Sąd uznał przewlekłość Wojewody za rażące naruszenie prawa i przyznał 1000 zł

W dniu 24 czerwca 2025 r. do Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku wpłynął wniosek A. C. (obywatelki Białorusi) o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Jako główny cel pobytu zaznaczono pobyt z cudzoziemcem. Wnioskodawczyni wskazała, że w skład jej rodziny wchodzą zamieszkali wspólnie z nią w G. mąż A. C. oraz małoletni syn A. C. W treści wniosku zaznaczono również, że w chwili jego złożenia wnioskodawczyni przebywa w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy (jak wynika z wydruku z systemu POBYT zezwolenie ważne do 2 września 2025 r.), gdzie wcześniejszy pobyt w Polsce miał miejsce od 2023 r. Do wniosku dołączono szereg dokumentów, w tym m.in. kserokopię paszportu, umowę o dzieło wraz z aneksami, dla wykazania cyklicznych dochodów wnioskodawczyni, odpis aktu małżeństwa, oświadczenie małżonków o nabyciu mieszkania, zeznanie o dochodzie za 2024 r.

Pismem z dnia 19 stycznia 2026 r. Wojewoda Pomorski wezwał wnioskodawczynię do osobistego złożenia wniosku i złożenia odcisków linii papilarnych. Podczas wizyty w urzędzie w dniu 24 lutego 2026 r. wnioskodawczyni dopełniła wskazanych w wezwaniu obowiązków.

W dniu 13 marca 2026 r. do organu wpłynęły dodatkowe dokumenty w sprawie, złożone przez wnioskodawczynię bez wezwania, w celu aktualizacji dołączonej do wniosku dokumentacji. Dokumenty objęły nowy aneks do ww. umowy o dzieło oraz potwierdzenie złożenia zeznania podatkowego w podatku dochodowym za 2025 r.

W dniu 3 kwietnia 2026 r. (data nadania), za pośrednictwem organu, wnioskodawczyni wniosła ponaglenie adresowane do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, wskazując, że postępowanie w sprawie trwa już 10 miesięcy oraz opisała trudności jakie powoduje w przypadku skarżącej brak karty pobytu. Pisząca wskazała na destabilizację swojej sytuacji życiowej. Podkreśliła, że jest osobą w pełni zintegrowaną, pracująca od wielu lat w Polsce, odprowadzającą podatki, gdzie brak karty pobytu uniemożliwia jej rozwój zawodowy. Wskazała, że aplikowała na wyższe stanowiska do trzech międzynarodowych korporacji. Jednak pomimo wysokich kwalifikacji, jej kandydatury zostały odrzucone wyłącznie z uwagi na brak dokumentu pobytowego. Wskazała też, że w czerwcu 2025 r. została pozytywnie zweryfikowana przez służby pod kątem bezpieczeństwa, co było niezbędne dla uzyskania zezwolenia od MSWiA na nabycie nieruchomości. Zaznaczyła, że do Polski przyjechała 4 lata wcześniej wraz z mężem w ramach rządowego projektu Poland Business Harbour w zaufaniu, że państwo polskie zapewni ułatwienia dla biorących udział w projekcie specjalistów i ich rodzin. Obecna zwłoka urzędu narusza natomiast zasadę zaufania od organów państwa. Wskazała także na sytuację rodzinną, w tym wynikającą z choroby ojca, który mieszka sam na Białorusi i wymaga opieki po operacjach. Wnioskodawczyni nie mogąc udać się na Białoruś, nie mogła mu udzielić wsparcia.

Następnie A. C., pismem z dnia 28 kwietnia 2026 r., wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku ze skargą dotyczącą braku rozpoznania przez Wojewodę Pomorskiego jej wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, opisaną w tytule jako "skarga na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania".

Skarżąca wystąpiła o: 1/ zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie 14 dni od daty otrzymania akt sprawy przez organ; 2/ stwierdzenie na podstawie art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (t.j.: Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.: dalej jako "p.p.s.a."), że doszło do rażącego naruszenia prawa przez organ; 3/ przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 2.000 zł na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a.; 4/ zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że wraz z wnioskiem przedłożony został kompletny zestaw wymaganych dokumentów, który zaktualizowała bez wezwania w marcu 2026 r. i wniosła też następnie ponaglenie. Zgodnie z art. 112a ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1079 ze zm.) sprawa powinna być już w ocenie skarżącej załatwiona.

