Spór o drogę na mapie ewidencyjnej. Sąd oddalił skargę sąsiada, który nie jest właścicielem działki drogowej

Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego (dalej WWINGiK, organ II instancji) decyzją z 20 marca 2026 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 – dalej k.p.a.) w związku z art. 7b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1151 – u.p.g.i.k.), po rozpatrzeniu odwołania T. K. oraz E. i P. S. od decyzji Starosty [...] (dalej Starosta, organ I instancji) z 4 grudnia 2025 r. nr [...], orzekł o uchyleniu decyzji organu I instancji w całości i umorzeniu postępowania.

Przedstawiając stan faktyczny, WWINGiK wskazał, że w dniu 12 maja 2025 r. wpłynął do Starosty [...] wniosek J. S. o przywrócenie na mapie ewidencyjnej wsi [...] dostępu do drogi publicznej dla działek nr [...] oraz [...], zgodnie z załączonym wypisem i wyrysem z rejestru gruntów z dnia 25 listopada 2003 r. Wnioskujący wskazał, że:. na kopii mapy ewidencyjnej z 21 kwietnia 2004 r. jest zaznaczona droga dojazdowa - działka nr [...] - do jego działek (zał. nr 2 do wniosku),. w chwili obecnej na mapce brakuje krótkiego fragmentu drogi oznaczonej nr [...], tak jakby ktoś ją "wydrapał",. brak dostępu do drogi publicznej bardzo ogranicza korzystanie z prawa własności do działek [...] i [...].

Starosta [...] decyzją z 4 grudnia 2025 r. nr [...] orzekł o przywróceniu przebiegu granicy pomiędzy dz. nr [...], [...], [...], [...], [...] a dz. nr [...] (część dawnej dz. nr [...]), własność Gminy [...], oznaczonej symbolem dr (droga), w części graficznej bazy danych ewidencji gruntów i budynków obrębu [...], gm. [...], zgodnie z treścią mapy ewidencyjnej wsi [...], ark - 1, skala 1:5000, przetworzonej do postaci numerycznej w procesie cyfryzacji danych ewidencji gruntów i budynków, zgodnie z przebiegiem wskazanym na załączniku graficznym stanowiącym integralną część decyzji.

Starosta [...] w uzasadnieniu decyzji wskazał, że podstawą wydania orzeczenia była analiza materiałów zgromadzonych w zasobie Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w [...], składającego się z map, rejestrów, szkiców i operatów technicznych. Organ I instancji ustalił, że do zmiany przebiegu granic działki nr [...] doszło w 2003 r., w ramach prac zgłoszonych pod nr [...], których celem było przeniesienie treści mapy ewidencyjnej prowadzonej w postaci analogowej do postaci cyfrowej. Na utworzonej mapie numerycznej nie wkreślono fragmentu działki nr [...] (drogi) na odcinku pomiędzy dz. nr [...], [...] i [...], który istniał na analogowej mapie ewidencyjnej obrębu [...], ark- 1, prowadzonej w skali 1:5000. Natomiast na odcinku pomiędzy dz. nr [...] i [...] zmieniono jej przebieg. W wyniku tych prac działka ewidencyjna nr [...] będąca własnością wnioskodawcy, nie graniczyła z działką nr [...] (od strony wschodniej). W 2020r. działka nr [...] położona w dwóch lokalizacjach (od 1986 r.), w części graficznej i opisowej bazy danych ewidencji gruntów przyjęła oznaczenia [...] oraz [...].

Organ I instancji uznał, że procesie digitalizacji (cyfryzacji) mapy ewidencyjnej obrębu [...] doszło w sposób niezamierzony do zmiany przebiegu granic dz. nr [...] (aktualnie działka ew. nr [...]). Zdaniem Starosty [...] żądanie przywrócenia w części graficznej bazy danych ewidencji gruntów i budynków dostępu do drogi publicznej dla działek [...] i [...] położonych w obrębie [...], będących własnością wnioskodawcy było zasadne.

