Wojewoda przewlekle rozpatrywał wniosek o pobyt, sąd przyznał cudzoziemcowi 500 zł

W dniu 20 marca 2026 r. A. R. – obywatel Indii (zwany także "cudzoziemcem", "wnioskodawcą" lub "skarżącym") – wystąpił do Wojewody Pomorskiego z wnioskiem o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy.

Pismem z dnia 21 maja 2026 r. reprezentowany przez pełnomocnika wnioskodawca wystąpił z ponagleniem.

Następnie, pismem z dnia 10 czerwca 2026 r., A. R. wniósł skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Pomorskiego, wnosząc o:

1/ zobowiązanie organu administracji do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie czternastu dni od daty doręczenia akt organowi;

2/ przyznanie stronie skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 6.000 zł;

3/ zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego w podwójnej wysokości, opłaty sądowej oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu, wykazując zasadność wniesionej skargi, skarżący powołał się na przepisy regulujące terminowość rozpatrywania wniosków w sprawach o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy oraz na definicję bezczynności organu administracji publicznej. Skarżący zwróciła też uwagę, że w toku postępowania organ nie dopełnił obowiązku zawiadomienia strony o zwłoce w załatwieniu sprawy, jak również nie wskazał nowego terminu jej załatwienia.

Zaistniała więc bezczynność organu administracji publicznej, gdyż mimo istnienia ustawowego obowiązku - w ustawowym terminie - nie zakończył postępowania wydaniem decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności.

Następnie, powołując się na orzecznictwo, skarżący podkreślił, że pomimo literalnego brzmienia art. 100c i art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 103, zwanej: "ustawą pomocową") organ nie ma podstaw do rozciągania przepisów tej ustawy na wszystkie postępowania o wydanie zezwoleń pobytowych, gdyż przepisy te odnoszą się wyłącznie do spraw, których przedmiotowo i podmiotowo ta ustawa dotyczy.

Ponadto, biorąc pod uwagę, że przyczyny bezczynności leżały wyłącznie po stronie organu oraz że termin do załatwienia sprawy został wielokrotnie przekroczony i uwzględniając również uchybienia organu, skarżący wyjaśnił, że bezczynność ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Sytuacja zaś, w której strona czeka tak długo, jak w rozpoznawanej sprawie, na rozstrzygnięcie organu administracji publicznej nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa. Zachowanie organu nie zasługuje na aprobatę i w sposób oczywisty podważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej. Organ nie może także w nieskończoność - co czyni od dłuższego już czasu - powoływać się na kłopoty kadrowe i zmiany organizacyjne. Skarżący z powodu bezczynności organu ma problemy ze zmianą pracy na lepiej płatną, jak również nie może wyjechać do kraju pochodzenia w celu odwiedzin najbliższych. Stan ten wywołuje stałe poczucie płatną, stresu i niepokoju o przyszłość, co również powinno zostać uwzględnione przy ocenie stopnia dolegliwości naruszenia prawa przez organ.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o:

1. oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm. - zwanej w skrócie: "p.p.s.a.") w zw. z art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a/, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy pomocowej, zgodnie z którymi przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się oraz zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawie o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie od 15 kwietnia 2022 r. do dnia 4 marca 2027 r. nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki;

a w przypadku uznania przez Sąd przepisu art. 100d ustawy pomocowej za sprzeczny z Konstytucją RP o:

2. zobowiązanie organu do zakończenia postępowania w terminie nie krótszym niż 30 dni od przekazania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.

3. stwierdzenie na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania organu nie miały charakteru rażącego z uwagi na:

a) art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 - zwanej w skrócie: "k.p.a.") w zw. z art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a/, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy pomocowej, bowiem organy administracji publicznej obowiązane są do działania na podstawie obowiązujących ich przepisów, w tym również na podstawie wskazanych przepisów ustawy pomocowej lub

b) niezawinione przez organ przyczyny, bowiem działania organu nie były zamierzone i nie nosiły znamion złej woli, a były wynikiem dużej ilości wniosków cudzoziemców i ograniczonych możliwości kadrowych organu;

4. niewymierzanie organowi na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 3 pkt 2 ustawy pomocowej grzywny ani sumy pieniężnej, bowiem zgodnie z powołanym przepisem specustawy w okresie do dnia 4 marca 2027 r. organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa, a także z uwagi na wyżej wymienione niezawinione przez organ przyczyny.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że rozpoznając sprawę należy mieć na względzie jej przedmiot i związane z tym szczególne okoliczności, w tym przede wszystkim mające zastosowanie przepisy oraz zmiany stanu prawnego, które obowiązywały w okresie wpływu wniosku i jego procedowania.