W tym zakresie skarżąca podkreśliła, że postępowanie trwa już 11 miesięcy. Organ nie wystosował do strony wezwania do uzupełnienia braków formalnych czy merytorycznych, ani informacji o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy, czy też jakiejkolwiek odpowiedzi kierowanej do skarżącej w związku z jej sprawą. Skarżąca dodatkowo wskazała, że w dniu 20 kwietnia 2026 r. podjęła próbę polubownego rozwiązania sporu poprzez wniosek o spotkanie z kierownictwem wydziału, co zostało zbyte zautomatyzowaną odpowiedzią.

W dalszej części skarżąca powołała się na wyroki WSA w Gdańsku w celu wykazania, że brak działania ze strony Wojewody Pomorskiego stanowi rażące naruszenie prawa, a problemy kadrowe czy przepisy o zawieszeniu terminów nie wyłączają prawa skarżącej do ochrony sądowej.

Odnośnie wniosku o przyznanie sumy pieniężnej skarżąca wskazała na swoją sytuację osobistą. Skarżąca podkreśliła, że przewlekłość postępowania i wynikający z niej brak stabilizacji statusu prawnego powodują silny stres, zagrażający zdrowiu skarżącej i ciąży skarżącej. Sytuację pogarsza stan zdrowia ojca skarżącej (76 lat), który jest osobą niepełnosprawną, oczekuje na kolejną pilną operację i będzie wymagał stałej opieki w okresie pooperacyjnym. Ponadto bezczynność organu uderza w jedność życia rodzinnego.Z powodu braku dokumentów skarżąca nie może towarzyszyć mężowi w odwiedzinach u jego małoletniego syna na Litwie ani u starszych rodziców na Białorusi. Przewlekłość organu ogranicza także aktywność zawodową skarżącej i utrudnia korzystanie z usług bankowych, co w kontekście zbliżających się narodzin dziecka i opieki nad chorym ojcem, potęguje poczucie krzywdy i narusza jej godność.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o:

1/ oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 337 ze zm., dalej jako "ustawa o pomocy"), a w przypadku uznania przez Sąd przepisu art. 100d ustawy o pomocy za sprzeczny z Konstytucją RP o:

2/ zobowiązanie organu do zakończenia postępowania w terminie nie krótszym niż 30 dni od przekazania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy;

3/ stwierdzenie, że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania organu nie miały charakteru rażącego:

a) z uwagi na art. 6 k.p.a. w zw. z art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy o pomocy, bowiem organy administracji publicznej obowiązane są do działania na podstawie obowiązujących ich przepisów, w tym również ze wskazanymi przepisami ustawy pomocowej lub

b) z uwagi na niezawinione przez organ przyczyny, bowiem działania organu nie były zamierzone i nie nosiły znamion złej woli, a były wynikiem dużej ilości wniosków cudzoziemców i ograniczonych możliwości kadrowych organu.

4/ niewymierzanie organowi na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy grzywny ani sumy pieniężnej.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że rozpoznając sprawę należy mieć na względzie jej przedmiot i związane z tym szczególne okoliczności, w tym przede wszystkim mające zastosowanie przepisy oraz zmiany stanu prawnego, które obowiązywały w okresie wpływu wniosku i jego procedowania.

Do wskazanych przepisów należy art. 100d ustawy o pomocy, zgodnie z którym w okresie jego obowiązywania od dnia 1 stycznia 2023 r., aktualnie do dnia 4 marca 2027 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących m.in. udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy (pkt 1 lit. a), stały (pkt 1 lit. b) oraz rezydenta długoterminowego UE (pkt 1 lit. c) w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Stosownie do jego ust. 3, w okresie, o którym mowa w ust. 1, przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie, nie stosuje się. Natomiast art. 100c ust. 3 pkt 2 ww. ustawy określił, że organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa. Stosownie do art. 100c ust. 4 ww. ustawy zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.

Organ wskazał następnie, że art. 100d ustawy o pomocy wyznaczył nowy okres spoczywania terminów do dnia 24 sierpnia 2023 r., a kolejne jego nowelizacje przedłużyły ten okres do dnia 4 marca 2027 r.

Tym samym, skoro wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt został złożony przez skarżącą w okresie obowiązywania przepisu art. 100d ustawy o pomocy, termin na załatwienie przedmiotowej sprawy w ocenie organu w ogóle jeszcze nie rozpoczął dla niego swojego biegu.