T. K. oraz E. i P. S. (dalej odwołujący) wnieśli tej samej treści odwołania od decyzji organu I instancji. Odwołujący podnieśli, że Starosta [...] przywracając przebieg granic w sposób opisany w decyzji nie uwzględnił następujących faktów:

1. Przebieg drogi w terenie różni się od przedstawionego na mapach starostwa. Już od początku XIX wieku droga przebiegała i do dnia dzisiejszego przebiega kilkadziesiąt metrów na północ od wskazaniach na mapach. Dowodem na to są przedstawione Staroście [...] mapy historyczne z lat 1852,1943,1952.

2. Błędne oznaczenie przebiegu drogi na mapach nastąpiło w okresie powojennym, następnie zmiany były kolejnymi błędami, które nie doprowadziły do usankcjonowania przebiegu drogi do stanu faktycznego. Między innymi z tego względu nie uwzględniono w ewidencji stanu drogi według mapy "foto" nr [...] dla obrębu [...].

3. Decyzja Starosty nie przywraca przebiegu drogi przez działkę [...] oraz nie zapewnia dojazdu do działek o nr [...], [...], [...], [...], [...].

4. W decyzji nastąpiło samowolne powiększenie powierzchni drogi w wyniku zmiany jej szerokości z 6 na 8 metrów.

5. Decyzja Starosty nie rozwiązuje problemu braku połączenia działek nr [...] oraz [...], które powinny tworzyć jedną całość jako droga.

Zdaniem odwołujących decyzja Starosty została wydana bez uwzględnienia wszystkich dostępnych materiałów graficznych i opinii właścicieli gruntów sąsiadujących z drogą nr [...]. Ponadto odwołujący podtrzymali stanowisko zawarte we wniosku do Starosty z 13 października 2025 r.

Organ II instancji, uzasadniając wskazaną na wstępie decyzję, przywołał treść art. 20 ust. 1 pkt 1, art. 20 ust. 2 pkt 1 i art. 24 ust. 2a p.g.i.k. i § 26 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2024 r. poz. 219 ze zm. – dale rozporządzenie e.g.i.b.). Organ II instancji wskazał, że w piśmie z 9 maja 2025 r. J. S. zwrócił się do Starosty [...] z prośbą o przywrócenie na mapie ewidencyjnej wsi [...] dostępu do drogi publicznej dla działek nr [...] i [...], których jest właścicielem, zgodnie z zaznaczoną drogą dojazdową - działka nr [...], na załączonych do wniosku kopiach mapy ewidencyjnej, sporządzonych w 2003 i 2004 r. Starosta [...] pismem z 19 maja 2025 r. wszczął postępowanie administracyjne na wniosek J. S. z 9 maja 2024 r. w zakresie aktualizacji przebiegu granic działki nr [...] obręb [...], gm. [...] w części graficznej bazy danych ewidencji gruntów i budynków.

Z załącznika, będącego integralną częścią decyzji Starosty [...], wynika, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest przebieg granic działki [...], położonej w obrębie [...], gm. [...]. Zmiana przebiegu granicy działki [...] powoduje jednocześnie zmianę przebiegu granic działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...] i [...]. Zgodnie z informacjami zawartymi w rejestrze gruntów dla obrębu [...], jednostka ewidencyjna [...]:. wnioskujący jest właścicielem działek nr [...] i [...],. właścicielem działki nr [...] jest Gmina [...] (nieruchomość ma założoną księgę wieczystą),. właścicielami działek nr [...], [...], [...] i [...] są osoby trzecie.

W rozpatrywanej sprawie Starosta [...] wszczął zatem postępowanie administracyjne w zakresie aktualizacji przebiegu granic działki nr [...] położonej w obrębie [...], gm. [...] na wniosek osoby, która nie jest jej właścicielem.

Mając powyższe na uwadze, organ II instancji stwierdził, że J. S. wnioskujący o zmianę w ewidencji gruntów i budynków z uwagi na to, iż nie jest właścicielem działki nr [...] położonej w obrębie [...], w gminie [...], nie posiada legitymacji do wnioskowania o aktualizację operatu ewidencji gruntów i budynków, w zakresie działki [...] oraz działek [...], [...], [...] i [...]. W analizowanej sprawie w ocenie organu II instancji zachodzi zatem podmiotowa przyczyna bezprzedmiotowości wszczętego postępowania.

