomiast, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.

W przypadku skargi na bezczynność organu, stosownie do art. 37 § 1 pkt 1 kpa, stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1.

W niniejszej sprawie wniesienie skargi powinno zatem zostać poprzedzone złożeniem ponaglenia w trybie art. 37 § 1 k.p.a. bowiem w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 54 ust. 2 ustawy z 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – "Aktywny rodzic" (Dz.U. z 2024 r. poz. 858) [dalej: ustawa o wspieraniu rodziców] gdyż przedmiotowe świadczenie nie było realizowane w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.

Istotnie skarżąca wniesienia skargi poprzedziła złożeniem ponaglenia z 8 czerwca 2026 r., w którym domagała się niezwłocznego podjęcia czynności zmierzających do rozpatrzenia jej wniosku z 2 kwietnia 2026 r. Zatem wymóg ten został spełniony i skarga może zostać rozpoznana.

Przechodząc zatem do meritum sprawy stwierdzić należy, że pojęcie przewlekłości postępowania zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a., jako stan, w którym postępowanie prowadzone jest dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie akceptowany jest pogląd, że pojęcie przewlekłości postępowania obejmuje opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym. O przewlekłości postępowania można mówić wówczas, gdy czas jego trwania przekracza rozsądne granice, przy uwzględnieniu terminowości i prawidłowości czynności podjętych przez organ, a także stopnia zawiłości sprawy i postawy samej strony (por. przykładowo wyroki NSA: z 26 października 2012 r., II OSK 1956/12 oraz z 28 lipca 2015 r., II OSK 3274/14). Przewlekłość obejmuje przypadki, w których formalnie nie dochodzi do przekroczenia terminu załatwienia sprawy (np. w związku z zastosowaniem art. 36 § 1 k.p.a.), ale organ załatwia sprawę dłużej niż powinien w świetle zasady szybkości postępowania. Innymi słowy, postępowanie jest przewlekle prowadzone, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód (por. uchwała NSA z 22 czerwca 2020 r., II OPS 5/19).

Postępowanie w sprawie wniosku skarżącej z 2 kwietnia 2026 r. o przyznanie świadczenia "Aktywni rodzice w pracy" zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziców powinno zakończyć się w terminie 2 miesięcy od dnia złożenia wniosku wraz z dokumentami. Dalej należy zauważyć, że na podstawie art. 44 ust. 1 tej ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ustalając lub weryfikując prawo do świadczenia "Aktywni rodzice w pracy" lub świadczenia "Aktywnie w domu", jest obowiązany do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji, drogą elektroniczną z rejestrów publicznych oraz z własnych rejestrów odpowiednio informacji koniecznych do rozpoznania wniosku.

W niniejszej sprawie wniosek o świadczenie wpłynął do organu 2 kwietnia 2026 r. Z akt sprawy nie wynika, aby organ wezwał skarżącą do usunięcia braków formalnych wniosku. Nie ma też informacji aby organ zawiadomił skarżącą o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy. Wprawdzie w odpowiedzi na skargę wskazano, że sprawa niniejsza była uzależniona od postępowania w sprawie "aktywni w żłobku", jednakże taka argumentacja organu nie przekonuje tutejszego Sądu, skoro te dwa postępowania odnosiły się do zupełnie innych okresów ("Aktywni w żłobku" dotyczyło stycznia 2026 r., zaś "Aktywni rodzice w pracy" zostało wszczęte na wniosek z kwietnia 2026 r.). Nie istniało zatem wskazane przez organ powiazanie przyczyno-skutkowe. Stwierdzić zatem należy, że organ przekroczył termin do załatwienia sprawy wyznaczony przez art. 48 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziców, a opieszałość w podejmowaniu działań przez organ skutkowała stwierdzeniem przewlekłości tego postępowania.

Z tych też względów Sąd stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania z wniosku skarżącej z 2 kwietnia 2026 r. w sprawie przyznania świadczenia "Aktywni rodzice w pracy".

Zdaniem Sądu oceniając stan przewlekłości, stwierdzić trzeba w oparciu o analizę całokształtu okoliczności niniejszej sprawy, iż przewlekłość ta miała miejsce bez rażącego naruszenia prawa. Zdaniem składu orzekającego, rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym wyraźnie, ewidentnie, bezdyskusyjnie i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa. W orzecznictwie akcentuje się, iż rażącym naruszeniem prawa będzie właśnie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego po prostu jako naruszenie, bądź zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, iż dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi więc być znaczne i niezaprzeczalne, rażąco naruszając normy postępowania. Innymi słowy, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (zob. np. wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12; wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2014 r., I OSK 2563/13; wyrok NSA z 17 listopada 2015 r., II OSK 652/15). Badana sprawa pozbawiona jest tego rodzaju elementów drastycznego naruszenia prawa przez organ. W ocenie Sądu opóźnienie w rozpoznaniu wniosku skarżącej nie nosiło cech lekceważącego traktowania obowiązków nałożonych na organ mocą przepisów k.p.a., lecz wynikało z ich nieprawidłowej interpretacji.

