Kolegium milczało na wniosek o nieważność decyzji. Sąd uznał bezczynność za rażącą

I. G., dalej jako "skarżący", reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem z 4 maja 2026 r., wystąpił do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie, dalej jako "organ", w przedmiocie rozpoznania jego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji tego organu z 22 marca 2022 r., znak SKO/PG/420/[...]/2021.

Skarżący domagał się stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności, ewentualnie przewlekłego prowadzenia postępowania, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązania organu do rozpoznania sprawy w określonym terminie, przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej i zasądzenia kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że 29 stycznia 2026 r. wniósł do organu wniosek o stwierdzenie nieważności opisanej wyżej decyzji. Pomimo upływu terminów określonych w art. 35 § 1 – 3 k.p.a. sprawa nie została załatwiona. Organ nie wydał żadnego rozstrzygnięcia, jak również nie powiadomił go o przyczynach zwłoki, nie określił również nowego terminu załatwienia sprawy.

Skarżący wskazał, ze 13 kwietnia 2026 r. wniósł ponaglenie, które nie skutkowało nadaniem biegu jego wnioskowi.

Zdaniem skarżącego organ naruszył art. 12 § 1, art. 35 § 1-3, art. 37 i art. 9 oraz 10 k.p.a., przy czym skala przekroczenia terminu załatwienia sprawy , brak jakiejkolwiek aktywności ze strony organu oraz zignorowanie ponaglenia, uzasadniają przyjęcie, że bezczynność (przewlekłość) miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Organ nadesłał akta postępowania administracyjnego, dotyczące decyzji z 22 marca 2022 r. wraz z postanowieniem z 15 maja 2026 r. odmawiającym wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 24 marca 2022 r., znak SKO/PG/420/[...]/2021.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli:

1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność);

2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość).

Pod pojęciem bezczynności należy rozumieć taki stan, w którym organ, pomimo obowiązku załatwienia sprawy w prawnie ustalonym terminie nie czyni tego i nie wydaje wymaganego prawem rozstrzygnięcia. Z bezczynnością mamy do czynienia również wówczas, gdy organ co prawda podejmuje jakąś aktywność związaną z rozpoznaniem wniosku o udostępnienie informacji publicznej, jednak jest ona wadliwa i nie odpowiada nałożonym przepisami prawa obowiązkom, na przykład rozstrzygnięcie następuje w niewłaściwej formie.

Dalej należy wyjaśnić, że stosownie do art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki.

Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2).

Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3).

Podkreślić przy tym należy, że obowiązek załatwienia sprawy w przewidzianym do tego terminie nie może naruszać obowiązków spoczywających na organie z mocy przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a.), umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego czy też w przypadku zamiaru organu wydania decyzji negatywnej umożliwienia stronie przedłożenia dodatkowych dowodów zmierzających do załatwienia sprawy zgodnie z jej żądaniem (art. 10 § 1 oraz art. 79a § 2 k.p.a.). Wskazać również należy, że stosownie do art. 35 § 5 k.p.a. do terminu załatwienia sprawy nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu.

W rozpoznawanej sprawie skarżący złożył, w dniu 29 stycznia 2026 r., do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie, wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji tego organu, wskazując błędną datę jej wydania (22 marca 2022 r. zamiast 24 marca 2022 r.) i prawidłowy numer (znak).

Organ nie podjął żadnej aktywności w sprawie wniosku, w przedłożonych Sądowi aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek śladu wskazującego na to, że organ wniosek analizował, czy też podjął jakiekolwiek działania zmierzające do jego rozpoznania. Z akt nie wynika również aby organ informował skarżącego o nowym terminie załatwienia sprawy.

Pomimo złożenia, w dniu 14 kwietnia 2026 r., ponaglenia organ w dalszym ciągu nie podjął działań zmierzających do załatwienia wniosku. Dopiero wystąpienie ze skargą do sądu spowodowało, iż organ pozyskał akta postępowania administracyjnego (5 maja 2026 r.), zakończonego sporną decyzją a następnie wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności.

