Wojewoda Pomorski bezczynny w sprawie pobytu cudzoziemca, sąd przyznał mu 1000 zł

M. J., reprezentowany przez pełnomocnika wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność i przewlekłość Wojewody Pomorskiego (dalej w skrócie zwanego Wojewodą) w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, zarzucając organowi naruszenie art. 8, art. 12, art. 35 § 1, art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2025 r. poz. 1691) – dalej w skrócie zwanej k.p.a.

Pełnomocnik strony składającej skargę wniósł o zobowiązanie Wojewody do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie 14 dni od daty doręczenia akt, przyznania skarżącemu od organu sumy pieniężnej w wysokości 6.000 zł oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w podwójnej wysokości.

W uzasadnieniu przywołano zasadę szybkości prowadzenia postępowania administracyjnego (art. 12 k.p.a.), obowiązki organów w tym zakresie (art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 35 § 1 k.p.a.), terminy obligujące organ do załatwienia spraw w przedmiocie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy (art. 112a ustawy o cudzoziemcach) oraz orzecznictwo sądów administracyjnych zapadłe na gruncie art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143) – dalej jako p.p.s.a.

W ocenie skarżącego art. 100c i art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa dotyczący biegu terminów na załatwienie spraw dotyczących zezwolenia na pobyt czasowy/stały/rezydenta długoterminowego UE w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę, nie ma zastosowania do spraw innych cudzoziemców niż obywatele Ukrainy. Skarżący powołując się następnie na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego zaznaczył, że nadzwyczajne okoliczności nie mogą stanowić podstawy do kolejnego – czwartego z rzędu – przedłużenia obowiązywania art. 100d ww. ustawy po 30 czerwca 2024 roku. W związku z tym należy odmówić zastosowania art. 1 pkt. 3 ustawy zmieniającej z 2024 r. w zakresie, w jakim przedłużono obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d u.p.o.u. jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Strona wyraziła także przekonanie, że w rozpatrywanej sprawie bezczynność organu miała charakter rażący. Organ nie tylko nie dochował podstawowego terminu do załatwienia sprawy, lecz mimo upływu kolejnych miesięcy, a następnie lat, nie podjął skutecznych działań zmierzających do zakończenia postępowania. Jednocześnie, zdaniem strony brak jest jakichkolwiek przyczyn, które mogłyby usprawiedliwiać tak długotrwałe pozostawanie strony w stanie niepewności co do jej sytuacji prawnej. Skarżący podniósł, że przekroczenie ustawowego terminu załatwienia sprawy miało charakter znaczny i wielokrotny a przy tym nie wskazano realnych przyczyn uniemożliwiających załatwienie sprawy i nie zmniejszano skali opóźnienia. Jednocześnie organ nie zawiadamiał strony o opóźnieniu i nie wskazywał nowego terminu załatwienia sprawy.

Uzasadniając żądanie przyznania od organu sumy pieniężnej skarżący podał, że długi czas oczekiwania na decyzję pozostawia stronę w stanie niepewności co do tytułu pobytowego, narusza prawo do stabilizacji życia rodzinnego i zawodowego, możliwości podejmowania decyzji związanych z pracą, miejscem zamieszkania czy wyjazdami zagranicznymi. Skarżący wskazał, że brak ostatecznego rozstrzygnięcia w przedmiocie zezwolenia na pobyt czasowy ogranicza możliwości zmiany pracy na lepiej płatną i bardziej odpowiadającą kwalifikacjom, co przekłada się na jego sytuację ekonomiczną i rozwój zawodowy. Skarżący z tej przyczyny nie może również wyjechać do kraju swojego pochodzenia w celu odwiedzenia rodziny. Zdaniem wnoszącego skargę, żądana kwota nie jest ani wygórowana, ani nadmierna. Jest kwotą umiarkowaną, mieszczącą się w granicach przewidzianych przez ustawodawcę, adekwatną do skali naruszeń i rzeczywistych konsekwencji, jakie dla skarżącego wywołała bezczynność organu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 1 pkt 1a, ust. 3 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2023 r. poz. 103) – dalej w skrócie zwanej ustawą pomocową, ewentualnie zobowiązania organu do zakończenia postępowania w terminie nie krótszym niż 30 dni od przekazania prawomocnego wyroku z aktami sprawy, stwierdzenia, że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie sprawy nie miały charakteru rażącego, a także o niewymierzanie organowi grzywny ani sumy pieniężnej.

