Wyciąg z księgi nadawczej nie dowodzi poinformowania kredytobiorcy. NSA oddalił skargę

Decyzją z 27 grudnia 2022 r. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, po rozpoznaniu skargi M.S. (dalej: wnioskodawca) dotyczącej przetwarzania jego danych osobowych przez L. K., działającego jako syndyk masy upadłości [...] w W. w upadłości likwidacyjnej (dalej: syndyk) oraz ich udostępniania do [...] S.A., nakazał syndykowi zaprzestanie przetwarzania, na podstawie art. 105a ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 2439, dalej: u.p.b.), danych osobowych dotyczących zobowiązania wynikającego z umowy kredytu nr [...] z 12 czerwca 2014 r. (pkt 1 decyzji), w tym również w systemie BIK, w celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego (pkt 1 decyzji). W punkcie 2 decyzji organ odmówił uwzględnienia żądania wnioskodawcy w pozostałym zakresie.

Organ uznał, że syndyk nie wykazał spełnienia przesłanki skutecznego poinformowania kredytobiorcy o zamiarze przetwarzania jego danych po wygaśnięciu zobowiązania, wymaganej przez art. 105a ust. 3 Prawa bankowego, ponieważ dysponował jedynie dowodami nadania korespondencji, a nie dowodami jej doręczenia.

Syndyk wniósł skargę na pkt 1 decyzji z 27 grudnia 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wyrokiem z 24 października 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, że wykazanie samego nadania korespondencji nie pozwala ustalić chwili, od której rozpoczął bieg trzydziestodniowy termin przewidziany w art. 105a ust. 3 Prawa bankowego. W konsekwencji uznał, że syndyk nie wykazał spełnienia przesłanek umożliwiających dalsze przetwarzanie danych osobowych kredytobiorcy po wygaśnięciu zobowiązania bez jego zgody.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) przez zaakceptowanie niepełnych ustaleń faktycznych organu. W szczególności podniósł, że wydruk z księgi nadawczej stanowi wystarczający dowód przekazania kredytobiorcy informacji o zamiarze przetwarzania jego danych osobowych, a ponadto Sąd I instancji pominął okoliczność, że kredytobiorca odbierał korespondencję kierowaną na ten sam adres, czego dowodzi zwrotne potwierdzenie odbioru wypowiedzenia umowy podpisane przez niego osobiście. W ocenie skarżącego okoliczności te uzasadniały przyjęcie, że zawiadomienie zostało skutecznie skierowane do adresata, natomiast ciężar wykazania braku możliwości zapoznania się z jego treścią spoczywał na kredytobiorcy.

Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 105a ust. 3 Prawa bankowego przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że możliwość przetwarzania danych osobowych po wygaśnięciu zobowiązania uzależniona jest od wykazania doręczenia zawiadomienia i możliwości zapoznania się z jego treścią przez adresata. Zdaniem skarżącego przepis ten wymaga jedynie skierowania do klienta stosownej informacji, niezależnie od formy jej przekazania oraz od tego, czy faktycznie dotarła do adresata, a wystarczającym dowodem spełnienia obowiązku informacyjnego jest wyciąg z księgi nadawczej potwierdzający nadanie przesyłki na prawidłowy adres kredytobiorcy.

W skardze kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz, na podstawie art. 188 p.p.s.a., o rozpoznanie skargi na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z 27 grudnia 2022 r. przez uchylenie tej decyzji w zaskarżonej części i orzeczenie, że skarżący jest uprawniony do przetwarzania danych osobowych wnioskodawcy w zakresie zobowiązania wynikającego z umowy kredytu nr [...] zawartej 12 czerwca 2014 r. na podstawie art. 105a ust. 3 u.p.b., w tym również w systemie [...] S.A. z siedzibą w W., w celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego. Alternatywnie wniósł, na podstawie art. 185 p.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie od organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 105a ust. 3 u.p.b. Istota sporu sprowadza się do wykładni użytego w tym przepisie zwrotu "po poinformowaniu tej osoby o zamiarze przetwarzania dotyczących jej informacji". Skarżący wywodzi, że obowiązek ten zostaje wykonany już przez skierowanie zawiadomienia do adresata, czego wystarczającym dowodem jest wyciąg z księgi nadawczej. Stanowiska tego nie można podzielić.

