Ubezpieczenie społeczne. uchylono zaskarżoną decyzję

Zaskarżoną decyzją z dnia 23 września 2025r. nr 1755/2025 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Łodzi, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2025r. poz. 350 - dalej u.s.u.s.) odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek od składek w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 396.081,56 zł.

Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z dnia 6 czerwca 2025r. I. Spółka z.o.o. w K., wystąpiła do organu o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że głównym przedmiotem działalności była działalność związana z oprogramowaniem, doradztwem w zakresie informatyki oraz zarządzaniem urządzeniami informatycznymi. Trudna sytuacja geopolityczna, ekonomiczna oraz trwający konflikt na Ukrainie spowodował znaczące straty w prowadzonym przedsiębiorstwie z powodu utraty kluczowych klientów. Pomimo wprowadzanych zmian w działalności Spółki polegających na redukcji etatów usprawnieniu komunikacji oraz wdrożeniu działań operacyjnych, a także podjęciu działań w celu pozyskania większej bazy klientów oraz wprowadzeniu większej elastyczności w działaniu, nie udało się Płatnikowi składek dokonać opłat z tytułu składek wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co w konsekwencji spowodowało zaległości w ich opłacaniu.

Spółka wskazała, że do czasu wybuchu wojny na Ukrainie składki były opłacane terminowo. Jednakże wystąpienie wyjątkowych, niemożliwych do przewidzenia i niezawinionych przez Spółkę zdarzeń doprowadziło do utraty płynności finansowej. Aktualnie Spółka z uwagi na swoją trudną kondycję finansową oraz możliwości płatnicze, nie ma perspektywy nawet na częściowe uregulowanie powstałej zaległości.

Trudności finansowe Spółki mają charakter stały i pogłębiający się. Do wniosku zostały dołączone dokumenty przedstawiające aktualną sytuację finansową Spółki - wyniki finansowe ostatnich lat oraz informacje, że aktywa i pasywa firmy bilansują się do wartości zerowej.

W ocenie Spółki w badanej sprawnie spełniona jest przesłanka całkowitej nieściągalności, bowiem na obecnym etapie można stwierdzić, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Trudna sytuacja materialna Spółki ma charakter trwały, ponieważ występuje od 2022r. do września 2024r. i stale narasta. Podjęte przez płatnika działania w celu poprawy kondycji Spółki oraz spłaty zadłużenia w postaci zawartych układów ratalnych nie wpłynęły na poprawę sytuacji finansowej, która umożliwiałaby chociaż częściową spłatę zadłużenia. Spółka uważa, że spłacenie zadłużenia spowodowałoby ruinę finansową Spółki, dlatego wnosi o umorzenie należności z tytułu składek.

Rozpoznając przedmiotowy wniosek organ wskazał w pierwszej kolejności, że w świetle przepisu art. 24 u.s.u.s, nie upłynął jeszcze termin, w którym zaległości mogą być dochodzone. Dochodzone należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna.

Następnie organ dokonał analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. Wsparcie udzielane przedsiębiorstwu jest uznawane za pomoc publiczną, o ile spełnione są łącznie następujące warunki:

- udzielane jest przez państwo lub ze środków państwowych,

- ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo lub produkcję określonych towarów),

- jest udzielane na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku,

- zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji oraz wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej.

Organ stwierdził, że zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Ad. 1. Z uwagi na fakt, że należności z tytułu składek stanowią środki publiczne w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024r. poz. 1530) organ uznał, że przesłanka ta jest spełniona.

Ad. 2. Ze względu na to, że umorzenie następuje w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego podmiotu, a decyzja w sprawie przyznania pomocy zależy od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przesłankę tę organ uznał za spełnioną.

Ad. 3. Za pomoc publiczną uznawane jest wsparcie udzielane przedsiębiorcy na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku. Przesłankę tę uznaje się za spełnioną, jeżeli przedsiębiorca otrzymuje pomoc, której nie uzyskałby w normalnych warunkach rynkowych.

Ad. 4. Udzielony przez ZUS środek może zakłócać lub grozić zakłóceniem konkurencji oraz może wpływać negatywnie na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Jako przedsiębiorca Spółka działa na rynku otwartym na konkurencję. Ponadto zakłócenie konkurencji dotyczy zarówno aktualnie istniejącej konkurencji, jak i zakłóceń potencjalnych - środek pomocowy może skutkować istotnymi trudnościami w wejściu na rynek dla przedsiębiorstw, które dopiero zechcą w nim uczestniczyć, jak też odwrotnie - wzmocnić pozycję zobowiązanego jako przedsiębiorcy i umożliwić wejście na rynki innych Państw Członkowskich.