Organ wyjaśnił, że rozpoznając niniejszą sprawę należy mieć na uwadze jej przedmiot i związane z tym szczególne okoliczności, w tym przede wszystkim mające zastosowanie przepisy oraz zmiany stanu prawnego, które obowiązywały w okresie wpływu wniosku i jego procedowania. W szczególności zwrócono uwagę, że zgodnie z art. 100d ustawy pomocowej, w okresie do dnia 1 stycznia 2023 r. do 4 marca 2027 r. r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących m.in. udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy, stały oraz rezydenta długoterminowego UE w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.

Organ przywołując wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2024 r. (sygn. akt II OSK 2362/23) wskazał, że przepisy art. 100c i art. 100d ustawy pomocowej stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców - niezależnie od ich narodowości, a nie tylko tych, których pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie. Ponadto według organu, mając na uwadze na stanowisko zaprezentowane w przywołanym wyroku, okres zawieszenia i nierozpoczęcia w ogóle biegu terminu do załatwienia sprawy wynikający z art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 ustawy pomocowej powinien być jednakowo uwzględniany przez sąd administracyjny przy ustalaniu okresu bezczynności, jak i przy ocenie stanu przewlekłości. Skoro bowiem, czasowo termin na załatwienie sprawy był (jest) zawieszony lub nie rozpoczął biegu, to do przekroczenia tego terminu nie dochodzi, a więc oczywistym jest brak podstaw do stwierdzenia bezczynności organu. Podobnie brak jest podstaw do stwierdzenia przewlekłości postępowania.

Zdaniem Wojewody, skoro wniosek o udzielenie zezwolenia został złożony przez cudzoziemca w okresie obowiązywania art. 100d ustawy pomocowej, to termin na załatwienie przedmiotowej sprawy nie rozpoczął biegu. Organ stwierdził następnie, że jego stanowisko w sprawie braku rażącego charakteru bezczynności organu, znajduje swoje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym w wyroku NSA z 17 czerwca 2026 r. II OSK 71/26.

Wojewoda wskazał dalej, że długi czas oczekiwania na rozstrzygnięcie organu w sprawie złożonego wniosku nie wynika z zaprzestania czynności w związku z obowiązywaniem art. 100d ustawy pomocowej, lecz z opóźnień spowodowanych trudnościami kadrowymi oraz dużą liczbą składanych wniosków. Organ podał, że na przestrzeni 4 lat liczba złożonych wniosków wzrosła z poziomu 23.925 do 38.419 (na dzień 25 lipca 2024 r.) oraz, że w roku 2020 liczba spraw przypadająca na jeden etat wynosiła 460 spraw. Na skutek zmian organizacyjnych przeprowadzonych w okresie od 2020 do 2023 r., nastąpił wyraźny wzrost odsetka liczby wniosków złożonych osobiście (z 15,2 % do 50,3 %), skrócony został średni czas załatwiania spraw (z 421 do 311 dni), niemal trzykrotnie wzrosła liczba spersonalizowanych dokumentów (z poziomu 10.045 do 27.301) przy niemal dwukrotnym zwiększeniu liczby wydanych rozstrzygnięć (z poziomu 14.267 do 37.837) oraz zrównane zostały ze sobą liczby wniosków wpływających i wydanych decyzji kończących postępowania administracyjne.

Zdaniem organu, mając na uwadze liczbę spraw dotyczących cudzoziemców rozstrzyganych przez Wojewodę w dniu złożeniu wniosku i w okresie późniejszym, możliwości kadrowe urzędu i kolejność wpływu spraw, nie sposób uznać, że urząd może procedować szybciej w niniejszej sprawie.

W kwestii dochodzonej przez stronę sumy pieniężnej Wojewoda zauważył, że kwestia niewymierzania organowi grzywny, ani niezasądzania sumy pieniężnej w okresie do 4 marca 2027 r., została wprost uregulowana w art. 100d ust. 3 pkt 2 ustawy pomocowej. Ponadto skarżący nie wykazał, aby wskutek bezczynności organu poniósł jakiś uszczerbek, stratę lub krzywdę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie była kwestia tego, czy w sprawie z wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, Wojewoda dopuścił się bezczynności względnie, czy postępowanie było przez organ prowadzone w sposób przewlekły.

Skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania skierowana jest przeciwko wadliwemu procesowo stanowi postępowania, w wyniku którego konkretna sprawa indywidualna nie postępuje. Pojęcia bezczynności i przewlekłości zostały zdefiniowane w art. 37 § 1 k.p.a., który stanowi, że stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość).

