Syndyk chciał od kredytobiorców 276 tys. zł po nieważnej umowie frankowej. Apelacja oddalona

Po ostatecznym sprecyzowaniu swojego stanowiska strona powodowa Syndyk masy upadłości (...) S.A. w upadłości z siedzibą w H. w sprawie przeciwko X. H., (...) T.-H. i M. T. wniosła o zasądzenie solidarnie od pozwanych X. H. i M.-H., a

in solidum od pozwanego M. T. kwoty 859 264,57 zł z odsetkami:



umownymi za opóźnienie liczonymi od dnia 4 listopada 2016 r. do dnia zapłaty od kwoty 584 822,84 zł w wysokości podwojonego oprocentowania umownego, które na dzień sporządzenia pozwu wynosiło 10 % nie wyższego niż odsetki maksymalne za opóźnienie,



ustawowymi za opóźnienie od kwot 118 150,80 zł od dnia 4 listopada 2016 r. do dnia zapłaty,



ustawowymi za opóźnienie od kwoty 156 224,93 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem pozwanemu M. T. prawa powoływania się na ograniczenie swojej odpowiedzialności do udziału w nieruchomości (...).

Jednocześnie strona powodowa wniosła o zasądzenie solidarnie od wszystkich pozwanych na rzecz strony powodowej zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych. Sformułowała także szereg żądań ewentualnych (k. 7-9, 472 verte – 479).

Wyrokiem z dnia 22 października 2020 r. Sąd Okręgowy w Opolu oddalił powództwo (pkt I) oraz zasądził od (...) S.A. z siedzibą w H. na rzecz pozwanych X. H. i M.-H. solidarnie kwotę 7 200 zł (pkt II).

Na skutek wniesionej przez stronę powodową apelacji od wyżej wymienionego wyroku Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 14 stycznia 2022 r. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Opolu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał m.in., że apelacja jest zasadna albowiem Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji odniósł się do przedmiotu sprawy o tyle tylko, że uznał zawarcie umowy kredytu przez strony, jednak z uwagi na przyjęcie bezskuteczności wypowiedzenia umowy, nie rozważył w ogóle zasadności żądania zapłaty dochodzonej przez Bank, nie odniósł się także do podniesionych przez pozwanych merytorycznych zarzutów, odnoszących się do abuzywności wielu postanowień zawartej umowy, z których wywodzili jej nieważność. Sąd Apelacyjny wskazał także, że Sąd Okręgowy z naruszeniem art. 75c ustawy Prawo bankowe, oceniając w sposób wybiórczy zaoferowany przez stronę powodową materiał procesowy, doszedł do nieprawidłowego wniosku o nieskuteczności wypowiedzenia łączącego strony stosunku prawnego. Przesądzić bowiem należy, iż tryb wskazany w art. 75c ustawy – Prawo bankowe w realiach niniejszej sprawy nie znajduje zastosowania do wypowiedzenia z dnia 15 października 2012 r. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż Sąd Okręgowy, dochodząc do nieprawidłowych wniosków co do braku skutecznego wypowiedzenia, łączącego strony stosunku prawnego, nie zbadał zasadności dochodzonej pozwem należności oraz podniesionych przez pozwanych zarzutów, odnoszących się do ważności umowy.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w Opolu wyrokiem z dnia 12 czerwca 2025 r.:

I. zasądził solidarnie od pozwanych X. H. i M.-H. na rzecz strony powodowej Syndyka masy upadłości (...) S.A. w upadłości z siedzibą w H. kwotę 108 509,83 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 10 czerwca 2019 r. do dnia zapłaty;

II. oddalił powództwo w pozostałym zakresie;

III. zasądził od strony powodowej Syndyka masy upadłości (...) S.A. w upadłości z siedzibą w H. na rzecz pozwanych X. H. i M.-H. solidarnie kwotę 12 500,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od daty uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy jak w uzasadnieniu na stronach 2-6 (k. 692 verte – 694 verte).

Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wywiodła strona powodowa, zaskarżając wyrok w części oddalającej powództwo ewentualne co do kwoty 276 098,74 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 10 czerwca 2019 r. do dnia zapłaty oraz w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 405 k.c. oraz art. 410 § 1 k.c. poprzez dokonanie błędnej wykładni tych przepisów i niezasadne uznaniem że pozwani nie są wzbogaceni co do kwoty 34 608,57 zł, która została przeznaczona na pokrycie składek ubezpieczeniowych i opłatę od ustanowienia hipoteki, podczas gdy kwota ta służyła pokryciu zobowiązań pozwanych i o tę kwotę zubożenia uległ majątek strony powodowej, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego oddalenia roszczenia ewentualnego strony powodowej co do kwoty 34 608,57 zł;

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. poprzez dokonanie błędnej wykładni i niezasadne przyjęcie, ze do rozliczenia między stronami roszczeń z nieważnej umowy kredytu należy zastosować teorię salda, podczas gdy z ugruntowanego orzecznictwa Sądów powszechnych i z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 wynika, że na skutek stwierdzenia nieważności umowy kredytu powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron, a do rozliczenia tych roszczeń zastosowanie powinna mieć teoria dwóch kondykcji, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego oddalenia roszczenia ewentualnego strony powodowej co do kwoty 276 098,74 zł;

3. nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd I instancji w zakresie powództwa ewentualnego, poprzez zaniechanie zbadania merytorycznej podstawy roszczenia i oddalenie powództwa ewentualnego co do kwoty 276 098,74 zł, jedynie z uwagi na przyjęcie zasadności zastosowania teorii salda oraz ustalenie błędnej kwoty wypłaconego pozwanym kapitału kredytu;

4. naruszenie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 233 k.p.c., szczegółowo opisanych w apelacji na stronach 2-3 (k. 709 – 710).

Mając na uwadze powyższe strona powodowa wniosła o zmianę wyroku Sądu I instancji i zasądzenie solidarnie pod pozwanych X. H. i (...) T.-H. na rzecz strony powodowej dalszej kwoty 276 098,74 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 10 czerwca 2019 r. do dnia zapłaty. Ewentualnie w razie uznania, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do zmiany wyroku wniosła o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniosła o zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz strony powodowej zwrotu kosztów procesu (w tym kosztów zastępstwa procesowego) przed Sądem II instancji według norm przepisanych oraz rozstrzygnięcie o kosztach procesu przed Sądem I instancji poprzez zasądzenie ich zwrotu od pozwanych na rzecz strony powodowej według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację strony powodowej pozwani X. H. i M.-H. wnieśli o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od strony powodowej na ich rzecz kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja strony powodowej podlegała oddaleniu.

Podstawą rozpoznania apelacji były ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy, ujęte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jako że znajdowały one pełne oparcie w zebranym w niniejszym postępowaniu materiale dowodowym. Sąd pierwszej instancji przeprowadził wnikliwe postępowanie dowodowe i poczynił szczegółowe, a przede wszystkim prawidłowe ustalenia faktyczne, które przedstawiają fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i które nie wymagały uzupełnienia w postępowaniu apelacyjnym. Powtarzanie tych ustaleń Sądu pierwszej instancji nie było konieczne i Sąd Apelacyjny przy zastosowaniu art. 387 § 2

1 pkt 1 k.p.c. władny był poprzestać na stwierdzeniu, że ustalenia te uznaje w całości za własne.

Sąd Apelacyjny miał na uwadze, że w ramach apelacji pełnej Sąd zobligowany jest do ponownego zbadania całej sprawy, a kontrolując prawidłowość zaskarżonego orzeczenia, pełni również funkcję sądu merytorycznego, który może rozpoznać sprawę od początku, uzupełnić materiał dowodowy lub powtórzyć już przeprowadzone dowody, a także poczynić samodzielnie ustalenia na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji. Sąd Odwoławczy ma obowiązek merytorycznie rozpoznać sprawę, nie ograniczając się tylko do skontrolowania legalności orzeczenia wydanego przez Sąd pierwszej instancji. Na podstawie treści przepisu art. 382 k.p.c. postępowanie apelacyjne ma charakter merytoryczny i w tym znaczeniu jest przedłużeniem postępowania przeprowadzonego przed Sądem pierwszej instancji.