Wojewoda Pomorski podkreślił, że nie można w związku z tym postawić mu skutecznych zarzutów z uwagi na brak działania w sprawie, biorąc pod uwagę, że organy administracji są obowiązane do działania zgodnie z art. 6 k.p.a. na podstawie i w granicach prawa

Po odniesieniu się do zaprzestania czynności wobec stosowania art. 100d ustawy o pomocy, organ wskazał jednak, że w przedmiotowej sprawie długi okres oczekiwania przez cudzoziemca na rozstrzygnięcie nie wynika z zaprzestania czynności i stosowania art. 100d ustawy o pomocy, ale jednak z innych przyczyn. W tym zakresie wskazano na trudności kadrowe i dużą liczbę wniosków przekraczających organizacyjne możliwości organu. Organ zaznaczył, że według stanu na maj 2026 r. rozpatruje już wnioski cudzoziemców złożone dwa lata wcześniej, to jest w I kwartale 2024 r.

Tym samym w ocenie organu, z uwagi na możliwości kadrowe oraz znaczną ilość spraw jakie rozstrzyga, a także kolejność wpływu spraw obiektywnie nie mógł procedować szybciej w sprawie skarżącej.

W tym zakresie powołano się na dane dotyczące liczby wniosków aktualne na dzień 25 lipca 2024 r. Organ wskazał przy tym, że z uwagi na zmiany organizacyjne w latach 2020-2023 i tak przyspieszył rozpoznawanie wniosków. Jednak tak duża ilość spraw i braki kadrowe to poważna przeszkoda, aby tak zorganizować pracę, aby rozpoznawanie spraw odbywało się z zachowaniem ustawowych terminów. Podkreślił, że problem organu z terminowym załatwieniem spraw cudzoziemców zauważono także w Biuletynie Informacyjnym Rzecznika Praw Obywatelskich z listopada 2025 r. oraz w raporcie Najwyższej Izby Kontroli z roku 2023 r.

W kwestii dochodzonej sumy pieniężnej organ wskazał, że skarżąca nie podała żadnych konkretnych okoliczności wskazujących na fakt poniesienia przez nią uszczerbku, straty czy krzywdy, a które wymagałyby zrekompensowania.

Pismem z dnia 17 sierpnia 2026 r. skarżąca wniosła o przyspieszenie sprawy ze względu na sytuację życiową, zdrowotna i zawodową. Na potwierdzenie swoich twierdzeń do wniosku załączyła stosowne dokumenty w tym dokumentację medyczną, dotycząca swojego stanu zdrowia oraz stanu zdrowia jej ojca.

W odpowiedzi na zapytanie Sądu, pismem z dnia 15 września 2026 r. organ poinformował, że w sprawie nie została wydana decyzja.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że warunkiem dopuszczalności skargi jest wyczerpanie środków zaskarżenia. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wypełniła wymóg określony w art. 53 § 2b p.p.s.a., ponaglenie zostało bowiem wniesione w dniu 3 kwietnia 2026 r., natomiast skarga pismem z dnia 28 kwietnia 2026 r., co dokumentują akta sprawy.

W związku ze złożoną skargą należało następnie rozważyć kwestię zastosowania w sprawie przepisu art. 100d ustawy o pomocy.

Ustawa o pomocy weszła w życie w zasadniczej części w dniu 12 marca 2022 r. z mocą obowiązującą od dnia 24 lutego 2022 r. (art. 116 ustawy). Następnie na mocy art. 1 pkt 44 ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 830 - powoływana w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa zmieniająca"), wprowadzono do ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy art. 100c, który stanowi, że:

1. W okresie do dnia 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących:

1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej,

2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji;

3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej

- w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.

2. Czynności dokonane w okresie, o którym mowa w ust. 1, w postępowaniach w sprawach, o których mowa w ust. 1, są skuteczne.

3. W okresie, o którym mowa w ust. 1:

1) przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się;

2) organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.

4. Zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.

Analogiczne rozwiązanie na dalszy okres do dnia 24 sierpnia 2023 r. przewidywała norma art. 100d ustawy o pomocy, wprowadzona ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 185), a konkretnie przez art. 1 pkt 32 tej ustawy, który wszedł w życie z mocą wsteczną z dniem 1 stycznia 2023 r.