Dalej wskazano, że Starosta [...] w podstawie prawnej wydanej decyzji z 4 grudnia 2025 r. podał § 29a ust. 1 pkt 3 rozporządzenia e.g.i.b., zgodnie z którym aktualizacja ewidencji następuje przez wprowadzanie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych w celu wyeliminowania danych błędnych. Przez dane błędne rozumie się takie dane zawarte w ewidencji, które nie mają potwierdzenia w zbiorze dokumentów uzasadniających wpisy do bazy danych (§ 29a ust. 2 rozporządzenia e.g.i.b.).

Po myśli art. 24 ust. 2a pkt 1 lit d p.g.i.k. wszczęcie postępowania aktualizacyjnego spowodowanego zmianami wynikającymi z wykrycia błędnych informacji możliwe jest tylko z urzędu. W przedmiotowej sprawie postępowanie administracyjne prowadzone jest na wniosek strony. W postępowaniu prowadzonym na wniosek, nie jest dopuszczalne dokonywanie korekty wcześniejszych wpisów na podstawie powtórnej oceny istniejących dokumentów archiwalnych. Na wniosek strony starosta wprowadza do ewidencji gruntów i budynków jedynie zmiany nieaktualnych już danych, wynikające z nowych zdarzeń prawnych, które strona dostarczy organowi ewidencyjnemu.

W analizowanej sprawie Starosta [...] prowadził postępowanie aktualizacyjne w związku z wykryciem błędnych informacji w części graficznej bazy danych ewidencji gruntów i budynków, które możliwe jest tylko w wyniku aktualizacji prowadzonej "z urzędu". W toku prowadzonego postępowania administracyjnego Starosta [...] ustalił, że podczas opracowania numerycznej bazy danych ewidencji gruntów i budynków (w ramach prac [...]) w roku 2003, doszło do częściowej zmiany przebiegu granic ówczesnej działki nr [...]. Fragment drogi (działki ewidencyjnej nr [...]) istniejący na analogowej mapie ewidencyjnej w skali 1:5000, na odcinku pomiędzy działką nr [...] a [...], nie został przeniesiony na mapę numeryczną. Zmieniono także przebieg drogi (w kierunku północnym) pomiędzy działką nr [...] a [...] położoną w [...]. Celem prowadzonego przez Starostę [...] postępowania było doprowadzenie aktualnej mapy ewidencji gruntów do zgodności z materiałem źródłowym, tj. do zgodności z treścią mapy ewidencyjnej wsi [...], w skali 1:5000.

Organ II instancji wskazał, że analogowa mapa ewidencji gruntów w skali 1:5000 obrębu Ł. , powołana w sentencji decyzji Starosty [...], jako podstawa zmiany przebiegu granic działki [...], nie należy do zbioru dokumentów wskazanych § 30 ust. 1 rozporządzenia e.g.i.b., dlatego nie może stanowić podstawy zmiany przebiegu granic wskazanej działki. Mapa ewidencyjna w postaci analogowej, nie zawiera danych ewidencyjnych punktów granicznych koniecznych do aktualizacji ewidencji gruntów i budynków, jak np. współrzędnych określających położenie punktów granicznych, informacji dotyczącej spełnienia standardów dokładnościowych. Dalej wskazano, że Starosta jako organ ewidencji gruntów i budynków, nie ma podstaw prawnych do modyfikacji współrzędnych punktów granicznych lub ujawniania w ewidencji gruntów nowych punktów granicznych, które nie pochodzą ze ściśle określonych źródeł wskazanych przepisami prawa.

W związku z obowiązującymi przepisami podstawą aktualizacji przebiegu granic działki ewidencyjnej nr [...], przez Starostę [...] może być dokumentacja geodezyjna, przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego sporządzona na potrzeby określonych postępowań wskazanych w § 30 ust. 1 rozporządzenia e.g.i.b.

W analizowanej sprawie nie zachodziła przesłanka do wszczęcia postępowania administracyjnego przez Starostę [...] z urzędu, z powodu wykrycia "błędnych informacji" na podstawie z art. 24 ust. 2a pkt 1 lit d p.g.i.k. Dalej wskazano, że 26 lutego 2026 r. pracownicy Wojewódzkiej Inspekcji Geodezyjnej i Kartograficznej w [...], przeprowadzili oględziny na działkach nrnr [...], [...], [...], [...], [...] i [...], położonych w [...], w gminie [...], w celu stwierdzenia stanu zagospodarowania i sposobu faktycznego użytkowania ww. działek. Podczas oględzin ustalono, że w granicach działki [...], określonej przez współrzędne punktów granicznych "po zmianie" w załączniku graficznym do decyzji Starosty [...] nr [...] z 4 grudnia 2025 r. w terenie droga fizycznie nie istnieje, teren ten uprawiany jest rolniczo.