Do wskazanych przepisów należy art. 100d ustawy pomocowej, zgodnie z którym w okresie jego obowiązywania od dnia 1 stycznia 2023 r., aktualnie do dnia 4 marca 2027 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących m.in. udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy (pkt 1 lit. a), stały (pkt 1 lit. b) oraz rezydenta długoterminowego UE (pkt 1 lit. c) w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu na ten okres. Stosownie do jego ust. 3, w okresie, o którym mowa w ust. 1, przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie, nie stosuje się. Natomiast art. 100c ust. 3 pkt 2 ww. ustawy określił, że organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa. Stosownie do art. 100c ust. 4 ww. ustawy, zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.

Z kolei przepis art. 100d ustawy pomocowej wyznaczył nowy okres spoczywania terminów do dnia 24 sierpnia 2023 r., a kolejne jego nowelizacje przedłużyły ten okres do dnia 4 marca 2027 r.

Wyrokiem z dnia 13 lutego 2024 r. w sprawie II OSK 2362/23 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że: "przepisy art. 100c i art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tzw. specustawy ukraińskiej) stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców - niezależnie od ich narodowości, a nie tylko tych, których pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy", jak również, iż: "Okres zawieszenia i nierozpoczęcia w ogóle biegu terminu do załatwienia sprawy wynikający z art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 specustawy ukraińskiej powinien być jednakowo uwzględniany przez sąd administracyjny przy ustalaniu okresu bezczynności, jak i przy ocenie stanu przewlekłości. Skoro bowiem, zgodnie z art. 100c ust. 1 i identycznie art. 100d ust. 1 specustawy ukraińskiej, czasowo termin na załatwienie sprawy był (jest) zawieszony lub nie rozpoczął biegu, to do przekroczenia tego terminu nie dochodzi, a więc oczywistym jest brak podstaw do stwierdzenia bezczynności organu. Podobnie brak jest podstaw do stwierdzenia przewlekłości postępowania, ponieważ zawieszenie, jak i nierozpoczęcie w ogóle biegu terminu ustawowego do załatwienia sprawy pozbawia sąd punktu odniesienia przy ocenie, czy organ prowadzi postępowanie dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (w szczególności wobec dopuszczenia przez ustawodawcę "rozciągnięcia" czasu trwania postępowania, do którego dochodzić może wskutek zaprzestania czynności organu lub dokonywania ich z opóźnieniem - w aktualnym stanie prawnym bez wskazania momentu końcowego utrzymywania się tego stanu). Innymi słowy, stronie należy zapewnić możliwość wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ, jednakże ewentualne uznanie, że w sprawie, z uwagi na datę złożenia wniosku, znajdują zastosowanie przepisy art. 100c i art. 100d specustawy ukraińskiej, powoduje, że skarga nie może przynieść oczekiwanego rezultatu w postaci stwierdzenia bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania".