Przepis art. 100d ustawy o pomocy był parokrotnie nowelizowany. W tym zakresie na mocy art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1088) zmieniającej nin. ustawę z dniem 27 czerwca 2023 r. art. 100d określał przywołany okres "do dnia 4 marca 2024 r.".

Następnie na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 232) zmieniającej nin. ustawę z dniem 22 lutego 2024 r. art. 100d określał przywołany okres "do dnia 30 czerwca 2024 r.".

Następnie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 854) zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 1 lipca 2024 r. art. 100d określał przywołany okres - przedłużony po raz czwarty z kolei - "do dnia 30 września 2025 r."

Dalej na mocy art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2025 r. (Dz. U. z 2025 r., poz. 1301) zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 30 września 2025 r. art. 100d określa przywołany okres "do dnia 4 marca 2026 r.".

Na dzień wydania niniejszego wyroku doszło do kolejnej nowelizacji art. 100d ustawy o pomocy, w ten sposób, że przepis określa przywołany okres "do dnia 4 marca 2027 r." (na mocy art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r.; Dz. U. 2026 r. poz. 203 - zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 5 marca 2026 r.).

Naczelny Sąd Administracyjny podtrzymując dotychczasowe stanowisko, że ustawa o pomocy dotyczy wszystkich cudzoziemców, w wyroku z dnia 19 maja 2025 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 2926/24 - który Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie w pełni popiera - zwrócił uwagę na epizodyczny (czasowy) charakter regulacji art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy, których wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez Rosję działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, a zatem sytuacją nadzwyczajną. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ponad dwuletni okres – od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. – należało uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że po czwartym przedłużeniu obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, tj. po dniu 30 czerwca 2024 r., zachodzi sprzeczność tej regulacji z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, w związku z czym nie powinna być ona stosowana.

Stanowisko to zostało podzielone w kolejnych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. z dnia 28 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 3109/24; z dnia 5 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2743/24; z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt II OSK 2695/24; z dnia 12 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2942/24) i jest ono już utrwalone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 16 października 2025 r., sygn. akt II OSK 49/25, Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, iż "(...) w orzecznictwie uznano, że przedłużenie obowiązywania art. 100d u.o.p. na okres po 30 czerwca 2024 r., nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania (zob. np. wyroki NSA z dnia 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24, z dnia 3 lipca 2025 r. sygn. akt II OSK 3117/24, z dnia 5 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 3111/24 oraz II OSK 2743, z dnia 25 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 3109/24). Innymi słowy, przedłużenie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 854) nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 KPP. Tym samym, oceny bezczynności albo przewlekłości w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 u.o.p., należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od 1 lipca 2024 r.".

Z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe – odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją, a sprzeczność ma charakter oczywisty. Sytuacja taka może zachodzić szczególnie wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie. Zaznaczyć przy tym należy, że nie jest możliwe odmówienie zastosowania przepisu w danej sprawie bez uprzedniego generalnego stwierdzenia, że przepis ten jest sprzeczny w Konstytucją. Niezbędne jest też dodanie, że odmowa zastosowania przepisu w sprawie ma takie znaczenie, że sąd, stwierdziwszy niekonstytucyjność danego przepisu, uwzględnia ten fakt przy orzekaniu o indywidualnym stosunku prawnym będącym przedmiotem oceny jedynie w rozpoznawanej sprawie. Dzięki temu takie uprawnienie sądu nie uchybia kompetencjom Trybunału Konstytucyjnego, którego orzeczenia są powszechnie obowiązujące i ostateczne (art. 188 pkt 1 Konstytucji RP).

Podzielając stanowisko NSA wyrażone w wyżej powołanym wyroku z dnia 19 maja 2025 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 2926/24, Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie uznał, że taka właśnie sytuacja – oczywistej sprzeczności przepisu ustawy zmieniającej z przepisem rangi konstytucyjnej – miała miejsce w odniesieniu do art. 100d ust. 1-4 ustawy pomocowej w brzmieniu nadanym nowelizacją ustawy z dnia 15 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 854) w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Ponieważ na tamten moment, a więc po upływie przeszło 2 lat od wybuchu konfliktu nie istniały już nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przedłużenie, tym bardziej okoliczności te nie istniały w okresie późniejszym. Na dzień orzekania w sprawie przez Sąd upłynęło już ponad 4 i pół roku od dnia rozpoczęcia działań wojennych na terenie Ukrainy.