Granice zaskarżenia w przedmiotowej sprawie wyznaczyła w apelacji strona powodowa i granice te wiążą Sąd Odwoławczy, co oznacza, że Sąd ten nie może swoim rozstrzygnięciem objąć niezaskarżonej części wyroku. Gdy strona skarży wyrok w całości, granice zaskarżenia pokrywają się z zakresem rozpoznania sprawy przez Sąd pierwszej instancji. Gdy wyrok zostaje zaskarżony jedynie w części, zaskarżona część wyroku określa granice zaskarżenia.

Zakresem zaskarżenia w niniejszej sprawie objęty był punkt II i III wyroku tj. w części oddalającej powództwo ewentualne co do kwoty 276 098,74 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 10 czerwca 2019 r. do dnia zapłaty oraz w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Skarżąca, formułując zarzuty apelacyjne, domagała się przyznania jej od kredytobiorców dalszej kwoty 276 098,74 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 10 czerwca 2019 r. do dnia zapłaty, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Najdalej idący zarzut nierozpoznania istoty sprawy okazał się całkowicie nieuzasadniony. Nierozpoznanie istoty sprawy zachodzi zarówno wtedy, gdy Sąd I instancji nie odniósł się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony,

jak i w przypadku dokonania przez Sąd pierwszej instancji oceny prawnej żądania bez ustalenia podstawy faktycznej, co wymagałoby poczynienia kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji odwoławczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

8 marca 2017 r., IV CZ 130/16). W badanym przypadku żadna z wyżej wymienionych okoliczności nie miała miejsca.

Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że nierozpoznanie istoty sprawy, w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c., jest wadliwością rozstrzygnięcia, polegającą na wydaniu przez Sąd pierwszej instancji orzeczenia, które nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, bądź zaniechaniu zbadania przez ten Sąd materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów stron z powodu bezpodstawnego przyjęcia, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie. Nierozpoznanie istoty sprawy zachodzi także w przypadku dokonania przez Sąd pierwszej instancji oceny prawnej żądania bez ustalenia podstawy faktycznej, co wymagałoby poczynienia kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji odwoławczej; w takiej sytuacji uzasadnione jest uchylenie orzeczenia ze względu na respektowanie uprawnień stron wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego (m.in. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. akt IV CZ 4/18, LEX nr 2498020).

Zatem rozpoznanie istoty sprawy może oznaczać wyłącznie zbadanie materialnej (istotnej) podstawy żądania pozwu oraz, ewentualnie, merytorycznych zarzutów pozwanego; a zatem a contrario, nierozpoznanie istoty sprawy to zaniechanie przez Sąd tego właśnie badania. Oczywiście, zupełnie obojętna jest przyczyna zaniechania, może więc tkwić zarówno w pasywności Sądu, jak i w błędnym – co pokaże dopiero kontrola odwoławcza – przyjęciu przesłanki niweczącej lub hamującej roszczenie (prekluzja, przedawnienie, potrącenie, brak legitymacji, prawo zatrzymania, itp.). W konsekwencji nierozpoznanie istoty sprawy to także całkowite pominięcie merytorycznych zarzutów pozwanego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r. II CKN 897/97 OSNC 1999/1/22, Prok.i Pr.-wkł. 1999/5/42, Biul.SN 1998/11/16). W ocenie sądu Apelacyjnego taka sytuacja nie miała miejsca na gruncie niniejszej sprawy. Sąd Okręgowy prawidłowo rozpoznał materialną podstawę żądania pozwu, ustalając przy tym prawidłowo jego podstawę faktyczną.