Sąd rozpoznający skargę podziela argumentację zaprezentowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 września 2022 r., sygn. akt II OSK 871/22, w którym Sąd ten stwierdził, że bezczynność jest związana z naruszeniem terminów załatwienia sprawy, zarówno terminów określonych w ustawach, jak i wskazanych przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast przewlekłość nie łączy się z przekroczeniem żadnych terminów. Inaczej mówiąc bezczynność zachodzi wówczas, gdy terminy ustawowe oraz wskazane przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, zaś przewlekłość występuje wtedy, gdy terminy ustawowe oraz wskazane na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. jeszcze nie upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, mimo że z uwagi na swój charakter mogła być już załatwiona. Za takim rozumieniem bezczynności i przewlekłości opowiedział się też NSA w uchwale z 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, stwierdzając w jej uzasadnieniu, że "z treści przywołanych definicji normatywnych należy wywieść, iż organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast postępowanie jest przewlekle prowadzone, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód". Nadto, w powołanej uchwale stwierdzono, że ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw pojęcia bezczynności i przewlekłości uzyskały "odmienny znaczeniowo sens".

Przedmiotem skargi na przewlekłość lub bezczynność organu w postępowaniu administracyjnym jest zatem ocena jego zachowania (zarówno działania jak i zaniechania czynności), dokonywana z perspektywy przepisów regulujących bieg postępowania oraz okoliczności faktycznych i prawnych rzutujących na aktywność organu. Każdy, kto inicjuje postępowanie administracyjne ma prawo oczekiwać podejmowania przez organ działań odpowiadających zasadzie szybkości zawartej w art. 12 § 1 k.p.a., oczekiwać od organu sumiennej analizy treści wniosku i działań zmierzających do rozwiania wątpliwości odnośnie jego treści, jeżeli takowe się pojawią, a także oczekiwać rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie (wyrok NSA z 18 maja 2020 r., I OSK 1426/19, CBOSA).

W orzecznictwie wskazuje się, że z treści art. 37 § 1 k.p.a. wynika, że bezczynność i przewlekłość są pojęciami rozłącznymi, co oznacza, że w tej samej sprawie nie może występować zarówno bezczynność, jak i przewlekłość. Z tego też powodu sąd administracyjny jest zobowiązany ustalić rzeczywistą postać zwłoki organu administracji (bezczynność albo przewlekłość), bez względu na to, jak została sformułowana skarga dotycząca niezałatwienia sprawy przez organ administracji (wyrok NSA z 7 września 2022 r., II OSK 871/22, CBOSA). Sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a więc sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. W przypadku skarg na bezczynność istotne znaczenie ma data wniesienia skargi (w perspektywie oceny stanu zarzucanej bezczynność w dacie wniesienia skargi) oraz data wyrokowania (w perspektywie oceny stanu trwałości zarzucanej bezczynności jak i zastosowania regulacji art. 149 § 1 pkt 1 albo pkt 3 p.p.s.a., vide: wyrok NSA z dnia 20 marca 2025 r., III OSK 2670/24, CBOSA).

Jak wynika z art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, z uwzględnieniem terminów określonych w § 3 i 3a. W myśl art. 35 § 4 k.p.a. przepisy szczególne mogą określać inne terminy załatwiania spraw niż określone w k.p.a. Taką szczególną normę stanowi art. 112a ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (zwana dalej ustawą o cudzoziemcach), zgodnie z którym decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni. Zgodnie natomiast z ust. 2 tego przepisu termin ten biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń: 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie.

Należy w tym miejscu wyjaśnić, że przywołane brzmienie przepisu art. 112a ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach, odpowiada stanowi prawnemu obowiązującemu do dnia 27 kwietnia 2026 r., kiedy to na mocy art. 1 pkt 15 lit. a ustawy z dnia 21 listopada 2025 r., o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2025 r., poz. 1794) zmieniono treść wskazywanej normy. Pomimo dokonanej nowelizacji przepisu w sprawie znajduje zastosowanie regulacja obowiązująca przed dniem 27 kwietnia 2026 r., albowiem zgodnie z art. 12 wskazanej ustawy nowelizującej, do postępowań w sprawach uregulowanych w ustawach zmienianych niniejszą ustawą wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie art. 1 pkt 3-5, 8-41, 44 lit. b, pkt 47-49, 50 i 52, art. 2, art. 5-7, art. 8 pkt 1 lit. b oraz c, art. 10, art. 11, art. 13, art. 14 oraz art. 18 ust. 1 i 2 stosuje się przepisy dotychczasowe.

Przywołane przepisy regulują w sposób ścisły terminy załatwienia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, wydłużając ten termin do 60 dni od dnia spełnienia wymogów określonych w art. 112a ustawy o cudzoziemcach.