Należy podkreślić, iż prawo do sądowej kontroli działalności administracji publicznej stanowi jeden z fundamentów demokratycznego porządku prawnego (art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji). W świetle art. 184 Konstytucji zasadą jest, że jednostka ma prawo poszukiwania ochrony sądowej przed działaniami administracji publicznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze przywołane regulacje konstytucyjne trzeba przyjąć, że ewentualne wątpliwości interpretacyjne, czy jednostka może poddać kontroli sądowej określone działania administracji publicznej, należy rozstrzygać na korzyść jednostki. Prawo do sądu administracyjnego nie jest bowiem przywilejem, czy też szczególnym uprawnieniem, ale jednym z podstawowych gwarantów przestrzegania przez organy administracji publicznej porządku prawnego (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2023 r., II OSK 2869/21). Tym samym rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1 - 4 ustawy o pomocy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z dnia 15 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 854), w świetle którego cudzoziemiec przez jeszcze kolejne okresy, nie mógłby skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej bezczynności bądź przewlekłego działania organu, jest nie do pogodzenia z ww. konstytucyjną zasadą prawa do sądu.

Takie rozwiązanie, w świetle tego, że odpadła przesłanka konieczności określona w art. 52 ust. 1 Karty Praw Podstawowych (Dz.U.UE.2007.C.303.01, również jako "KPP") stanowi oczywistą sprzeczność z art. 47 KPP, który stanowi, że każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule (zdanie pierwsze).

W ocenie Sądu, wskazana argumentacja, jako adekwatna, ma zastosowanie także do kolejnych przedłużeń obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, tj. m.in. do piątego przedłużenia do dnia 4 marca 2026 r. (dokonanego na podstawie art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2025 r.) i szóstego przedłużenia do dnia 4 marca 2027 r. (dokonanego na mocy art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r.). Rozwiązania te trudno uznać za proporcjonalne, gdy zgodnie z przedstawionym wyżej utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego już wcześniejsze przedłużenie do dnia 30 września 2025 r. nie znajdowało uzasadnienia i nie było zgodne z zasadą proporcjonalności oraz w konsekwencji naruszało konstytucyjne prawo do sądu, gwarantowane także w KPP.

Skoro zatem zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy dotyczące terminów zawarte w ustawie o cudzoziemcach powinny już być stosowane przynajmniej od dnia 1 lipca 2024 r. (z uwagi na to, że kolejne przedłużenia obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy jako sprzeczne z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, nie powinny być stosowane), to w rozpoznawanej sprawie sposób działania organu (lub jego brak) podlega ocenie. Wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy skarżąca złożyła bowiem niewątpliwie po tej dacie, to jest w dniu 24 czerwca 2025 r. (wpływ do organu).

Przystępując do merytorycznej oceny zarzutów skarżącej, wyjaśnić należy, że w przypadku rozpoznawania skargi na przewlekłość lub bezczynność postępowania, sąd administracyjny jest zobowiązany ustalić rzeczywistą postać zwłoki organu administracji, bez względu na to, jak została sformułowana skarga, w której zarzuty dotyczą niezałatwienia sprawy przez organ administracji.

Sąd uznał, że w niniejszej sprawie rzeczywista postać zwłoki organu administracji dotyczy przewlekłego prowadzenia postępowania. Tak też wzniesiona skarga - niezależnie od nazewnictwa jakim posłużyła się skarżąca - została zakwalifikowana przez Sąd jako dotycząca przewlekłości - w oparciu o treść skargi, odnoszącej się też do konkretnych okoliczności tej sprawy. W skardze akcentuje się bowiem przede wszystkim długi czas prowadzenia postępowania, toczącego się od czerwca 2025 r.

Okoliczność, że wniosek wszczynający postępowanie złożono w czerwcu 2025 r., natomiast termin z art. 112a ustawy o cudzoziemcach rozpoczął swój bieg w wyniku zaniedbań organu dopiero w lutym 2026 r., przesądza o zasadności kwalifikacji skargi, jako skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, w której podkreślono, że organ nie podejmował w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy koniecznych czynności, w tym nie wydał decyzji pomimo, że na określonym etapie sprawy dysponował kompletnym wnioskiem. W tym zakresie uwzględnić ponadto w ocenie Sądu należało, że ponaglenie zostało złożone przez skarżącą jeszcze przed upływem terminu na wydanie decyzji. W ponagleniu tym akcentowano zaś właśnie zbyt długie procedowanie wniosku.