Z tych też względów orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Następnie Sąd dostrzega, że po wniesieniu skargi do tutejszego sądu ZUS w dniu 29 czerwca 2026 r. wydał dwie informacje o przyznaniu stronie wnioskowanych świadczeń "Aktywni rodzice w pracy" na oboje dzieci. Zatem w dacie wniesienia skargi (25 czerwca 2026 r.) do Sądu trwał jeszcze stan przewlekłego powadzenia postępowania, ale stan ten ustał przed rozpoznaniem sprawy przez Sąd. W związku z tym postępowanie sądowe dotyczące nakazania organowi rozpatrzenia wniosku skarżącej o wydanie rozstrzygnięcia podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe z uwagi na brak możliwości zastosowania przez sąd trybu przewidzianego w art. 149 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. Stosownie bowiem do treści uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 listopada 2008 r., I OPS 6/08, przepis art. 161 § 1 pkt 3 ustawy p.p.s.a. ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4a ustawy p.p.s.a. - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności. Zasada ta ma odpowiednie zatasowanie w przypadku skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania.

Wobec powyższego należało - na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy p.p.s.a. - orzec o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do wydania rozstrzygnięcia w sprawie z wniosku skarżącej z 2 kwietnia 2026 r. (pkt 2 sentencji wyroku).

W ocenie składu orzekającego brak jest także uzasadnionych powodów dla stosowania w niniejszej sprawie środków dodatkowych wskazanych w art. 149 § 2 ustawy p.p.s.a. Winny one bowiem znaleźć zastosowanie w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy (zob. przykładowo wyrok NSA z 28 lipca 2020 r., II GSK 127/20). Stosownie bowiem do treści art. 149 § 2 ustawy p.p.s.a. sąd, w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Treść art. 149 § 2 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, że sam fakt bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania nie stanowi obligatoryjnej przesłanki do przyznania na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej a jedynie możliwość. Określone w ww. przepisie fakultatywne działanie sądu - bez sprecyzowania przesłanek przyznania sumy pieniężnej - oznacza, że wybór co do zastosowania tego środka lub nie zależy od oceny sądu, a przesądzające są konkretne, szczególne okoliczności faktyczne danej sprawy.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że przyznanie w oparciu o art. 149 § 2 ustawy p.p.s.a. sumy pieniężnej powinno być zastrzeżone jedynie do szczególnie istotnych uchybień zasadzie efektywnego i terminowego działania organu w załatwieniu sprawy. Przyznanie ww. sumy pieniężnej jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w tego rodzaju sytuacjach, w których oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. np. wyrok WSA w Warszawie z 19 maja 2017 r., IV SAB/Wa 294/16). Jak wskazuje się, suma ta - mimo częściowo kompensacyjnego charakteru - nie ma na celu naprawienia szkody. Odpowiedzialność za szkodę, przewidziana w art. 4171 § 3 Kodeksu cywilnego wyklucza traktowanie sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 ustawy p.p.s.a., jako odszkodowania. Przyznawana na podstawie art. 149 § 2 ustawy p.p.s.a. suma pieniężna nie zastępuje także zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych. Otrzymana kwota ma zrekompensować negatywne przeżycia związane z niezałatwieniem sprawy w terminie, z naruszeniem prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki oraz niedogodności, jakich strona doznała na skutek bezczynności organu administracji (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 14 maja 2020 r., III SAB/Wr 1224/19), nie stanowi jednak odszkodowania.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy Sąd nie znalazł zatem podstaw do przyznania skarżącej sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 ustawy p.p.s.a. W sprawie nie doszło do rażącego naruszenia prawa przez organ a końcowe rozstrzygnięcie w związku ze złożonym wnioskiem skarżącej zostało wydane niezwłocznie po wniesieniu skargi.

Również sądowi orzekającemu ustawodawca pozostawił ocenę czy okoliczności sprawy wskazują na konieczność wymierzenia organowi grzywny. Z tych też względów, mając na uwadze to, że bezczynność organu nie była rażąca, a organ niezwłocznie po wniesieniu skargi podjął działania i niezwłocznie załatwił sprawę Sąd ocenił jako niezasadny także wniosek o wymierzenie organowi grzywny w tym zakresie oddalając skargę w powyższej części na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. (pkt 3 sentencji wyroku). Całokształt bowiem okoliczności sprawy nie daje podstaw do uznania, że przewlekłość postępowania organu była wynikiem złej woli lub świadomego lekceważenia obowiązku wydania rozstrzygnięcia w sprawie złożonego wniosku. Z też tych przyczyn brak było podstaw do zastosowania środków przewidzianych przepisem art. 149 § 2 ustawy p.p.s.a.

W punkcie 4 wyroku Sąd postanowił zwrócić skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem nadpłaconego wpisu od skargi.

Zgodnie bowiem z treścią art. 225 ustawy p.p.s.a., opłatę prawomocnie uchyloną w całości lub części postanowieniem sądu oraz różnicę między kosztami pobranymi a kosztami należnymi, a także pozostałość zaliczki wpłaconej na pokrycie wydatków zwraca się stronie z urzędu na jej koszt.

Z kolei, zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy p.p.s.a., "Nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych: strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach: (...) z zakresu pomocy i opieki społecznej.

W sprawie niemniejszej natomiast dniu 27 lipca 2026 r. skarżąca E. J. uiściła w tej sprawie wpis w kwocie 100 (sto) złotych. Zatem różnica między kosztami należnymi, a kosztami pobranymi wynosi 100 (sto) złotych i podlega ona zwrotowi stronie z urzędu na jej koszt.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 225 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 4 wyroku.

ds