Zgodnie z uzasadnieniem rządowego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, zamieszczonym na oficjalnej stronie Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (druk nr 1685 z 9 września 2025 r.): "Dodatkowo propozycja przedłużenia art. 100d ust. 1 ustawy specjalnej zmierza do wydłużenia okresu "spoczywania" terminów załatwiania przez wojewodów określonych spraw administracyjnych cudzoziemców do dnia 4 marca 2026 r. Dotyczy to postępowań w sprawach udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, udzielenia zezwolenia na pobyt stały, udzielenia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zmiany zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, zmiany zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji, cofnięcia cudzoziemcom zezwolenia na pobyt czasowy, cofnięcia zezwolenia na pobyt stały oraz cofnięcia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej. Ustanowienie podstawy prawnej dla "spoczywania" terminów dla rozpatrzenia spraw administracyjnych cudzoziemców przez wojewodów uzasadnione było od początku kolejnymi wzrostami liczby wniosków o udzielenie zezwoleń pobytowych, stanowiącymi skutki pośrednie agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę w dniu 24 lutego 2022 r. oraz masowego napływu cudzoziemców, głównie obywateli Ukrainy, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (...). W ocenie projektodawcy powody dla ustanowienia czasowego "spoczywania" terminów trwają dalej i zasadne jest, aby okres tego "spoczywania" przedłużyć do dnia 4 marca 2026 r., tj. do dnia proponowanej w całokształcie perspektywy stosowania instytucji pomocowych wobec obywateli Ukrainy w związku z wojną trwającą na terytorium tego państwa. Podkreślenia wymaga fakt, że liczbę obywateli Ukrainy posiadających status "UKR" szacuje się w Polsce na ponad 992 tys. osób. Natomiast przez cały 2024 r. do wszystkich wojewodów wpłynęło, według aktualnych danych statystycznych, ponad 600 tysięcy wniosków o legalizację pobytu. Przy tak dużej liczbie wniosków rezygnacja z zawieszenia terminów na załatwienie spraw wiązałaby się ze składaniem ponagleń, skarg zwykłych, podań oraz skarg do sądów wojewódzkich na bezczynność wojewodów przez pośredników w sprawach cudzoziemców, które miałyby wymusić na organie procedowanie wniosków poza przyjętą organizacją pracy, tj. realizacją wniosków według kolejności wpływów. W związku z powyższym część pracowników, która obecnie prowadzi postępowania dotyczące legalizacji pobytu cudzoziemców musiałaby zostać przekierowana do obsługi tychże skarg i ponagleń, kosztem wydawania decyzji administracyjnych. Wszystkie powyższe czynności paraliżowałyby działania organów administracji zmuszając je do procedowania w pierwszej kolejności ponagleń, skarg zwykłych, podań oraz skarg do sądów wojewódzkich na bezczynność wojewodów, co wydłużałoby o kolejne tygodnie procedowanie wniosków pobytowych, jednocześnie należy podkreślić, że przepis ten w żaden sposób nie zwalnia wojewodów z obowiązku prowadzenia postępowań administracyjnych".

Z kolei w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw ustawodawca wskazał, że: "Ponadto w związku z decyzją wykonawczą Rady (UE) 2025/1460 z dnia 15 lipca 2025 r. w sprawie przedłużenia tymczasowej ochrony do dnia 4 marca 2027 r. przedłużono: (...) d) okres spoczywania terminów załatwiania przez wojewodów określonych spraw administracyjnych wszystkich cudzoziemców. Dotyczy to postępowań w sprawach udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, udzielenia zezwolenia na pobyt stały, udzielenia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zmiany zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, zmiany zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji, cofnięcia cudzoziemcom zezwolenia na pobyt czasowy, cofnięcia zezwolenia ha pobyt stały oraz cofnięcia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej.

Ustanowienie podstawy prawnej dla "spoczywania" terminów dla rozpatrzenia spraw administracyjnych cudzoziemców przez wojewodów uzasadnione było od początku kolejnymi wzrostami liczby wniosków o udzielenie zezwoleń pobytowych, stanowiącymi skutki pośrednie agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę w dniu 24 lutego 2022 r. oraz masowego napływu wysiedleńców, głównie obywateli Ukrainy, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. (...)

Przy tak dużej liczbie wniosków rezygnacja z zawieszenia terminów na załatwienie spraw wiązałaby się ze składaniem ponagleń, skarg zwykłych, podań oraz skarg do sądów wojewódzkich na bezczynność wojewodów przez pośredników w sprawach cudzoziemców, które miałyby wymusić na organie procedowanie wniosków poza przyjętą organizacją pracy, tj. realizacją wniosków według kolejności wpływów. W związku z powyższym część pracowników, która obecnie prowadzi postępowania dotyczące legalizacji pobytu cudzoziemców musiałaby zostać przekierowana do obsługi tychże skarg i ponagleń, kosztem wydawania decyzji administracyjnych. Wszystkie powyższe czynności paraliżowałyby działania organów administracji zmuszając je do procedowania w pierwszej kolejności ponagleń, skarg zwykłych, podań oraz skarg do sądów wojewódzkich na bezczynność wojewodów, co wydłużałoby o kolejne tygodnie procedowanie wniosków pobytowych. Jednocześnie należy podkreślić, że przepis ten w żaden sposób nie zwalnia wojewodów z obowiązku prowadzenia postępowań administracyjnych".