Wskazana argumentacja oraz ww. okoliczności stanowią w ocenie Sądu o tym, że wniesiona bezpośrednio po ponagleniu skarga zatytułowana jako skarga "na bezczynność i przewlekłość" stanowi faktycznie skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Pomorskiego. Zgodnie bowiem z art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, również wtedy gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość).

Wskazać zatem należy, odwołując się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, że: "z treści przywołanych definicji normatywnych należy wywieść, iż organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast postępowanie jest przewlekle prowadzone, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód".

Granice czasowe dla rozpoznania sprawy z wniosku skarżącej stanowiły zatem przepisy ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, która zawiera przepisy określające czas, w jakim postępowanie w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy powinno się zakończyć. Przepisy regulujące tę materię stanowią lex specialis w stosunku do ogólnych uregulowań Kodeksu postępowania administracyjnego.

W zakresie zezwoleń na pobyt czasowy znacznie ma w tym zakresie art. 112a ustawy o cudzoziemcach. Ponieważ w przedmiotowej sprawie mamy wciąż do czynienia z postępowaniem niezakończonym, a wszczętym złożeniem wniosku z czerwca 2025 r. wskazany art. 112a ustawy o cudzoziemcach ma zastosowanie w brzmieniu sprzed obowiązującej od kwietnia 2026 r. nowelizacji, dokonanej art. 1 pkt 15 ustawy o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw z dnia 21 listopada 2025 r. (Dz.U. z 2025 r., poz. 1794). Stosownie bowiem do art. 12 powołanej ustawy zmieniającej, do postępowań w sprawach uregulowanych w ustawach zmienianych niniejszą ustawą wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie art. 1 pkt 3-5, 8-41, 44 lit. b, pkt 47-49, 50 i 52, art. 2, art. 5-7, art. 8 pkt 1 lit. b oraz c, art. 10, art. 11, art. 13, art. 14 oraz art. 18 ust. 1 i 2 stosuje się przepisy dotychczasowe.

Uwzględnić zatem należy, że zgodnie z art. 112a ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach w brzmieniu dotychczasowym:

1. Decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni.

2. Termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń:

1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub

2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub

3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie.

Przywołane przepisy regulują w sposób ścisły terminy załatwienia wniosku skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, wydłużając ten termin do 60 dni od dnia spełnienia wymogów określonych w art. 112a ust. 2 ustawy o cudzoziemcach.

Z ustalonych na podstawie akt sprawy okoliczności faktycznych sprawy wynika, że wniosek skarżącej inicjujący postępowanie został złożony w dniu 24 czerwca 2025 r. Następnie po upływie 7 miesięcy organ pismem z dnia 19 stycznia 2026 r. wezwał wnioskodawczynię do osobistego złożenia wniosku i złożenia odcisków linii papilarnych. Wizyta została wyznaczona na dzień 24 lutego 2026 r. i w tej dacie skarżąca stawiła się osobiście w urzędzie i złożyła odciski linii papilarnych. Następnie w dniu 3 kwietnia 2026 r. złożyła ponaglenie, a w dniu 28 kwietnia 2026 r. skargę, wskazując na procedowanie sprawy przez 11 miesięcy.

Jak wskazano wyżej, od dnia 1 lipca 2024 r. nie było podstaw do stosowania w sprawie art. 100d ustawy o pomocy. Wojewoda Pomorski otrzymując wniosek powinien go procedować z uwzględnieniem zastosowania przepisu art. 112a ustawy o cudzoziemcach wyznaczającego bieg terminu w sprawie.

Z tych względów Sąd stoi na stanowisku, że istotnie postępowanie w sprawie zainicjował wniosek skarżącej złożony w czerwcu 2025 r., jednak termin 60 dni na załatwienie sprawy wynikający z art. 112a ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach rozpoczął swój bieg, z przyczyn leżących w całości po stronie organu, nie od chwili wniesienia wniosku, ale licząc od dnia 24 lutego 2026 r., kiedy skarżąca na wezwanie Wojewody Pomorskiego z dnia 19 stycznia 2026 r. osobiście stawiła się w urzędzie i uzupełniła w ten sposób brak wniosku oraz pobrano od niej odciski linii papilarnych. Jednocześnie organ nigdy nie wzywał strony o uzupełnienie wniosku w jakimkolwiek innym zakresie.