Następnie organ wskazał, że udzielenie pomocy de minimis jest możliwe wówczas, gdy łączna wartość pomocy de minimis dla jednego beneficjenta nie przekroczyła równowartości 300 tys. euro w okresie 3 lat budżetowych.

Z akt sprawy wynika, że Spółka wniosła o umorzenie należności z tytułu składek ramach pomocy de minimis, zaś ewentualna pomoc nie przekroczyłaby ustalonego pułapu 300 tys. euro. W związku z powyższym organ stwierdził, że ewentualne umorzenie należności z tytułu składek mogłoby stanowić pomoc de minimis.

Zgodnie z Centralną Ewidencją Pojazdów i Kierowców Spółka nie jest właścicielem ruchomości. Spółka nie posiada nieruchomości.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.

Odnosząc się do poszczególnych punktów organ wskazał, że wobec Spółki nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., nie zachodzą w stosunku do ww. zadłużenia.

Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (śmierć dłużnika).

Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również w tej sytuacji nie ma zastosowania.

Co do przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy stwierdzono, iż nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Spółka działa na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców pod numerem KRS [...].

Powyższe oznacza, że w rozpatrywanym przypadku całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., nie może być stwierdzona.

Dalej organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Zaległości widniejące na koncie Spółki zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym oraz czynnościami przed egzekucyjnymi. Zakład nie wyczerpał okresu dochodzenia należności. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

W związku z powyższym organ stwierdził, że obecny stan postępowania nie przesądza jeszcze o całkowitej nieściągalności zaległości, a stwierdzenie, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne byłoby na obecnym etapie przedwczesne.

Organ podkreślił, że działalność Spółki jest w dalszym ciągu czynna i może osiągać przychody w przyszłości.

Do czasu stwierdzenia przez właściwy w sprawie organ egzekucyjny braku majątku, nie można również zanalizować i wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Nie można zatem stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 lub 6 u.s.u.s., zaistniały w przypadku Spółki.

W związku z powyższym organ stwierdził, że wobec Spółki nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że brak jest podstaw prawnych do umorzenia należności w oparciu o wskazane kryterium.

Odnosząc się do wyjaśnień Spółki, że jej trudna sytuacja finansowa została wywołana konfliktem zbrojnym na Ukrainie, i konflikt ten przyczynił się do utraty kluczowych klientów, organ stwierdził, że niewątpliwie zaburzenia związane z prawidłowym funkcjonowaniem firmy są przykrą okolicznością, lecz nie stanowią podstawy do zwolnienia płatnika z obowiązku regulowania należności. Organ wskazał, że ze zrozumieniem odnosi się do problemów wskazanych przez Spółkę, jednakże instytucja umorzenia zaległości jest ściśle uregulowana prawnie. Jej zastosowanie w odniesieniu do przedmiotowych zaległości jest możliwe tylko w oparciu o przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą zobowiązany jest do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy ustawowo aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów.

Przepisem uwzględniającym nadzwyczajne okoliczności, umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jest art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365).

Powołane przepisy nie mogą mieć jednak zastosowania w powyższej sprawie, bowiem powyższe przesłanki dotyczą umorzenia tylko należności za osobę samodzielnie prowadzącą działalność gospodarczą, natomiast na koncie Spółki figurują należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników.

ZUS jako wierzyciel publicznoprawny nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością (należnościami z tytułu składek i odsetek za zwłokę), lecz czyni to na zasadach i w sposób określony w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Wydanie decyzji o umorzeniu następuje zatem po spełnieniu określonych w ustawie przesłanek umorzenia, a Zakład nie ma podstaw do swobodnego rozszerzania zakresu zasad zdefiniowanych przez ustawodawcę.

Podstawowym obowiązkiem wszystkich płatników jest ponoszenie kosztów należności składkowych, które są nakładane na wszystkich według tych samych reguł określonych ustawowo. Niewywiązanie się z ich opłacenia godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną w art. 2a ust 1; 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

Poza tym podkreślono, że na koncie Spółki figurują nieopłacone składki finansowane przez ubezpieczonych.