Biorąc pod uwagę powyższe należy uznać, że wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt został złożony przez cudzoziemca w okresie obowiązywania ww. przepisu art. 100d ustawy pomocowej, w związku z czym termin na załatwienie przedmiotowej sprawy nie rozpoczął biegu, a organowi nie można zarzucić bezczynności czy przewlekłego prowadzenia sprawy.

Długi okres oczekiwania na rozstrzygnięcie nie wynika z zaprzestania przez organ czynności wobec obowiązywania art. 100d ustawy pomocowej, a z opóźnień organu spowodowanych trudnościami kadrowymi i dużą liczbą składanych wniosków, znacznie przekraczającą organizacyjne możliwości organu.

Na przestrzeni 4 lat liczba złożonych wniosków wzrosła z poziomu 23.925 do 38.419 (na dzień 25 lipca 2024 r.), co oznacza wzrost o 61%. W 2020 r. liczba spraw przypadająca na jeden etat wynosiła 460 sztuk. Przy liczbie 460 spraw przypadających na 1 etat, średni czas załatwiania spraw wynosił w 2020 r. 421 dni, a ilość wydanych decyzji pozwalała na pokrycie jedynie 59,8% liczby wpływających wniosków. Wzrost liczby etatów w trakcie 2022 r. pozwolił na osiągnięcie szybszego okresu rozstrzygania sprawy. W latach 2022 i 2023 liczba wpływających wniosków pokrywała się bowiem z liczbą wydawanych rozstrzygnięć, pomimo że statystycznie obciążenie sprawami jednego etatu jeszcze wzrosło. Na skutek zmian organizacyjnych przeprowadzonych w okresie od 2020 do 2023 r. w celu usprawnienia obsługi cudzoziemców przez organ, nastąpił wyraźny wzrost odsetka liczby wniosków złożonych osobiście (z 15,2% do 50,3%), skrócony został średni czas załatwiania spraw (z 421 do 311 dni) niemal trzykrotnie wzrosła liczba spersonalizowanych dokumentów (z poziomu 10.045 do 27.301) przy niemal dwukrotnym zwiększeniu liczby wydanych rozstrzygnięć (z poziomu 14.267 do 37.837) oraz zrównane zostały ze sobą liczby wniosków wpływających i wydanych decyzji kończących postępowania administracyjne.

Mając więc na uwadze liczbę spraw dotyczących cudzoziemców rozstrzyganych przez Wojewodę Pomorskiego w dniu złożeniu wniosku w niniejszej sprawie i w okresie późniejszym możliwości kadrowe urzędu i kolejność wpływu spraw, nie sposób obiektywnie uznać, że urząd może procedować szybciej w niniejszej sprawie.

Pomimo, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych dla stwierdzenia przewlekłości nie mają znaczenia przyczyny organizacyjne czy kadrowe leżące po stronie organu, to nie powinny one być pomijane przy ocenie zasadności wniesionej skargi. Znacząca ilość spraw podlegających rozpoznaniu, niedostateczna obsada kadrowa stanowią poważną przeszkodę w takiej organizacji pracy, aby rozpoznawanie spraw odbywało się z zachowaniem ustawowych terminów (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt II SAB/Wr 1127/19).

W Biuletynie Informacyjnym Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 13 listopada 2025 r. (aktualizacja z dnia 14 listopada 2025 r.) wskazano, że wszystkie urzędy wojewódzkie w Polsce borykają się z niemożnością terminowego rozpatrywania wniosków z powodu drastycznego wzrostu liczby cudzoziemców przy jednoczesnym niewystarczającym poziomie zasobów kadrowych. Podkreślono również, że problem ten nie tylko nie został rozwiązany, ale w ostatnich latach uległ pogłębieniu.

Analogiczne ustalenia zawiera raport Najwyższej Izby Kontroli z dnia 28 listopada 2023 r., który jednoznacznie stwierdza, że obecne obciążenie urzędów wpływającymi sprawami migracyjnymi znacząco przewyższa ich realne możliwości organizacyjne, uniemożliwiając zachowanie terminów ustawowych, mimo podejmowania licznych działań usprawniających.