Przepis art. 105a ust. 3 u.p.b. określa przesłanki dopuszczalności przetwarzania informacji stanowiących tajemnicę bankową po wygaśnięciu zobowiązania bez zgody osoby, której dane dotyczą. Jedną z nich jest upływ co najmniej trzydziestu dni od poinformowania tej osoby o zamiarze przetwarzania danych. Konstrukcja przepisu wskazuje, że poinformowanie nie stanowi wyłącznie obowiązku formalnego, lecz wyznacza początek biegu trzydziestodniowego terminu, w którym dłużnik może jeszcze spełnić świadczenie i zapobiec dalszemu przetwarzaniu jego danych. Skoro zatem od chwili poinformowania ustawodawca uzależnił rozpoczęcie biegu tego terminu, konieczne jest ustalenie momentu, od którego termin ten rozpoczął swój bieg. Nie sposób podzielić stanowiska skarżącego, że dla spełnienia przesłanki określonej w art. 105a ust. 3 u.p.b. wystarczające jest wykazanie faktu nadania korespondencji. Sam dowód nadania przesyłki nie pozwala bowiem ustalić, czy i kiedy adresat uzyskał możliwość zapoznania się z jej treścią. Tymczasem właśnie od tej chwili może rozpocząć się bieg trzydziestodniowego terminu przewidzianego w powołanym przepisie. Taki sposób wykładni odpowiada również utrwalonemu orzecznictwu Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyrokach 16 stycznia 2024 r., III OSK 3233/21 i z 17 grudnia 2024 r., III OSK 7477/21, wskazano, że obowiązek poinformowania, o którym mowa w art. 105a ust. 3 Prawa bankowego, nie ma charakteru wyłącznie formalnego. Chociaż ustawodawca nie określił formy przekazania informacji, to sposób jej przekazania powinien umożliwiać zweryfikowanie faktu poinformowania klienta oraz ustalenie chwili, od której rozpoczyna bieg trzydziestodniowy termin przewidziany w tym przepisie. Powołane wyżej wyroki zostały wydane na skutek wniesienia i uwzględnienia skarg kasacyjnych organu od wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie powołanych przez skarżącego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na poparcie przedstawionej tam argumentacji.

Prawidłowo zatem Sąd I instancji zaakceptował stanowisko organu, że wydruki z księgi nadawczej dokumentują jedynie nadanie korespondencji, natomiast nie stanowią dowodu wykonania obowiązku poinformowania w rozumieniu art. 105a ust. 3 u.p.b. Brak możliwości ustalenia daty, od której rozpoczął bieg trzydziestodniowy termin, uniemożliwia przyjęcie, że przesłanka ta została spełniona. Nie zasługuje również na uwzględnienie argumentacja, zgodnie z którą okoliczność odbioru przez uczestnika postępowania innej korespondencji kierowanej na ten sam adres pozwala domniemywać doręczenie spornych zawiadomień. Okoliczność ta nie stanowi dowodu doręczenia konkretnych pism zawierających pouczenie wymagane przez art. 105a ust. 3 u.p.b., a tym samym nie pozwala na ustalenie daty, od której należałoby liczyć przewidziany w tym przepisie termin. Trafnie zatem Sąd I instancji uznał, że materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że obowiązek informacyjny został wykonany.

Z tych samych przyczyn nie są usprawiedliwione zarzuty naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 k.p.a. Wbrew twierdzeniom skarżącego, organ zgromadził materiał dowodowy wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy. Brak dowodu pozwalającego ustalić moment poinformowania osoby, której dane dotyczą, nie jest wynikiem braku przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organ, lecz konsekwencją tego, że administrator danych nie dysponował dokumentami pozwalającymi wykazać spełnienie jednej z przesłanek określonych w art. 105a ust. 3 u.p.b. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organ, a następnie zaakceptowana przez Sąd I instancji, odpowiada zasadzie swobodnej oceny dowodów i nie narusza przepisów postępowania.

Nie można również podzielić stanowiska skarżącego, że ciężar wykazania braku możliwości zapoznania się z zawiadomieniem spoczywał na uczestniku postępowania. To administrator danych wywodzi skutki prawne z możliwości dalszego przetwarzania danych osobowych bez zgody osoby, której dane dotyczą, dlatego obowiązany jest wykazać spełnienie wszystkich przesłanek określonych w art. 105a ust. 3 u.p.b. Skoro skarżący nie dysponował dowodem pozwalającym ustalić moment poinformowania kredytobiorcy o zamiarze przetwarzania jego danych osobowych, organ zasadnie uznał, że przesłanki zastosowania tego przepisu nie zostały wykazane. Trafnie zatem Sąd I instancji zaakceptował ocenę materiału dowodowego dokonaną przez organ.

Chybione jest stanowisko skarżącego powołującego się na przepisy ustawy z 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 896) i uznającego, że skarżący Bank dysponuje dowodem na przekazanie skarżącemu informacji o zamiarze przetwarzania danych osobowych bez jego zgody. Zgodnie z art. 17 Prawa pocztowego, potwierdzenie nadania przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego wydane przez placówkę pocztową operatora wyznaczonego ma moc dokumentu urzędowego, co oznacza, że stwierdza on zaistnienie opisanych w nim faktów i korzysta z domniemania prawdziwości, a jego ewentualne obalenie musi być oparte na przekonywujących dowodach. Organ nie kwestionuje dokonania nadania przesyłek listami poleconymi do skarżącego. Jednak traktowanie tego faktu jako dowodu poinformowania (dostarczenia informacji) skarżącego zgodnie z art. 105a ust. 3 u.p.b. nie ma uzasadnienia w brzmieniu art. 17 ustawy Prawo pocztowe. W świetle konieczności wykazania istnienia prawnie uzasadnionego interesu po stronie administratora danych, wszelkie dowody w tym zakresie nie mogą opierać się na domniemaniach.

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, a podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie podważają prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji kontroli legalności zaskarżonej decyzji.

Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt. 1 p.p.s.a.