Potrącanie składek z wynagrodzenia pracownika i nie odprowadzanie ich do ZUS stanowi naruszenie obowiązujących norm prawa. Niewywiązywanie się z powyższych obowiązków nie może być premiowane umorzeniem należności. Umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procesowaniu spraw z zakresu umarzania należności z tytułu składek, w tym odsetek za zwłokę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ogranicza się zatem wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej Spółki w oparciu o zgromadzoną dokumentację, pod uwagę bierze się również możliwość odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego, czy też rozważa możliwość udzielenia ulgi w spłacie w postaci zawarcia ponownego układu ratalnego, zawartego na dogodnych warunkach.

Podsumowując organ stwierdził, że zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie wykazuje przesłanek do stwierdzenia, że zachodzą okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem odsetek od nieopłaconych w terminie składek.

W skardze do Sądu zarzuciła naruszenie:

1. przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: a. naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77§1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich niezbędnych działań zmierzających do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a także przez dokonanie jego oceny w sposób wybiórczy i niepełny, w szczególności poprzez:

- wadliwe przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności zaległości, przy jednoczesnym bezzasadnym uznaniu, iż Spółka posiada potencjalną możliwość uzyskania przychodów w przyszłości, bez wskazania jakichkolwiek dowodów lub danych uzasadniających takie twierdzenia,

- braku uwzględnienia i oceny okoliczności wskazujących, że w toku postępowania egzekucyjnego nie byłoby możliwe uzyskanie kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, co potwierdza istnienie przesłanki całkowitej nieściągalności,

- braku uwzględnienia i oceny innych niż odnoszących się do całkowitej nieściągalności okoliczności i uzasadnionych przypadków uzasadniających umorzenie należności.

2. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

a. naruszenie art. 28 ust 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez ich błędną wykładnię i nieuprawnione przyjęcie, że ustalenie zaistnienia przesłanki nieuzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, jest możliwe wyłącznie po faktycznym przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego i stwierdzeniu braku majątku Skarżącego, w sytuacji gdy organ zobowiązany jest do dokonania samodzielnej oceny możliwości skutecznego prowadzenia egzekucji, w oparciu o zebrany materiał dowodowy i rzeczywistą sytuację majątkową i finansową płatnika, zaś zaniechanie takiej oceny przez organ doprowadziło do nieuzasadnionej odmowy umorzenia należności, pomimo istnienia obiektywnych przesłanek wskazujących na całkowitą nieściągalność zadłużenia i bezcelowość podejmowania czynności egzekucyjnych,

b. naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r., poprzez błędną wykładnię i nieuprawnione przyjęcie, że znajdują one zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do osób fizycznych prowadzących samodzielnie działalność gospodarczą, podczas gdy z ich literalnego brzmienia oraz celu regulacji nie wynika jakiekolwiek ograniczenie podmiotowe tego rodzaju, a w konsekwencji zaniechanie przez organ merytorycznej weryfikacji, czy w stosunku do Skarżącego wystąpiły przesłanki do umorzenia należności i niezasadnej odmowy ich umorzenia.

W oparciu o powyższe zarzuty Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ dokonując oceny sytuacji finansowej i materialnej Spółki ustalił, że spółka nie posiada żadnych nieruchomości ani ruchomości. Pomimo dokonania powyższych ustaleń, organ nie przeprowadził jakiejkolwiek pogłębionej analizy rzeczywistej zdolności Spółki do spłaty zadłużenia, ograniczając się jedynie do wskazania hipotetycznej możliwości uzyskiwania przychodów w przyszłości. Organ nie przedstawił jakichkolwiek konkretnych przesłanek, dowodów ani wyliczeń, które stanowiłyby podstawę do przyjęcia takiego założenia, a także nie wykazał, na jakich faktach lub danych oparł swoje przekonanie o potencjalnej możliwości poprawy sytuacji finansowej Spółki w przyszłości. Organ nie dokonał zatem w należyty sposób oceny przesłanki całkowitej nieściągalności zobowiązania. Nie ulega wątpliwości, że trudna sytuacja materialna i finansowa Spółki posiada charakter trwały, ponieważ występuje od 2022 r. i stale narasta. Podjęte przez Spółkę działania w celu poprawy swojej kondycji oraz spłaty zadłużenia w postaci zawartych układów ratalnych nie wpłynęły na poprawę jej sytuacji finansowej, która umożliwiałaby chociażby częściową spłatę zadłużenia.