Z uwagi na rozpoznawanie wniosków cudzoziemców zgodnie z przyjętą organizacją pracy, tj. według kolejności ich wpływu organ wskazał, że z uwagi na liczbę wniosków i możliwości kadrowe rozpoznawane są aktualnie wnioski cudzoziemców z 2024 r. Wniosek w sprawie został złożony 28 kwietnia 2025 r. Wnioski wpływające do urzędu są rozpatrywane zgodnie z kolejnością dat ich wpływu, co wynika z konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa (por. art. 32 i 33 Konstytucji RP). Mimo, że pracownicy dokładają wszelkiej staranności by proces weryfikacji trwał możliwie jak krócej nie sposób procedować spraw w terminie przewidzianym przepisami prawa.

W kwestii dochodzonej sumy pieniężnej organ wskazał, że kwestię tę uregulowano bezpośrednio w art. 100d ust. 3 pkt 2 ustawy pomocowej, zgodnie z którym w okresie do dnia 4 marca 2027 r. organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.

Ponadto wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, a w sprawie takie uzasadnienie żądania skarżącej nie zostało przedstawione. Wobec tego, że skarżąca nie wykazała, aby wskutek bezczynności organu poniosła jakiś uszczerbek, stratę lub krzywdę, w ocenie organu, błędne byłoby orzekanie w tym zakresie i przyznanie skarżącej sumy pieniężnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

Na wstępie należy wskazać, że ustawa o pomocy weszła w życie w zasadniczej części w dniu 12 marca 2022 r. z mocą obowiązującą od dnia 24 lutego 2022 r. (art. 116 ustawy). Następnie na mocy art. 1 pkt 44 ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 830 - powoływana w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa zmieniająca"), wprowadzono do ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy art. 100c, który stanowi, że:

1. W okresie do dnia 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących:

1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej,

2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji;

3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej

- w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.

2. Czynności dokonane w okresie, o którym mowa w ust. 1, w postępowaniach w sprawach, o których mowa w ust. 1, są skuteczne.

3. W okresie, o którym mowa w ust. 1:

1) przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się;

2) organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.

4. Zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.

Analogiczne rozwiązanie na dalszy okres do dnia 24 sierpnia 2023 r. przewidywała norma art. 100d ustawy o pomocy, wprowadzona ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 185), a konkretnie przez art. 1 pkt 32 tej ustawy, który wszedł w życie z mocą wsteczną z dniem 1 stycznia 2023 r.

Przepis art. 100d ustawy o pomocy był parokrotnie nowelizowany; na dzień wydania niniejszego wyroku art. 100d ustawy o pomocy określał przywołany okres "do dnia 4 marca 2027 r." (art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r.; Dz. U. z 2026 r., poz. 203 - zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 5 marca 2026 r.).

W wyroku z dnia 19 maja 2025 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 2926/24, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na epizodyczny (czasowy) charakter regulacji art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy, których wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez Rosję działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, a zatem sytuacją nadzwyczajną. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ponad dwuletni okres – od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. – należało uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że po czwartym przedłużeniu obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, tj. po dniu 30 czerwca 2024 r., zachodzi sprzeczność tej regulacji z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, w związku z czym nie powinna być ona stosowana.

Stanowisko to jest już utrwalone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zgodnie zatem z powyższym poglądem ograniczenia wynikające z art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy nie mogły być stosowane po 1 lipca 2024 r.

Pojęcie bezczynności zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. 2025 r., poz. 1691 - dalej jako "k.p.a.") przez wskazanie, że jest to stan, w którym nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Z kolei przewlekłość zdefiniowano w przepisie art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. jako prowadzenie postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.

Wyjaśnić należy, że w przypadku rozpoznawania skargi na przewlekłość i bezczynność postępowania, sąd administracyjny jest zobowiązany ustalić rzeczywistą postać zwłoki organu administracji, bez względu na to, jak została sformułowana skarga dotycząca niezałatwienia sprawy przez organ administracji. Wynika to z tego, że prawne konsekwencje stwierdzenia bezczynności i przewlekłości postępowania są takie same, zaś w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (zob. w tej materii wyroki NSA: z dnia 7 września 2022 r.; sygn. akt II OSK 871/22; z dnia 17 marca 2020 r., sygn. akt II OSK 3990/19 oraz postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 2317/19). Istota sprawy dotyczącej zarówno bezczynności organu jak i przewlekłości prowadzonego przez ten organ postępowania sprowadza się do naruszenia zasady szybkości postępowania wynikającej z art. 12 § 1 i 2 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia zaś sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie.