Podsumowując organ II instancji stwierdził, że przedmiotowy wniosek o wszczęcie postępowania dotyczył zmiany przebiegu granic działki nr [...] oraz działek ewidencyjnych [...], [...], [...] i [...], położonych w [...], których właścicielami są inne podmioty ewidencyjne niż wnioskodawca. W związku z powyższym postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek osoby w odniesieniu do działek ewidencyjnych, których nie jest ona właścicielem, jest bezprzedmiotowe i należy je umorzyć. Ponadto podkreślono, że jak wcześniej wykazano, nie zaszły okoliczności, w których Starosta mógłby wszcząć z urzędu postępowanie administracyjne w celu wyeliminowania z ewidencji gruntów i budynków danych błędnych. Starosta, w istocie, podjął próbę określenia przebiegu granic działek ewidencyjnych w postępowaniu wszczętym w celu aktualizacji danych ewidencyjnych, co jest niedozwolone ze względu na charakter rejestrowy ewidencji gruntów i budynków, niedopuszczający podejmowania w trakcie aktualizacji danych ewidencyjnych rozstrzygnięć o charakterze konstytutywnym. Charakter sprawy wskazuje na to, że właściwe jej załatwienie, tzn. ustalenie prawidłowego przebiegu granic działek ewidencyjnych, które później będzie mogło być wykazane w ewidencji gruntów, może nastąpić jedynie w wyniku procedur przewidzianych przepisami prawa, mającymi zastosowanie w stosunku do granic nieruchomości. Dopiero sporządzenie odpowiedniej dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej, jej przyjęcie do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego oraz ewentualne (zależne od procedury) rozstrzygnięcia organów administracji lub sądów dadzą Staroście [...] podstawę dokonania zmian w ewidencji gruntów odnośnie do działki nr [...] i działek sąsiednich.

J. S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, kwestionując wskazaną na wstępie decyzję WWINGiK, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zaskarżając ww. decyzję w całości.

Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił:

I. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

1. art. 24 ust. 2a w zw. z art. 22 ust. 2 p.g.i.k. poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że aktualizacja ewidencji gruntów i budynków może nastąpić wyłącznie z urzędu, co wyklucza możliwość zainicjowania czynności aktualizacyjnych przez stronę, a w konsekwencji - błędne uznanie, że skarżący nie posiada legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o aktualizację danych ewidencyjnych, podczas gdy prawidłowa wykładnia wskazanych przepisów prowadzi do wniosku, że "działanie z urzędu" określa jedynie tryb dokonania aktualizacji przez organ, nie zaś wyłącza uprawnienia strony do żądania podjęcia przez organ stosownych czynności,

2. art. 22 ust. 2 p.g.i.k. poprzez jego niezastosowanie i pominięcie obowiązku utrzymywania ewidencji gruntów i budynków w stanie aktualności i zgodności z rzeczywistym stanem prawnym i faktycznym,

II. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 61 § 1 i § 4 oraz art. 105 § 1 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne umorzenie postępowania z powodu rzekomego braku legitymacji strony, podczas gdy złożone przez skarżącego pismo stanowiło podstawę do wszczęcia postępowania administracyjnego lub co najmniej do podjęcia przez organ czynności z urzędu, a zatem brak było przesłanek do uznania postępowania za bezprzedmiotowe,

2. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności pominięcie dokumentów stanowiących materiały państwowego zasobu geodezyjnego (w tym wypisu i wyrysu z rejestru gruntów z 2003 r. oraz z 2004 r.), które wskazują na istnienie dostępu działki do drogi publicznej i uzasadniają dokonanie aktualizacji operatu ewidencyjnego;

3. art. 8 § 1 oraz art. 9 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej oraz obowiązek należytego informowania stron, polegające na przyjęciu formalistycznej wykładni przepisów i odmowie merytorycznego rozpoznania sprawy mimo istnienia podstaw do aktualizacji danych ewidencyjnych, co wskazano w decyzji organu I instancji,

4. art. 7a k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanie w mocy decyzji Starosty [...] i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, a ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi i instancji.

Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm. – dalej p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Podstawę materialnoprawną wydanych w obu instancjach decyzji stanowiły przepisy u.p.g.i.k. Zgodnie z art. 2 pkt 8 u.p.g.i.k., ewidencja gruntów i budynków (kataster nieruchomości), to system informacyjny zapewniający gromadzenie, aktualizację oraz udostępnianie, w sposób jednolity dla kraju, informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych podmiotach władających lub gospodarujących tymi gruntami, budynkami lub lokalami. Sposób zakładania i prowadzenia ewidencji gruntów i budynków oraz szczegółowy zakres informacji objętych tą ewidencją określa rozporządzenie e.g.i.b. wydane na podstawie art. 26 ust. 2 u.p.g.i.k.

Stosownie do art. 20 ust. 1 u.p.g.i.k., ewidencja gruntów i budynków obejmuje informacje dotyczące: gruntów - ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas bonitacyjnych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty (pkt 1); budynków - ich położenia, przeznaczenia, funkcji użytkowych i ogólnych danych technicznych (pkt 2); lokali - ich położenia, funkcji użytkowych oraz powierzchni użytkowej (pkt 3). Jak przy tym wynika z art. 20 ust. 2 u.p.g.k., w ewidencji gruntów i budynków wykazuje się także: 1) właścicieli nieruchomości, a w przypadku: a) nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - oprócz właścicieli inne podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości, b) gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania; 2) miejsce pobytu stałego lub adres siedziby podmiotów, o których mowa w pkt 1.

Zgodnie z art. 24 ust. 2a, 2b i 2c u.p.g.i.k. informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji na dwa sposoby, tj. z urzędu albo na wniosek. Aktualizacja z urzędu przewidziana jest w sytuacji, gdy zmiany informacji wynikają z przepisów prawa, dokumentów, o których mowa w art. 23 ust. 1-4 u.p.g.i.k., materiałów zasobu lub z wykrycia błędnych informacji. Aktualizacja na wniosek jest zaś możliwa, gdy z inicjatywą wszczęcia postępowania wystąpią podmioty wymienione w art. 24 ust. 2a pkt 2 u.p.g.i.k. Przepis ten wskazuje, że chodzi o władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania lub podmioty, o których mowa we wskazanym wyżej art. 20 ust. 2 pkt 1 u.p.g.i.k.

Aktualizacja następuje w drodze czynności materialno-technicznej lub decyzji administracyjnej. W drodze czynności materialno-technicznej dokonywana jest na podstawie: a) przepisów prawa; b) wpisów w księgach wieczystych; c) prawomocnych orzeczeń sądu, a w przypadkach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego - orzeczeń sądu; d) ostatecznych decyzji administracyjnych; e) aktów notarialnych; e) aktów poświadczenia dziedziczenia oraz europejskich poświadczeń spadkowych; f) zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części, o których mowa w art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu; g) wpisów w innych rejestrach publicznych; h) dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, z uwzględnieniem art. 20 ust. 2b (art. 24 ust. 2b pkt 1 u.p.g.i.k.). W drodze decyzji administracyjnej - w pozostałych przypadkach (24 ust. 2b pkt 2 u.p.g.i.k.). Również w drodze decyzji administracyjnej następuje odmowa aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków (art. 24 ust. 2c u.p.g.i.k.).

Z przywołanych przepisów wynika, że istotą ewidencji gruntów i budynków, zgodnie z jej nazwą, jest ewidencjonowanie, czyli spisywanie istniejącego stanu prawnego gruntu lub budynku. Ewidencja gruntów jest specjalnie prowadzonym i wywierającym określone skutki prawne zbiorem informacji o gruntach, który pełni funkcje informacyjno - techniczne, nie rozstrzygając sporów o prawo, nie nadając ani nie ujmując praw. Deklaratoryjny charakter wpisów w niej zawartych oznacza, że nie kształtuje ona nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan prawny wynikający z dokumentów (por. wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1718/13 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Kompetencje organów ewidencyjnych sprowadzają się zatem do rejestracji stosownego dokumentu i naniesienia wynikających z niego zmian. Wynika to z istoty ewidencji gruntów i budynków, która mając charakter techniczno-deklaratoryjny rejestruje jedynie stany prawne ustalone w innym trybie i przez inne organy.