W rozpatrywanej sprawie rozpoczęcie biegu tego terminu należy wiązać z chwilą, kiedy w dniu 30 września 2025 r. strona uzupełniła braki formalne wniosku poprzez złożenie odcisków linii papilarnych.

Skoro zatem organ w niniejszej sprawie nie załatwił sprawy w ustawowym terminie, to należy stwierdzić, że rzeczywista postać opieszałości organu administracji polega na jego bezczynności a nie przewlekłym prowadzeniu postępowania. Stan bezczynności zachodzi bowiem wówczas, gdy upłynął ustawowy termin (ewentualnie termin wskazany przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a.), a sprawa nie została zakończona wydaniem władczego rozstrzygnięcia.

Analizując kwestię bezczynności organu nie można pomijać regulacji zawartych w ustawie pomocowej, która wprowadzała szczególne rozwiązania odnoszące się do biegu terminów do załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Ustawa pomocowa weszła w życie w zasadniczej części w dniu 12 marca 2022 r. z mocą obowiązującą od dnia 24 lutego 2022 r. (art. 116 ustawy). Następnie na mocy art. 1 pkt 44 ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 830 - powoływana w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa zmieniająca"), wprowadzono do ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy art. 100c, który stanowił, że:

1. W okresie do dnia 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących:

1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej,

2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji;

3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej

- w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.

2. Czynności dokonane w okresie, o którym mowa w ust. 1, w postępowaniach w sprawach, o których mowa w ust. 1, są skuteczne.

3. W okresie, o którym mowa w ust. 1:

1) przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się;

2) organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.

4. Zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.

W tym miejscu zauważyć należy, że art. 100c ustawy pomocowej nie miał w niniejszej sprawie zastosowania z uwagi na to, że obowiązywał on do 31 grudnia

2022 r., natomiast wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy został złożony już po tej dacie. Niemniej jednak regulacja prawna jaka została zawarta w tym przepisie została następnie wprowadzona w art. 100d ustawy pomocowej, który wszedł w życie z mocą wsteczną z dniem 1 stycznia 2023 r., na mocy art. 1 pkt 32 ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 185). Przepis ten przewidywał analogiczne rozwiązania co norma zawarta w art. 100c ustawy pomocowej, natomiast wskazywał nowy graniczny okres zawieszający bieg terminów dotyczących niektórych spraw prowadzonych przez wojewodów, do 24 sierpnia 2023 r. Kolejnymi zmianami ustawy wskazywany termin był przedłużany i aktualnie, na dzień wydania niniejszego wyroku, art. 100d ustawy pomocowej wskazuje, że zawieszenie biegu terminów na załatwienie spraw o jakich mowa w tym przepisie (względnie nierozpoczęcie biegu tego terminu) ma miejsce do dnia 4 marca 2027 r.

Mając na uwadze zakończenie procesu masowego napływu do Polski kolejnych obywateli Ukrainy w związku z wojną rosyjsko-ukraińską rozpoczętą 24 lutego 2022 r. (co potwierdzają m.in. dane statystyczne udostępnione przez Urząd do Spraw Cudzoziemców za rok 2023 oraz rok 2024), a także wystarczający okres ponad dwóch lat, w jakim władze publiczne winny dostosować potencjał kadrowy oraz organizacyjny służb migracyjnych celem realizacji zasady szybkości postępowania w sprawach dotyczących legalizacji pobytu cudzoziemców na terytorium Polski, w orzecznictwie uznano, że przedłużenie obowiązywania art. 100d na okres po 30 czerwca 2024 r., nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania (zob. np. wyrok NSA z 19 maja 2025 r., II OSK 2921/24; wyrok NSA z 12 czerwca 2025 r., II OSK 3096/24; wyrok NSA z 13 czerwca 2025 r., II OSK 2940/24; wyrok NSA z 5 sierpnia 2025 r., II OSK 2719/24 - CBOSA). Innymi słowy, przedłużenie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r. poz. 854; dalej: "nowelizacja majowa"), nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 Karty Praw Podstawowych.

Uwzględniając powyższe w ocenie Sądu, od 1 lipca 2024 r. art. 100d ustawy pomocowej nie może być stosowany z uwagi na jego oczywistą sprzeczność z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Oceny zatem bezczynności albo przewlekłości w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 ustawy pomocowej, należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od 1 lipca 2024 r.