Rzeczą sądu administracyjnego rozpoznającego sprawę ze skargi na bezczynność organu lub przewlekłość prowadzonego przez ten organ postępowania jest natomiast zakwalifikowanie występującej w niej formy naruszenia wymienionej wyżej zasady do kategorii bezczynności (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.) lub przewlekłości postępowania (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.).

W sprawie znajdowały zastosowanie regulacje szczególne zawarte w ustawie z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j.: Dz. U. z 2025 r. poz. 1079 ze zm. - dalej w skrócie jako "u.o.c."), która wprowadza odmienne od przewidzianych w k.p.a. uregulowania dotyczące terminów załatwiania spraw. Taką szczególną regulacją na gruncie ustawy o cudzoziemcach jest m.in. art. 112a ust. 1 u.o.c., zgodnie z którym decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni. Stosownie zaś do ust. 2 tego przepisu, termin ten biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń: 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie.

Należy w tym miejscu wyjaśnić, że przywołane brzmienie przepisu art. 112a ust. 1 i 2 u.o.c., odpowiada stanowi prawnemu obowiązującemu do dnia 27 kwietnia 2026 r., kiedy to na mocy art. 1 pkt 15 lit. a ustawy z dnia 21 listopada 2025 r., o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2025 r., poz. 1794) zmieniono treść wskazywanej normy. Pomimo dokonanej nowelizacji wskazanego przepisu w sprawie znajduje zastosowanie regulacja obowiązująca przed dniem 27 kwietnia 2026 r., albowiem zgodnie z art. 12 wskazanej ustawy nowelizującej, do postępowań w sprawach uregulowanych w ustawach zmienianych niniejszą ustawą wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie art. 1 pkt 3-5, 8-41, 44 lit. b, pkt 47-49, 50 i 52, art. 2, art. 5-7, art. 8 pkt 1 lit. b oraz c, art. 10, art. 11, art. 13, art. 14 oraz art. 18 ust. 1 i 2 stosuje się przepisy dotychczasowe.

Przywołane przepisy regulują zatem w sposób ścisły terminy załatwienia wniosku o udzielenie zgody na pobyt czasowy, wydłużając ten termin do 60 dni od dnia spełnienia wymogów określonych w art. 112a ust. 2 u.o.c.

Jak wynika z akt sprawy, wniosek strony skarżącej został złożony w Pomorskim Urzędzie Wojewódzkim w Gdańsku w dniu 20 marca 2026 r. Z przekazanych Sądowi akt sprawy nie wynika, by po tej dacie Wojewoda Pomorski podejmował jakiekolwiek czynności w niniejszej sprawie.

Stosownie do art. 106 u.o.c., od cudzoziemca ubiegającego się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy pobiera się odciski linii papilarnych (ust. 4), zaś w przypadku, gdy z przyczyn zależnych od wojewody nie jest możliwe pobranie odcisków linii papilarnych od cudzoziemca w dniu, w którym nastąpiło jego osobiste stawiennictwo, wojewoda wyznacza termin na ich złożenie, nie krótszy niż 7 dni (ust. 5).

Należy mieć na uwadze, że czynności wymienione w art. 106 u.o.c. organ podejmuje w toku wszczętego już postępowania. Z dniem usunięcia braków formalnych wniosku nie następuje wszczęcie postępowania, lecz w oparciu o art. 112a ust. 2 u.o.c. ma wyłącznie miejsce rozpoczęcie biegu szczególnego terminu do wydania decyzji określonego w art. 112a ust. 1 u.o.c. Taki stan rzeczy nie oznacza jednak, że w okresie od złożenia wniosku (tj. od wszczęcia postępowania) do zaistnienia zdarzeń określonych w art. 112a ust. 2 u.o.c. organ nie musi podejmować żadnych czynności, jak choćby wezwać cudzoziemca do usunięcia braków wniosku. Przepis art. 112a u.o.c. nie ma wpływu na ocenę momentu wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zezwolenia na pobyt cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż reguluje jedynie kwestię terminu załatwienia sprawy, nie zaś datę wszczęcia postępowania. Kompletność wniosku pozwala jedynie na nadanie dalszego biegu sprawie, celem jej skutecznego zakończenia, ale nie przesądza o wszczęciu postępowania (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 7 stycznia 2026 r., sygn. akt IV SAB/Wr 1148/25).