Spółka podkreśliła, że jej sytuacja została ukształtowana w znacznej mierze przez czynniki niezależne od jej woli, w tym trudną sytuację geopolityczną i ekonomiczną, a zwłaszcza skutki trwającego konfliktu zbrojnego na Ukrainie. Okoliczności te doprowadziły do istotnych strat finansowych w działalności gospodarczej, w szczególności na skutek utraty znacznej części klientów i kontrahentów. Wskazane zdarzenia stanowią tym samym nie tylko "uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 28 ust. 3a ustawy, lecz również inne nadzwyczajne zdarzenie, w wyniku którego doszło do poniesienia znaczących strat materialnych, o których mowa w §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Nieuwzględnienie przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi zatem o istotnym naruszeniu i wadliwości zaskarżonej decyzji.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024r. poz. 1267) i art. 3§1 i §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.), sądowa kontrola legalności polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym stosownie do art. 134§1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy co do zasady nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Kontrola legalności przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie doprowadziła zaś do wniosku, że zaskarżona decyzja ZUS w sposób istotny naruszają prawo.

W niniejszej sprawie organ nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy i przedwcześnie przyjął, że brak jest przesłanek określonych w art. 28 u.s.u.s., pozwalających na umorzenie należności.

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że podstawą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. Przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do umorzeń między innymi składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy (art. 32 u.s.u.s.). W myśl art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, przewidującego wyjątek od tej zasady. Wyjątek polega na tym, że pomimo braku całkowitej nieściągalności składek możliwe jest ich umorzenie w uzasadnionych przypadkach, przy czym taka możliwość dotyczy tylko składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. W art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. określono przypadki całkowitej nieściągalność należności.

Wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W ustawie nie określono bliżej uzasadnionych przypadków w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3b tej ustawy minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenie w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z §3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r., wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1/ gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2/ poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3/ przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ustawodawca nie zdefiniował uzasadnionych przypadków dających podstawę do umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., jednak upoważnił właściwego ministra do określenia w rozporządzeniu, w ramach szczegółowych zasad umarzania składek, także przesłanek uzasadniających umorzenie.

Oznacza to, że w drodze delegacji ustawowej zdefiniowano uzasadnione przypadki, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Treść §3 ust. 1 rozporządzenia wskazuje, że takie uzasadnione przypadki dające podstawę do umarzania składek zachodzą wówczas, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. We wskazanym przepisie przykładowo wymieniono takie sytuacje, o których mowa wyżej, w tym przypadek, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Użycie sformułowania w "szczególności" wskazuje, że otwarty jest katalog sytuacji i zdarzeń, które pozwalają uznać, że spełniona została przesłanka umorzenia składek opisana w §3 ust. 1 rozporządzenia.

Z przywołanych wyżej uregulowań wynika, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy wówczas wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Dotyczy to zarówno sytuacji kiedy podstawą umorzenia jest art. 28 ust. 1- 3 u.s.u.s. (całkowita nieściągalność składek), jak i art. 28 ust. 1 i 3a ustawy (uzasadniony przypadek przy braku nieściągalności). Nawet ustalenie, że zachodzą przesłanki umorzenia opisane we wskazanych przepisach, nie zobowiązuje ZUS do umorzenia zaległości. Możliwość wyboru rozstrzygnięcia nie przesądza, że decyzja Zakładu może być dowolna. Organ powinien swoje rozstrzygnięcie w tym zakresie prawidłowo uzasadnić, wskazując jakie okoliczności przemawiały za odmową umorzenia należności.

Uprawnienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do podejmowania decyzji o umorzeniu składek lub odmowie umorzenia konkretyzuje się po ustaleniu, że zachodzą przesłanki do umorzenia przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 (albo w art. 28 ust. 3a) u.s.u.s. Do podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego, czyli do możliwości wyboru określonego rozstrzygnięcia, dochodzi dopiero po uprzednim stwierdzeniu, że w sprawie zaistniała przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności składek lub przesłanka uzasadnionego przypadku zdefiniowanego w rozporządzeniu jako sytuacja, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wystąpienie takich przesłanek jest konieczne dla podjęcia decyzji o umorzeniu składek, ale niewystarczające, bowiem w takiej sytuacji ostateczna decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego.

Kwestia ustalenia, czy zachodzą ściśle sprecyzowane okoliczności decydujące o całkowitej nieściągalności składek (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.) oraz czy występuje sytuacja, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w związku z §3 ust. 1 rozporządzenia), nie jest kwestią wyboru między różnymi możliwościami, lecz kwestia niewątpliwych ustaleń faktycznych i prawidłowych wniosków wynikających z tych ustaleń. W sytuacji, gdy ustalenia faktyczne świadczą, że nie są spełnione omawiane przesłanki umorzenia składek, wówczas Zakład nie ma możliwości działania w ramach uznania administracyjnego i wyboru konsekwencji prawnych. Może wówczas tylko odmówić umorzenia. Wykazanie istnienia którejkolwiek z wymienionych przesłanek, pozwala Zakładowi na zastosowanie tej ulgi, to jednak do tego nie zobowiązuje. Dopiero i jedynie po ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 2-3a u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję o umorzeniu albo o odmowie umorzenia składek działa w ramach uznania administracyjnego.