Sama procedura aktualizacji danych ewidencyjnych ma sformalizowany charakter – przepisy wyraźnie precyzują, kiedy i pod jakimi warunkami aktualizacja operatu jest możliwa. Przede wszystkim jest to wymiana (uaktualnienie) danych ewidencyjnych, polegająca na wprowadzeniu nowych informacji wynikających z dokumentów źródłowych. W postępowaniu aktualizacyjnym, toczącym się na podstawie art. 24 ust. 2a i 2b u.p.g.i.k. ustawodawca, z uwagi na specyfikę i cel postępowania aktualizacyjnego, odstąpił od zasady, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 77 § 1 k.p.a.), obowiązującym w ogólnym postępowaniu rozpoznawczym, na rzecz sformalizowanego katalogu dowodów, wymienionych w art. 24 ust. 2a i 2b u.p.g.i.k. (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 25 września 2025 r., sygn. akt III SA/Lu 296/25 - CBOSA). Samo zgłoszenie zmiany nieudokumentowanej albo bez wykazania na żądanie starosty stosownym dokumentem podstawy do wprowadzenia tych zmian prowadzi do odmowy ich dokonania (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 maja 2019 r., III SA/Kr 167/19 - CBOSA).

W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że art. 24 ust. 2a pkt 2 w zw. z art. 20 ust. 2 pkt 1 u.p.g.i.k. samodzielnie wskazuje krąg podmiotów mających legitymację procesową w inicjowaniu postępowania, którego przedmiotem jest aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków, nie odwołując się do pojęcia interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 k.p.a. Oznacza to, że art. 24 ust. 2a pkt 2 u.p.g.i.k. stanowi normę lex specialis wobec art. 28 k.p.a., wyłączając ten ostatni jako podstawę wyznaczającą zakres podmiotowy postępowania aktualizacyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 16 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 1011/19, z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 2140/19 oraz z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. I OSK 772/19 - CBOSA).

Przymiot strony w sprawie wprowadzenia zmian do operatu ewidencji nieruchomości i gruntów ma podmiot, którego prawa do nieruchomości podlegają ujawnieniu w ewidencji gruntów i budynków, czyli wymienieni w art. 20 ust. 2 pkt 1 u.p.g.i.k. Przymiot strony nie przysługuje natomiast właścicielowi lub współwłaścicielom sąsiedniej nieruchomości (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/Po 301/25 - CBOSA).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, iż skarżący nie będąc właścicielem działki nr [...] (działka drogowa) nie był uprawniony do złożenia wniosku o przywrócenie na mapie ewidencyjnej wsi [...] dostępu do drogi publicznej dla własnych działek nr [...] oraz [...], a tym samym nie był uprawniony do wnioskowania o aktualizację operatu ewidencji działki nr [...] oraz sąsiednich działek o nr [...], [...], [...] i [...].

Dalej wskazać należy, że sama procedura aktualizacji danych ewidencyjnych ma sformalizowany charakter - przepisy wyraźnie precyzują, kiedy i pod jakimi warunkami aktualizacja operatu jest możliwa. Przede wszystkim jest to wymiana (uaktualnienie) danych ewidencyjnych, polegająca na wprowadzeniu nowych informacji wynikających z dokumentów źródłowych. W postępowaniu aktualizacyjnym, toczącym się na podstawie art. 24 ust. 2a i 2b u.p.g.i.k. ustawodawca, z uwagi na specyfikę i cel postępowania aktualizacyjnego, odstąpił od zasady, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 77 § 1 k.p.a.), obowiązującym w ogólnym postępowaniu rozpoznawczym, na rzecz sformalizowanego katalogu dowodów, wymienionych w art. 24 ust. 2a i 2b u.p.g.i.k. Samo zgłoszenie zmiany nieudokumentowanej albo bez wykazania na żądanie starosty stosownym dokumentem podstawy do wprowadzenia tych zmian prowadzi do odmowy ich dokonania.