Istotą kontroli sądu administracyjnego w sprawie ze skargi na bezczynność jest zbadanie czy organ administracji w terminie zakreślonym przepisami prawa procesowego załatwił sprawę, czy też nie i ewentualne przymuszenie organu do podjęcia żądanego działania, a w następstwie tego, likwidacja stanu opieszałości, występującego po stronie tego organu. Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności czy bezczynność została spowodowana zawinionym albo też niezawinionym opóźnieniem organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt w ogóle nie powinien zostać wydany.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 19 lutego 2025 r., do Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku wpłynął wniosek M. J. o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Po otrzymaniu wniosku strony, Wojewoda pismem z 3 czerwca 2025 r. wezwał skarżącego do osobistego stawiennictwa w oddziale Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego, celem złożenia odcisków linii papilarnych; przesyłka zawierająca wskazane pismo została nadana 1 lipca 2025 r. (k. 18 akt administracyjnych). W dniu 30 września 2025 r. wnioskodawca złożył odciski linii papilarnych. W tym samym dniu sporządzono pismo stanowiące analizę formalną wniosku (k. 43 akt administracyjnych) oraz zwrócono się do odpowiednich służb o uzyskanie informacji o ubiegającym się o uzyskanie zezwolenia na pobyt czasowy (k. 42 akt administracyjnych). W dniu 18 czerwca 2026 r. sporządzono pismo w sprawie długości pobytu cudzoziemca w Polsce na podstawie wizy lub w ruchu bezwizowym natomiast pismem z 25 czerwca 2026 r. Wojewoda wezwał stronę do złożenia pisemnego oświadczenia wskazującego na aktualny cel pobytu cudzoziemca na terytorium RP. Ponaglenie skarżącego wpłynęło do organu 19 czerwca 2026 r.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że 60-dniowy termin do załatwienia sprawy nie został przez Wojewodę zachowany, a w sprawie nie wydano decyzji.

Z odpowiedzi na skargę nie wynika również, aby postępowanie zostało zakończone,

a Sąd nie uzyskał takiej informacji do dnia wyrokowania.

Zdaniem Sądu, działanie organu administracji powinno cechować się aktywnością, nakierowaną na sprawne i odpowiednie załatwienie konkretnej sprawy. Z akt administracyjnych nie wynikają żadne obiektywne okoliczności usprawiedliwiające zwłokę w rozstrzygnięciu sprawy. Należy również zwrócić uwagę, że organ nie korzystał z art. 36 k.p.a. i nie zawiadamiał skarżącego o tym, że nie załatwi sprawy w terminie, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Takie postępowanie organu niewątpliwe godzi w sformułowaną w art. 8 § 1 k.p.a. zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej.

Podsumowując, organ nie dotrzymał terminu załatwienia sprawy, czym naruszył zasadę określoną art. 12 § 1 k.p.a. i dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego.

Z uwagi na powyższe, wobec braku – do dnia wydania niniejszego wyroku - informacji o rozpoznaniu przez organ wniosku skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, WSA w Gdańsku, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zobowiązał organ do rozpoznania tego wniosku w terminie 30 dni od dnia przekazania organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, o czym orzeczono w punkcie pierwszym sentencji wyroku. W przekonaniu Sądu będzie to czas adekwatny do możliwości organu na załatwienie sprawy i uwzględniający prawa strony.

Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, Sąd jednocześnie ocenił, że stwierdzona w niniejszej sprawie bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzekł w punkcie drugim sentencji wyroku na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Orzekając w zakresie uregulowanym tym przepisem Sąd miał na uwadze, że Ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, pozostawiając dokonanie kwalifikacji w tym zakresie uznaniu sądu orzekającego, opierającemu się na analizie całokształtu okoliczności sprawy. Uznanie to cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy, opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego.

Ocena naruszenia prawa jako rażącego będzie zasadna, gdy stan bezczynności jest znaczny, uporczywy i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. W orzecznictwie sądowym zwraca się też uwagę, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego, długotrwałego braku podejmowania przez organ jakichkolwiek czynności. Rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez wątpliwości i wahań można powiedzieć, że prawo naruszono w sposób oczywisty i znaczący (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2451/14).