Przechodząc do szczegółowych rozważań należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest rozstrzygnięciem wadliwym z następujących względów.

Nie są wystarczające i nie zostały przekonująco poczynione ustalenia faktyczne, które doprowadziły organ do stwierdzenia, że nie zachodzi przesłanka umorzenia składek określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Z akt sprawy wynika, że Spółka wnioskowała o pomoc publiczną de minimis, przedstawiła bilans zysków i strat. Mimo tych informacji nie wiadomo czy Spółka ma też inne zaległości, np. zaległości podatkowe, zblokowane rachunki bankowe, kredyty bankowe, nieuregulowane faktury za towar i jakiej wysokości środki finansowe znajdują się na koncie Spółki, czy są to płatności split payment, czy ktoś dochodzi roszczeń przeciwko Spółce.

W myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują z urzędu lub na wniosek stron wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża zasadę prawdy obiektywnej, która oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Wyrazem tej zasady są obowiązki nałożone na organ na mocy art. 77§1 i 80 k.p.a. W myśl tych przepisów organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 k.p.a. - jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Właściwie uzasadniając decyzję organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a.

Powyższych obowiązków organ nie wykonał. Dane ekonomiczno-finansowe na temat działalności gospodarczej w minionych latach nie mogły stanowić wiarygodnego dowodu odnośnie aktualnej sytuacji majątkowej Spółki. Do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia niezbędnym było wskazanie przynajmniej w przybliżeniu, jakie są bieżące przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (z uwzględnieniem miesięcznych kosztów tej działalności, rentowności).

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy rzeczą organu będzie wystąpić o wskazanie przez Spółkę wysokości przychodów, kosztów i ewentualnie strat z działalności gospodarczej, podania czy posiada zaległości podatkowe (z tytułu jakich podatków, w jakiej wysokości, czy administracja podatkowa dochodzi należności w postępowaniu egzekucyjnym, czy Spółka nadal jest aktywnym przedsiębiorcą, ile środków finansowych ma zgromadzonych na rachunkach bankowych).

Wydaje się również za celowe uzyskanie dokładniejszych informacji na temat charakteru (rodzaju) działalności Spółki, ilości zatrudnionych osób, majątku Spółki, opłat za wynajem lokalu, wysokości bieżących kosztów, struktury kosztów.

Rzeczą organu było wystąpić więc o dodatkowe wyjaśnienia ze strony Spółki.

Brak rzetelnego i całościowego wyjaśnienia zdolności płatniczych Spółki uzasadnia stwierdzenie, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie podał w przekonujący i logiczny sposób swojego ustalenia, że w niniejszej sprawie nie występuje sytuacja, że Spółka nie jest w stanie opłacić należności.

W postępowaniu prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności organ, ustalając sytuację majątkową Spółki powinien między innymi porównać stwierdzoną aktualną sytuację finansową, majątkową zobowiązanej z wysokością zaległej należności i wskazać dochody Spółki (uzyskiwane rzeczywiście, czy możliwe realnie do uzyskania), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2007r. sygn. II GSK 176/07).

Podsumowując, należy podkreślić, że w każdej sprawie dotyczącej umorzenia należności organ powinien realnie wskazać, na czym opiera przekonanie o możliwości spłaty zadłużenia bez narażenia strony na niezaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych czy konieczność zlikwidowania działalności gospodarczej względnie ogłoszenie upadłości.

Podkreślić należy, że wskazania i zalecenia Sądu co do dalszego postępowania (art. 153 p.p.s.a.) nie wyznaczają sposobu rozstrzygnięcia sprawy wywołanej wnioskiem Spółki z o umorzenie należności. Oznacza jedynie konieczność wyczerpującej oceny stanu faktycznego sprawy i wyciągnięcia logicznych wniosków z dokonanych ustaleń. Dopiero wyczerpująca i logiczna ocena istnienia lub braku przesłanek z art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. pozwoli organowi na podjęcie właściwej decyzji w sprawie.

Z przytoczonych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.