W tym miejscu podkreślić należy, iż słusznie także organ II instancji w sprawie ocenił, że niniejsza sprawa nie dotyczy usunięcia z urzędu wykrytych błędnych informacji, mających charakter oczywistych omyłek. Choć bowiem w pojęciu aktualizacji mieści się również usuwanie (prostowanie) błędnych wpisów znajdujących się w bazie danych ewidencyjnych, to chodzi o wpisy mające charakter oczywistych omyłek w świetle złożonych dokumentów geodezyjnych lub innych materiałów dowodowych. Chodzi zatem o błędy dostrzegalne bez konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego (por. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 1444/20). W sprawie niniejszej nie sposób przyjąć, aby zmiana miała charakter oczywistej omyłki. Wskazuje na to m.in. ilość map archiwalnych zgromadzonych w trakcie prowadzonego postępowania oraz poczynione w trakcie postępowania przed organem II instancji ustalenia potwierdzone protokołem z 26 lutego 2026 r. (k. 55 – 56 akt adm.), z którego wynika, że zgodnie ze współrzędnymi określającymi przebieg drogi nr [...] w terenie stwierdzono brak fizycznego przebiegu drogi, a teren jest użytkowany rolniczo. Na zawiłość sprawy i nałożenie się w długim czasie różnych nieprawidłowości wskazuje też opinia geodety z dnia 27.02.2025 r. (w aktach adm. organu i instancji) a także uzasadnienie decyzji organu I instancji, gdzie wskazano, że już w latach siedemdziesiątych XX wieku istniała znaczna różnica co do przebiegu drogi pomiędzy mapą ewidencyjną a mapą w tej samej skali 1:5000 sporządzoną na podstawie obrazowania lotniczego

Powyższe wskazuje, że Starosta, jak słusznie zauważył WWINGiK, w istocie podjął próbę określenia przebiegu granic działek ewidencyjnych w postępowaniu wszczętym w celu aktualizacji danych ewidencyjnych, co jest niedozwolone ze względu na charakter rejestrowy ewidencji gruntów i budynków, niedopuszczający podejmowania w trakcie aktualizacji danych ewidencyjnych rozstrzygnięć o charakterze konstytutywnym. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 grudnia 2009 r. sygn.. akt I OSK 316/09, LEX nr 579143, podkreślił, że postępowanie związane z modernizacją i aktualizacją ewidencji gruntów ma charakter przede wszystkim techniczny. Modernizacja ewidencji gruntów nie ma na celu ustalenia przebiegu granic działek, lecz uzupełnienie oraz modyfikację istniejących danych ewidencyjnych w celu dostosowania ich do wymogów rozporządzenia. W sytuacji gdy powstaje spór co do przebiegu granicy, a także położenia znaków granicznych, winien on być rozstrzygnięty wyłącznie w drodze postępowania rozgraniczeniowego. Dla rozstrzygnięcia sporów granicznych właściwe jest bowiem postępowanie rozgraniczeniowe.

Końcowo zgodzić należy, się analogowa mapa ewidencji gruntów w skali 1:5000 obrębu [...], jako nie zawierająca danych ewidencyjnych punktów granicznych koniecznych do aktualizacji ewidencji gruntów i budynków, jak np. współrzędnych określających położenie punktów granicznych, informacji dotyczącej spełnienia standardów dokładnościowych., powołana w sentencji decyzji organu I instancji jako podstawa zmiany przebiegu granic działki [...], nie należy do zbioru dokumentów wskazanych § 30 ust. 1 rozporządzenia e.g.i.b., dlatego nie może stanowić podstawy zmiany przebiegu granic wskazanej działki.

Mając powyższe na uwadze, zasadnym było uchylenie decyzji I instancji i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. Procedura aktualizacji informacji ewidencji gruntów nie służy do rozstrzygania spornych stanów na gruncie, jeżeli chodzi o przebieg granic. W sytuacji, gdy powstaje spór co do przebiegu granicy, a także co do położenia znaków granicznych, to spór taki może być rozstrzygnięty wyłącznie w drodze postępowania rozgraniczeniowego. Zmiana przebiegu granic byłaby zatem możliwa po przyjęciu do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego nowej dokumentacji sporządzonej w odrębnym postępowaniu - sądowym lub administracyjnym przeprowadzonym na wniosek strony.

Z tych wszystkich względów oraz na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu skargę oddalił.