W kontekście powyższych rozważań Sąd uznał, że skoro momentem wszczęcia postępowania jest dzień doręczenia podania organowi, to w rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało wszczęte w dniu 20 marca 2026 r. i od tego dnia na organie ciążył już obowiązek podejmowania przewidzianych prawem czynności służących doprowadzeniu do uzupełnienia braków formalnych złożonego wniosku.

Raz jeszcze zatem należy podkreślić, że art. 112a ust. 1 u.o.c. dotyczy jedynie terminu, w jakim wydaje się decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy, jednakże przepisy ustawy o cudzoziemcach nie zwalniają organu od obowiązku przestrzegania ogólnej zasady postępowania administracyjnego, jaką jest zasada szybkości postępowania, nakazującej organowi wnikliwe i szybkie działanie w sprawie przy wykorzystaniu możliwie najprostszych środków prowadzących do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.).

Czynność wezwania cudzoziemca do osobistego stawiennictwa celem złożenia odcisków linii papilarnych jest czynnością istotną w sprawie, z którą wiąże się możliwość rozpoznania wniosku. Powinna być zatem podjęta niezwłocznie przez organ, jeśli weźmie się pod uwagę, że wezwanie takie nie wymaga istotnego nakładu pracy lub dodatkowego personelu i w zasadzie może być wystosowane do wnioskodawcy w ciągu kilku dni. Organ nie może zwlekać zatem z podjęciem takiej czynności. Odmienny pogląd, dopuszczający niczym nieskrępowaną możliwość organu niewzywania niezwłocznego strony do uzupełnienia braków wniosku byłby nie do pogodzenia z wynikającym ze wstępu do Konstytucji RP nakazem zapewniania działaniu instytucji publicznych rzetelności i sprawności oraz pośrednio godziłby w konstytucyjne prawo do zaskarżania decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP), umożliwiając organowi swobodne "odsuwanie" w czasie momentu wydania przez ten organ decyzji załatwiającej sprawę.

Mając na uwadze przedstawiony powyżej przebieg postępowania, Sąd nie miał wątpliwości co do tego, że organ nie dotrzymał terminu dokonania czynności wezwania strony skarżącej do osobistego stawiennictwa celem pobrania odcisków linii papilarnych, naruszając tym zasadę określoną w art. 12 § 1 k.p.a. Organ administracji nie może bowiem procedować w taki sposób, że po wpływie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt nie podejmuje żadnych czynności, które zmierzają do przeprowadzenia analizy formalnej wniosku, ewentualnego wezwania o uzupełnienie jego braków i wezwania do osobistego stawiennictwa celem złożenia odcisków linii papilarnych. Zaniechanie tych czynności doprowadziło niewątpliwie do tego, że postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Zwlekanie przez organ z podjęciem czynności doprowadziło do niezasadnego przedłużenia postępowania administracyjnego, które nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach sprawy.

Mając na uwadze zaistniały stan sprawy Sąd stwierdził, że wniesiona skarga dotyczy przewlekłego prowadzenia postępowania przez Wojewodę Pomorskiego, nie zaś bezczynności tego organu. Skoro bowiem w rozpoznawanej sprawie - wobec niepobrania odcisków linii papilarnych od skarżącej - nie rozpoczął biec termin, o którym mowa w art. 112a ust. 1 u.o.c., to stosownie do treści art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. nie można przyjąć, że w sprawie zaistniała bezczynność – w istocie bowiem nie rozpoczął jeszcze biegu wynikający z przepisu szczególnego (art. 112a u.o.c.) termin do rozpoznania wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy.