Sąd Apelacyjny podzielił ocenę Sądu Okręgowego, że powództwo główne nie zasługiwało na uwzględnienie w całości, z uwagi na fakt, iż umowa kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do CHF na kwotę 384 608,57 zł z dnia 16 października 2007 r. zawarta pomiędzy Bankiem, a pozwanymi jest w całości nieważna, albowiem zawiera szereg postanowień abuzywnych, które nie mogą zostać zastąpione jakimikolwiek innymi regulacja prawnymi. Jak wynika z przedstawianych przez strony w toku niniejszego postępowania stanowisk procesowych, a także z uzasadnienia Sądu Apelacyjnego, który uchylił do ponownego rozpoznania pierwszy zapadły w postępowaniu wyrok Sądu Okręgowego, istotą przedmiotowej sprawy – wobec zgłoszonych przez pozwanych zarzutów, odnośnie istnienia w przedmiotowej umowie kredytu postanowień abuzywnych i co za tym idzie nieważności całej umowy – pozostawało zajęcie stanowiska przez Sąd meriti co do ważności umowy właśnie w aspekcie abuzywności zawartych w niej postanowień. Sąd Okręgowy – co jasno wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia – przeprowadził postępowanie dowodowe i poczynił zarówno ustalenia faktyczne, jak i rozważył merytorycznie, bazując na właściwych przepisach prawa materialnego, abuzywność postanowień umowy, odnoszących się do indeksacji kwoty opisanej w walucie PLN do waluty CHF, a następnie także konieczność uznania za nieważny całego stosunku prawnego łączącego pozwanych jako konsumentów z Bankiem, z którym zawarli umowę kredytu. Przesłankowo zatem Sąd ten trafnie stwierdził nieważność całej umowy, na której zapisach powód oparł swoje powództwo główne. Nie może tu być zatem mowy o nierozpoznaniu istoty przedmiotowej sprawy. Podkreślenia zresztą wymaga, iż apelacja strony powodowej nie zawiera zarzutów, odnoszących się do tych właśnie najistotniejszych z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, kwestii czyli nieważności umowy kredytu. Apelant skupia się już tylko na konsekwencji przesłankowego ustalenia nieważności spornej umowy kredytu w postaci dokonania pomiędzy stronami rozliczenia, wynikającego z nieważności umowy przy zastosowaniu przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu i tego dotyczą zarzuty naruszenia art. 405 k.c. w związku z art. 410 k.c. Głównym zarzutem apelacji jest zatem wskazanie, że Sąd I instancji winien był zastosować do rozliczeń między stronami, na skutek zgłoszonego przez powoda zarzutu ewentualnego, dotyczącego zwrotu przez pozwanych wypłaconego im przez Bank kapitału kredytu, gdy tymczasem Sąd Okręgowy uznał, iż pozwani nie mogą być obciążeni powtórnie tą częścią wypłaconego im kapitału, który już spłacili Bankowi (teoria salda).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji w pełni prawidłowo zastosował w przedmiotowej sprawie tzw. teorię salda. W tym zakresie Sąd odwoławczy w pełni podziela stanowisko wyrażone wyrokiem TSUE z dnia 19 czerwca 2025 r., C-396/24, w którym jako niezgodne z dyrektywą 93/13 uznano żądania od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta i niezależnie od pozostałej spłaty kwoty. Oznacza to, że bank w przypadku stwierdzenia nieważności umowy może domagać się zapłaty środków tylko do wysokości udostępnionego kapitału kredytobiorcy, o ile kredytobiorca nie spłacił na jego rzecz już równowartości tych środków. Z treści tego wyroku wynika zatem, że słusznym pozostaje dokonanie kompensacji środków udostępnionych przez bank ze środkami spłacanymi przez kredytobiorców w związku z wykonywaniem nieważnej umowy. W przeciwnym wypadku Bank mógłby pozostać w sposób podwójnie wzbogacony tj. poprzez zatrzymanie kwoty spłaconej przez pozwanych w związku z wykonywaniem nieważnej umowy oraz poprzez zasądzenie tej samej kwoty w przedmiotowym postepowaniu. Takie rozstrzygnięcie pozostawałoby niesłuszne i niezgodne z prawem, a przede wszystkim z przyświecającą zarówno orzecznictwu europejskiemu, jak i krajowemu w tzw. sprawach kredytów frankowych, zasadą ochrony konsumenta. Przedmiotowa sprawa – podobnie jak ta, którą zajmował się TSUE w wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r. – dotyczyła jeśli chodzi o powództwo ewentualne – żądania kierowanego przez następcę Banku, tu w osobie Syndyka masy upadłości, przeciwko konsumentom o zwrot świadczenia spełnionego na podstawie nieważnej umowy kredytu. To instytucja, która doprowadziła do nieważności umowy kredytu, zawierając w niej abuzywne i szkodliwe dla konsumentów postanowienia, winna ponosić konsekwencje swoich działań. Nie można zatem przerzucać tego ciężaru na konsumentów, którzy taką wadliwą, a ostatecznie nieważną umowę zawierali.