Należy przy tym podkreślić, że postępowanie administracyjne jest postępowaniem, w którym pozycja strony postępowania i organu administracji publicznej nie jest równa. Dlatego też Kodeks postępowania administracyjnego statuuje zasady rządzące tym postępowaniem mające za zadanie wyrównać relacje między organem a stronami postępowania, w szczególności zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych wyrażoną w art. 8 k.p.a. Pogłębieniu zaufania obywateli do organów państwa służy zaś m.in. zasada szybkości postępowania, którą statuuje art. 12 k.p.a. Wskazane zasady ogólne postępowania administracyjnego, wraz konstytucyjnymi zasadami demokratycznego państwa prawnego i zasadą legalizmu, służą realizacji prawa obywateli do dobrej administracji. Prawo do rozpoznania sprawy administracyjnej w rozsądnym terminie, jako element prawa do dobrej administracji, jest również jednym z praw podstawowych w porządku prawnym Unii Europejskiej (zob. art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych - Dz.U.UE.C.2007.303.1). Powołany przepis Karty, uznany w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego za wiążący dla państw członkowskich jako zasada ogólna prawa unijnego (zob. np. wyrok NSA z 10 lutego 2016 r., II GSK 2294/14 i cyt. tam orzecznictwo), stanowi, że podstawowym prawem obywatela Unii Europejskiej jest domaganie się od organów zgodnego z prawem rozpatrzenia sprawy bez zbędnej zwłoki. Nadto, zasada załatwienia sprawy w rozsądnym terminie wynika z art. 6 ratyfikowanej przez Polskę Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284, ze zm.).

Wskazać ponadto należy, że Europejski Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) rozpoznając skargi na naruszenie prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji, bierze pod uwagę czas trwania postępowania od jego rozpoczęcia do prawomocnego zakończenia. W sprawie Majewski przeciwko Polsce (wyrok z 11 października 2005 r., nr 52690/99) ETPCz negatywnie ocenił rozpoznanie skargi na przewlekłość postępowania z uwzględnieniem jedynie zachowania sądu niższej instancji w toczącym się w chwili wniesienia skargi etapie postępowania. ETPCz podkreślił, że przedmiotem oceny sądu rozpoznającego skargę był jedynie okres postępowania od chwili ponownego skierowania sprawy do sądu pierwszej instancji, co jest niezgodne ze standardami wynikającymi z orzecznictwa Trybunału, który rozpoznając zasadność zarzutu naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji, uwzględnia cały okres trwania postępowania, od chwili jego rozpoczęcia do chwili wydania prawomocnego orzeczenia i obejmuje postępowanie przed sądami wszystkich instancji. Ocena naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji nie ogranicza się bowiem, według ETPCz, do konkretnego etapu postępowania, w szczególności postępowania przed sądem danej instancji, ponieważ o tym, czy prawo strony nie zostało naruszone decyduje łączny czas trwania postępowania, nawet jeśli poszczególnym jego etapom nie można przypisać cech przewlekłości (Beller przeciwko Polsce, wyrok z 1 lutego 2005 r., nr 51837/99).

Stwierdzając rażące naruszenie prawa Sąd uznał, że dokonując oceny charakteru naruszenia należało także uwzględnić wnioski płynące z przywołanego wyroku ETPCz, a w związku z tym przeprowadzić analizę działań organu począwszy od momentu zainicjowania postępowania, a nie tylko od chwili, w której wniosek skarżącego spełniał wymogi formalne. Uzupełnienie braków formalnych może wyznaczać moment rozpoczęcia biegu terminu do wydania decyzji, co jednak nie oznacza, że przed zaistnieniem zdarzeń wymienionych w art. 112a ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, organ może pozostawać całkowicie bierny. Przeciwnie, ciąży na nim obowiązek podejmowania bez zbędnej zwłoki czynności niezbędnych do doprowadzenia sprawy do stanu umożliwiającego jej merytoryczne rozstrzygnięcie (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2026 r. II OSK 1231/26).

W ocenie Sądu, należało zatem wziąć pod rozwagę to, w jakich odstępach czasu organ podejmował czynności, które były istotne z punktu widzenia przedmiotu sprawy, jaki był stopień skomplikowania tych czynności ewentualnie czy ich podejmowanie wymagało szczególnego, zwiększonego nakładu pracy, który uzasadniałby wydłużanie terminów na rozpatrzenie wniosku.

W tym kontekście trzeba zwrócić uwagę, że wezwanie do złożenia odcisków linii papilarnych zostało wystosowane dopiero po ponad 3 miesiącach od dnia złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Czynność wezwania o odciski palców, która sprowadza się w istocie do wydrukowania odpowiedniego dokumentu sporządzonego według ustalonego wzorca, podjęto zatem ze znacznym opóźnieniem. Tymczasem tego rodzaju czynność powinna być dokonana niezwłocznie przez organ, jeśli weźmie się pod uwagę, że wezwanie takie nie wymaga istotnego nakładu pracy lub dodatkowego personelu i w zasadzie może być wystosowane do wnioskodawcy w ciągu kilku dni. Co przy tym istotne, istniał znaczny, nieuzasadniony odstęp czasu pomiędzy sporządzeniem pisma przez organ, a wysłaniem korespondencji do strony. Prosta czynność techniczna, jaką jest wysyłka pisma, została bowiem podjęta dopiero po upływie około miesiąca (przesyłka zawierająca wskazane pismo została nadana 1 lipca 2025 r.- k.18 akt administracyjnych).