Pomimo zatem, że strona skarżąca zarzuciła organowi (także) bezczynność, to z okoliczności sprawy wynika, że doszło w niej (wyłącznie) do przewlekłego prowadzenia postępowania. Zdaniem Sądu, nie miało to jednak wpływu na zasadność skargi, bowiem w obu przypadkach (tj. bezczynności oraz przewlekłości) istota sporu pozostaje ta sama: chodzi o sprawę sądowoadministracyjną, w której sąd ma obowiązek rozpoznać i rozstrzygnąć spór o legalność braku wydania aktu lub niezałatwienia sprawy w terminie. Pozostaje to w związku z zasadą, że przedmiotem zaskarżenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym może być tylko jedna decyzja lub inny akt, którego legalność badana jest przez sąd administracyjny (por. np. wyroki NSA: z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 255/16 oraz z dnia 1 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2567/14).

W konsekwencji, stwierdzając, że organ pozostaje w istocie przez cały czas w zwłoce w rozpoznaniu sprawy, Sąd - na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - zobowiązał Wojewodę Pomorskiego – w terminie 14 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy – do dokonania takich czynności wiążących się z rozpoznaniem wniosku strony skarżącej, które miałyby mieć przede wszystkim na celu umożliwienie skarżącemu wypełnienia wymogów prowadzących do takiego "skompletowania" złożonego przez niego wniosku, od którego uzależnione zostało - stosownie do brzmienia art. 112a ust. 2 u.o.c. - uruchomienie biegu terminu na rozpatrzenie i zakończenie niniejszej sprawy. O powyższym Sąd orzekł w punkcie 1. sentencji wyroku, mając na uwadze, że wyznaczony organowi termin to adekwatny czas na podjęcie wskazanych czynności zmierzających do załatwienia wniosku pobytowego strony.

Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, Sąd jednocześnie ocenił, że stwierdzone w niniejszej sprawie przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzekł w punkcie 2. sentencji wyroku na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a.

Orzekając w zakresie uregulowanym tym przepisem Sąd miał na uwadze, że zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, za rażące naruszenie prawa uznaje się stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego po prostu jako naruszenie, bądź zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, iż dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi więc być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. np. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12; postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 468/13 oraz wyroki WSA: we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Wr 14/14 i w Poznaniu z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Po 69/13).

W ocenie Sądu, mając na uwadze stan faktyczny sprawy, należy uznać, że w niniejszej sprawie zaszły okoliczności, które uzasadniały stwierdzenie rażącego naruszenia prawa, bowiem pomimo upływu prawie 7 miesięcy od złożenia wniosku, do dnia wydania wyroku, organ nie tylko nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie (pomimo upływu 60-dniowego ustawowego terminu na załatwienie sprawy), ale przede wszystkim nie wezwał strony do dopełnienia obowiązku złożenia odcisków linii papilarnych, uniemożliwiając w istocie w ten sposób dalsze procedowanie wniosku.

Opisane powyżej zaniechanie przez Wojewodę przystąpienia do niezwłocznego załatwienia wniosku dowodzi, że doszło do sytuacji, w której znacząco i nieakceptowalnie z punktu widzenia zasad ekonomiki procesowej wydłużono czas trwania postępowania. Rażący charakter naruszenia jest również konsekwencją oceny, że w sprawie niewymagającej od organu prowadzenia wielu czynności procesowych, gromadzenia obszernego materiału dowodowego, przeprowadzania analizy skomplikowanych problemów natury prawnej, brak jest jakiejkolwiek aktywności organu ukierunkowanej na załatwienie wniosku. W przekonaniu Sądu nie może mieć miejsca sytuacja, w której organ pomimo otrzymania wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt, przez wiele miesięcy nie czyni nic, aby rozpatrzenie tego wniosku stało się formalnie możliwe. Taki stan rzeczy należy kwalifikować jako rażące naruszenie prawa. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 lutego 2016 r. (sygn. akt I OSK 2451/14), rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce także w razie oczywistego, długotrwałego braku podejmowania przez organ jakichkolwiek czynności.

Wobec braku aktywności po stronie organu, a jednocześnie znacznego upływu czasu od momentu wpływu do organu wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy (prawie 7 miesięcy), należało przyjąć, że opisana opieszałość organu jest znaczna, a jednocześnie w żaden sposób nieuzasadniona. Zdaniem Sądu, sytuacja, w której strona czeka tak znaczny czas na podjęcie przez organ jakiejkolwiek czynności (zmierzającej do wyjaśnienia okoliczności sprawy