Przedstawiona wyżej chronologia przesądza o tym, że organ w dacie wniesienia skargi pozostawał w bezczynności, którą należy ocenić jako rażącą, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a."

Na taką ocenę bezczynności organu ma wpływ przede wszystkim okoliczność, iż samorządowe kolegia odwoławcze są organami są organami wyższego stopnia, w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego ( o czym stanowi art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570 – j.t.).

Organowi powinny być zatem znane zasady postępowania administracyjnego, w szczególności terminy załatwiania spraw, a także konsekwencje związane z ich niedotrzymaniem. Brak jakiejkolwiek reakcji na wniosek skarżącego przez okres przeszło trzech miesięcy i brak reakcji na ponaglenie świadczą o lekceważącym stosunku organu, zwłaszcza, że w świetle przedłożonych Sądowi dokumentów, zwłoka w załatwieniu sprawy nie znajduje żadnego uzasadnienia. Nie wynika bowiem z akt, aby organ prowadził jakiekolwiek postępowanie wyjaśniające w tej sprawie. Wniosek został załatwiony poprzez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, zatem nic nie stało na przeszkodzie, aby takie postanowienie zostało wydane bezpośrednio po jego złożeniu.

Również w odpowiedzi na skargę organ nie przedstawił przekonującego wyjaśnienia przyczyn własnej bezczynności.

Zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a., uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy, sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. W świetle przywołanego przepisu jedyną normatywną przesłanką warunkującą nałożenie na organ grzywny, bądź przyznanie skarżącemu od organu sumy pieniężnej stanowi uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy administracji. To, że nie przewidziano w tym przypadku innych kryteriów, jakie sąd administracyjny powinien uwzględnić rozważając zastosowanie tych środków, jak też użycie przez ustawodawcę sformułowania "może orzec" oznacza, że decyzję o wymierzeniu grzywny lub przyznaniu sumy pieniężnej (albo zastosowaniu obu tych środków), ustawodawca pozostawił dyskrecjonalności sądu. Sąd powinien wziąć pod uwagę możliwość zastosowania tych środków także wówczas, gdy okoliczności danej sprawy są niemożliwe do zaakceptowania w kontekście ochrony praw strony. Rozważając zastosowanie środków przewidzianych w art. 149 § 2 p.p.s.a. w konkretnej sprawie, sąd administracyjny powinien uwzględnić funkcje, jakie one pełnią. Suma pieniężna stanowi środek o charakterze kompensacyjnym w tym sensie, że ma zrekompensować stronie dolegliwości, niedogodności, negatywne przeżycia, na jakie została ona narażona wskutek bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania (tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroków z14 stycznia 2026 r., sygn. I OSK 1417/25, z 3 lutego 2017 r., sygn. akt II GSK 1695/16, z 11 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2230/17, z 11 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 1143/18).

W rozpoznawanej sprawie, jakkolwiek Sąd przyjął, że bezczynność organu miała charakter rażący, to jednak uznał, że nie ma podstaw do zasądzenia na rzecz skarżącego sumy pieniężnej. Skarżący nie wskazał w skardze z jakiego rodzaju niedogodnościami (poza koniecznością wystąpienia na drogę sądową), wiązała się bezczynność organu. Bezczynność nie była szczególnie długotrwała, a ostatecznie organ załatwił wniosek skarżącego. Podkreślić przy tym trzeba, że w niniejszym postępowaniu Sąd nie dokonuje oceny zasadności stanowiska organu przedstawionego w tym postępowaniu, bowiem skarżącemu służą środki odwoławcze w toku instancji. Z powyższych względów Sąd oddalił skargę w tym zakresie na podstawie art. 151 p.p.s.a

Jednocześnie Sąd orzekł o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie do rozpoznania wniosku skarżącego, gdyż ten – jak już wcześniej wspomniano, został rozpoznany po wniesieniu skargi.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 118 – j.t.).