Podobne uwagi należy odnieść do dokonania przez organ czynności polegającej na zwróceniu się do odpowiednich służb o uzyskanie informacji o osobie ubiegającej się o uzyskanie zezwolenia na pobyt, którą podjęto dopiero 30 września 2025 r. Tego rodzaju czynność ma charakter powtarzalny, nie wymaga dużego nakładu pracy a dodatkowo może być realizowana z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej, co skraca czas obiegu korespondencji wysyłanej tradycyjną drogą pocztową. W ocenie Sądu nie ma zatem przeszkód, aby dążąc do sprawnego i terminowego załatwienia wniosku strony, czynność pozyskania informacji od służb można było wykonać znacznie wcześniej (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 8 czerwca 2022 r., III SAB/Wr 103/22). Niewątpliwie przyczyniłoby się to do sprawnego zgromadzenia dokumentacji niezbędnej do wydania decyzji w ustawowym terminie.

Należy mieć także na względzie i tę okoliczność, że konieczność pozyskania informacji od służb jest ustawowym obowiązkiem organu, a zatem jej realizacja spoczywa na organie z urzędu, w związku ze złożeniem przez cudzoziemca wniosku pobytowego. Nie jest to przy tym czynność, która podejmowana jest dopiero po przeprowadzeniu analizy materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 25 września 2018 r. II OSK 1660/18) czy też jako konsekwencja kolejnych pism składanych przez cudzoziemca w toku toczącego się postępowania administracyjnego. W sytuacji zatem, gdy z urzędu jest organowi wiadome, że zachodzi potrzeba podjęcia określonych czynności, powinno to przekładać się na sprawniejsze planowanie podejmowanych działań, a w konsekwencji prowadzić do terminowego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli organ takich okoliczności nie uwzględnia to oznacza, że nie proceduje wniosku z należytą starannością.

Z kolei z punktu widzenia strony postępowania wskazać należy, że skarżący wykazywał się inicjatywą dowodową w sprawie, składając dodatkowe, aktualne dokumenty, pozostając w uzasadnionym przekonaniu, że pozwoli to na szybsze rozpatrzenie wniosku, co jednak nie nastąpiło. Skarżący nie został również powiadomiony o przyczynach wydłużenia postępowania ani o nowym przewidywanym terminie załatwienia sprawy.

Opisany powyżej długotrwały brak aktywności po stronie organu jak również podejmowanie czynności ze znacznym opóźnieniem dowodzi, że doszło do sytuacji, w której znacząco i nieakceptowalnie z punktu widzenia zasad ekonomiki procesowej wydłużono czas trwania postępowania. Rażący charakter naruszenia jest nie tylko konsekwencją oceny, że nastąpiło wielokrotne przekroczenie ustawowego terminu załatwienia sprawy, ale również tego, że w sprawie niewymagającej od organu prowadzenia wielu czynności procesowych, gromadzenia obszernego materiału dowodowego, przeprowadzania analizy skomplikowanych problemów natury prawnej, brak było aktywności organu ukierunkowanej na załatwienie wniosku. W przekonaniu Sądu nie może mieć miejsca sytuacja, w której organ nie podejmując żadnych działań po złożeniu przez cudzoziemca wniosku o zezwolenie na pobyt, lub podejmując je ze znacznym opóźnieniem, tym samym przedłuża sobie termin do możliwego załatwienia sprawy w terminie, który swój bieg rozpoczyna dopiero z chwilą zaistnienia jednego ze zdarzeń o jakich mowa w art. 112a ust. 2 ustawy o cudzoziemcach. Taki stan rzeczy należy kwalifikować jako rażące naruszenie prawa. Jak wskazał na to NSA w wyroku z dnia 26 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2451/14, rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce także w razie oczywistego, długotrwałego braku podejmowania przez organ jakichkolwiek czynności.