Ustawowy termin 60 dni na rozpatrzenie wniosku, uwzględniając również zasady dotyczące obliczania terminów z art. 57 § 4 k.p.a., upływał zatem w dniu 27 kwietnia 2026 r. Złożenie skargi w dniu 28 kwietnia 2026 r. zbiegło się zatem z upływem terminu na wydanie decyzji. Wyjaśnienia wymaga, że Sąd nie znalazł podstaw do liczenia terminu od dnia złożenia wniosku, gdyż powoływany przepis ustawy o cudzoziemcach jasno określa sposób liczenia tego terminu.

Jak wskazano wyżej, z uwagi na argumentację skargi, gdzie akcentowano, że postępowanie w sprawie trwa już 11 miesięcy, wskazaną skargę należało natomiast rozpatrywać w kategoriach skargi na przewlekłość prowadzenia postępowania przez Wojewodę Pomorskiego.

Zgodnie z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ w sprawie w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności.

Z tych względów uwzględniając złożoną skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy (którą rozstrzyga się merytorycznie decyzją administracyjną) Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał Wojewodę Pomorskiego do rozpoznania wniosku skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku.

Zdaniem Sądu na dzień wniesienia skargi stan przewlekłości niewątpliwie wystąpił w przedmiotowej sprawie, a skarga w tym przedmiocie przysługiwała skarżącej, zważywszy, że w chwili jej wniesienia postępowanie było prowadzone przed organem, w rozumieniu braku jego zakończenia, gdzie jednocześnie od lutego 2026 r. w sprawie nie były już przez organ podejmowane żadne czynności.

Jednocześnie na dzień orzekania w sprawie przez Sąd, zgodnie z informacją organu z dnia 15 września 2026 r., w sprawie nie wydano jeszcze decyzji. Jednym ze skutków przewlekłego prowadzenia postępowania przez Wojewodę Pomorskiego jest więc sytuacja, w której pomimo upływu terminu załatwienia sprawy w kwietniu 2026 r. i braku zastrzeżeń co do kompletności wniosku, jak dotąd sprawa nie została zakończona.

O przewlekłości prowadzenia postępowania świadczy okoliczność, że organ otrzymując wniosek w dniu 24 czerwca 2025 r., pierwsze czynności w sprawie -ograniczające się też do sporządzenia standardowego wezwania do osobistego stawiennictwa w urzędzie w celu złożenia przez cudzoziemca odcisków linii papilarnych – podjął dopiero po 7 miesiącach od otrzymania wniosku. Pismo stanowiące ww. wezwanie zostało bowiem sporządzone w dniu 19 stycznia 2026 r.

Po stawiennictwie strony w urzędzie dokonano zaś w dniu 24 lutego 2026 r. kolejnych czynności w sprawie, również o charakterze standardowym, w tym czynności określanej w systemie teleinformatycznym POBYT prowadzonym w urzędzie jako "opiniowanie wniosku", co oznacza zwrócenie się przez Wojewodę Pomorskiego do komendanta oddziału Straży Granicznej, komendanta wojewódzkiego Policji, Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego o przekazanie informacji, czy wjazd i pobyt cudzoziemca na terytorium RP stanowią zagrożenie dla obronności i bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Kopii pism kierowanych do ww. organów brak w aktach sprawy. Wypełniono także w dniu 24 lutego 2026 r. formularz oceny wniosku, gdzie zaznaczono, że wniosek nie zawiera barków formalnych i został zakwalifikowany do dalszego procedowania. Na tym czynności zakończono.

W tym kontekście Sąd zaznacza, że takie działanie, jak opisane powyżej, trudno uznać za działanie efektywne i rzeczywiście nakierowane na rozpatrzenie sprawy, co stanowi o przewlekłości postępowania.

Odnotować należy, że odwlekanie tego rodzaju podstawowych czynności, które nie mają charakteru skomplikowanego, ani nie wymagają przeprowadzenia żadnych merytorycznych analiz, o kilka miesięcy, niewątpliwie nie jest działaniem zgodnym z zasadą szybkości postępowania i w oczywisty sposób wydłuża postępowanie w sprawie. Nie świadczy również o takim zorganizowaniu pracy, które pozwoliłoby zmniejszać zaległości, zamiast je w dalszym ciągu piętrzyć. Tak więc w ocenie Sądu w tych indywidulanie przytoczonych przez Sąd okolicznościach, organ mógł niewątpliwie procedować szybciej w tej konkretnej sprawie dotyczącej skarżącej, a brak takiego działania świadczy o przewlekłości prowadzenia postepowania przez organ. Odnotować należy, że czynność polegająca na wezwaniu wnioskodawcy do dopełnienia obowiązku osobistego złożenia wniosku powinna być podjęta niezwłocznie przez organ, jeśli weźmie się pod uwagę, iż wezwanie takie nie wymaga istotnego nakładu pracy lub dodatkowego personelu i w zasadzie może być wystosowane do wnioskodawcy w ciągu kilku dni.

Uwzględniając całokształt okoliczności sprawy Sąd ocenił jednocześnie, że stwierdzone w niniejszej sprawie przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Pomorskiego miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono w punkcie 2. sentencji wyroku na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a.

W judykaturze ugruntowane jest stanowisko, że rażące naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, pozostawiając dokonanie kwalifikacji w tym zakresie uznaniu sądu orzekającego, opierającemu się na analizie całokształtu okoliczności sprawy. Uznanie to cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy, opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego.

Ocena naruszenia prawa jako rażącego będzie zasadna, gdy stan przewlekłości nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Jednocześnie okres procedowania wniosku i postawa organu względem strony postępowania to okoliczności, które jak najbardziej podlegają badaniu przy ocenie, czy przewlekłe prowadzenie postepowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

W przedmiotowej sprawie sposób procedowania wniosku przez organ podlega w ocenie Sądu takiej podwyższonej kwalifikacji.

Z sekwencji zdarzeń jakie miały miejsce po złożeniu wniosku przez stronę w czerwcu 2025 r. i stanowiska zawartego w odpowiedzi na skargę, wynika, że fakt istnienia granic czasowych, w jakich wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy powinien być rozpoznany nie jest uznawany i respektowany przez organ, pomimo ugruntowanego już w tym zakresie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. W związku z wyrokami zapadłymi w sprawach innych cudzoziemców i złożonymi skargami kasacyjnymi – organowi musi być już od 2025 r. znane przedstawione wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że po czwartym przedłużeniu obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy – tj. po dniu 30 czerwca 2024 r. - zachodzi sprzeczność tej regulacji z konstytucyjną zasadą prawa do sądu i nie powinna być ona stosowana. W dacie orzekania przez Sąd upłynęło już ponad 4 i pół roku od rozpoczęcia agresji rosyjskiej przeciwko Ukrainie, która spowodowała napływ licznej grupy obywateli tego kraju do Polski. Trudno jest obecnie dopatrywać się szczególnych okoliczności, które w praworządnym państwie nadal uzasadniałyby pozbawienie cudzoziemców, instrumentów ochrony sądowej m.in. przed przewlekłością prowadzonego przez organy administracji postępowania

Jeżeli przedłużanie stosowania art. 100d ustawy o pomocy po dniu 30 czerwca 2024 r. uznajemy za sprzeczne z Konstytucją i za nie do pogodzenia z zasadami demokratycznego państwa prawa, sposób działania organu sprzeczny z tymi zasadami trudno uznać za niemający charakteru rażącego naruszenia prawa.

Ponownie w tym kontekście podkreślić należy, że na etapie odpowiedzi na skargę organ nie rozpatruje w ogóle kwestii momentu rozpoczęcia biegu terminu, to jest czy nastąpiło to od momentu osobistego stawiennictwa skarżącej w urzędzie. Wskazuje bowiem, że terminy z art. 112a ustawy o cudzoziemcach w ogóle go nie obowiązują, podkreślając, że - zdaniem organu - w tej sprawie termin na rozpoznanie sprawy nie rozpoczął jeszcze jak dotąd w ogóle swojego biegu.

Wobec przedstawionego wyżej ugruntowanego stanowiska NSA, organ nie ma podstaw, aby przyjmować, że termin na rozpoznanie sprawy z wniosku skarżącej w ogóle nie rozpoczął jeszcze dla niego swojego biegu. Takie stanowisko organ przedstawia jednak także w odpowiedzi na sk