Wobec braku aktywności po stronie organu, a jednocześnie znacznego upływu czasu od momentu wpływu do organu wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy (prawie 19 miesięcy), należało przyjąć, że opisana zwłoka organu jest znaczna, a jednocześnie w żaden sposób nieuzasadniona. Zdaniem Sądu, sytuacja, w której strona czeka ponad półtora roku na rozstrzygnięcie w postępowaniu, w którym sprawa powinna zostać załatwiona maksymalnie w ciągu 60 dni, nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa. Podkreślić przy tym należy, że art. 100d ustawy pomocowej nie stanowi zakazu dla prowadzenia postępowania w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy. Natomiast stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące możliwości stosowania przepisów ustawy o cudzoziemcach od dnia 1 lipca 2024 r. jest znane organowi, bowiem prezentowane było wielokrotnie w wyrokach tutejszego Sądu. Nadto, organ powołuje się na braki kadrowe od wielu lat, kwestia ta nie jest zatem nowa i organ miał niewątpliwe znaczny okres czasu na jej rozwiązanie.

W związku z powyższym należało przyjąć, że opisana zwłoka organu była znaczna i nieuzasadniona, co musiało skutkować uznaniem przez Sąd stwierdzonej bezczynności za rażące naruszenie prawa na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a.

Odnosząc się do formułowanych przez skarżącego twierdzeń o braku podstaw do stosowania przepisu art. 100d ustawy pomocowej do obywatela Kolumbii, Sąd stwierdza, że zagadnienie podmiotowego zakresu stosowania tego przepisu straciło na znaczeniu w odniesieniu do oceny działań organów mających miejsce po dniu 30 czerwca 2024 r. Jak zostało to już wcześniej wskazane, wynikające z art. 100d ustawy pomocowej odrębności w zakresie regulacji biegu terminów na załatwienie sprawy oraz skutków związanych z niestosowaniem się do wymogu terminowego zakończenia postępowania, nie mają znaczenia w sprawach, w których ocena działań organu jest dokonywana na podstawie zdarzeń, które miały miejsce po 1 lipca 2024 r.

Niemniej jednak należy odnotować, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywał (m.in. sprawy o sygn. akt: II OSK 2601/24, II OSK 2012/24, II OSK 2238/24 oraz II OSK 1995/24), że niezasadna jest wykładnia, w wyniku której przyjmuje się, że art. 100d ustawy pomocowej ma zastosowanie jedynie wobec cudzoziemców wskazanych w art. 1 ust. 1 i 2 tego aktu. Podstawowa reguła wykładni przepisów prawa stanowi, że różnym pojęciom użytym w ramach jednego aktu normatywnego należy nadawać różne znaczenia. W związku z tym, skoro w art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy mówi się o obywatelach Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz o obywatelach Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli o niektórych tylko cudzoziemcach, to użytego w art. 100d ust. 1 pkt 1 ustawy pomocowej słowa "cudzoziemiec" bez żadnego innego określenia, nie można rozumieć w taki sam sposób, jak to zostało przyjęte w powołanym art. 1 ust. 1 ustawy pomocowej. Nadto, skoro w żadnym przepisie ustawy pomocowej nie zdefiniowano pojęcia "cudzoziemiec" na potrzeby całej tej ustawy, to o ile szczególny jej przepis nie stanowi inaczej (jak np. jej art. 100a ust. 1), należy to pojęcie rozumieć w sposób ustalony w art. 3 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach. W powołanym przepisie ustalono bowiem, jak należy rozumieć na potrzeby ustawy o cudzoziemcach pojęcie "cudzoziemiec", zaś sprawy o zezwolenie na pobyt, których dotyczy art. 100d ust. 1 pkt 1 ustawy pomocowej, są uregulowane w ustawie o cudzoziemcach. W końcu, art. 100d ust. 1 pkt 1 ustawy pomocowej, a także pozostałe jednostki redakcyjne tych artykułów, nie miałyby racjonalnego uzasadnienia, gdyby dotyczyły one tylko cudzoziemców wskazanych w art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy pomocowej. Jeżeli zaś rozumieć je literalnie, jako dotyczące spraw wszystkich cudzoziemców, to wpisują się one w cel ustawy pomocowej. Uwalniając wojewodów, będących podstawowym organem administracji w sprawach pomocy obywatelom Ukrainy przybywającym do Polski w związku z wybuchem wojny w Ukrainie (m.in. art. 12 ustawy pomocowej) od obowiązku terminowego załatwiania spraw innych niż obywatele Ukrainy cudzoziemców, umożliwiają sprawniejsze działanie tych organów administracji w zakresie udzielania pomocy beneficjentom ustawy o pomocy (por. wyrok NSA z 14 kwietnia 2026 r. II OSK 2902/25).

Mając na uwadze okoliczności sprawy, w ramach przyznanej w art. 149 § 2 p.p.s.a. kompetencji i nie będąc związany wnioskami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Sąd zdecydował o przyznaniu skarżącemu od organu sumy pieniężnej w wysokości 1.000 zł.

Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o przyznanie kwoty pienię