Prawidłowo wskazał także Sąd I instancji, że Bank wypłacił pozwanym kwotę kredytu de facto w wysokości 350 000,00 zł, co wynika bezpośrednio z zaświadczenia Banku. Co prawda kredyt wynosił 384 608,57 zł jednak w skład tej kwoty wchodziły również inne kwoty, wynikające z zawartej umowy i umów pochodnych zawartych w związku z główną umową i od jej istnienia zależnych, które nie weszły do majątku pozwanych, lecz miały na celu zabezpieczenie interesów tylko i wyłącznie Banku. W związku z nieważnością umowy podstawowej, tj. umowy kredytu, w ocenie Sądu Okręgowego upadł zatem obowiązek uiszczenia tych opłat, jak i opłat z umów powiązanych, stąd niezasadne było obciążanie pozwanych obowiązkiem ich zapłaty na rzecz strony powodowej, a z taką oceną Sądu Okręgowego w pełni zgadza się Sąd odwoławczy. Zarzuty zatem strony powodowej, co do dokonania przez Sąd I instancji błędnej wykładni przepisów art. 405 k.c. oraz art. 410 § 1 k.c. i niezasadne uznanie, że pozwani nie są wzbogaceni co do kwoty 34 608,57 zł, która została przeznaczona na pokrycie składek ubezpieczeniowych i opłatę od ustanowienia hipoteki, podczas gdy kwota ta służyła pokryciu zobowiązań pozwanych i o tę kwotę zubożeniu uległ majątek strony powodowej, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego oddalenia roszczenia ewentualnego strony powodowej co do kwoty 34 608,57 zł, nie mogły zostać uwzględnione.

Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 233 k.p.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i nieuzasadnione obciążenie strony powodowej kosztami procesu, podczas gdy w jej ocenie w niniejszej sprawie powinien mieć zastosowanie art. 102 k.p.c. i strona powodowa nie powinna zostać w ogóle obciążona kosztami procesu oraz brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w tym zakresie. Zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy stosunkowo rozdzielił pomiędzy strony postępowania koszty procesu, uwzględniając proporcje, w jakich strony te wygrały postępowanie, trafnie stosując art. 100 k.p.c. Sąd Odwoławczy nie dostrzega przesłanek zastosowania art. 102 k.p.c. w stosunku do strony powodowej tylko z tej przyczyny, iż jest nią Syndyk. Nieobciążanie Syndyka obowiązkiem zwrotu kosztów na rzecz pozwanych prowadziłoby do niedopuszczalnej sytuacji, w której to konsumentów te koszty obciążyłyby finalnie, co jest całkowicie niezgodne z orzecznictwem TSUE w tym zakresie. Nie można zatem stosować tu wyjątkowego przepisu, jakim jest art. 102 k.p.c., który na celu ma właśnie zasadę słuszności, która – w niniejszym procesie chroni właśnie pozwanych jako konsumentów. Syndyk – biorąc pod uwagę szczególną ostrożność w dysponowaniu środkami masy upadłości winien przede wszystkim prezentować racjonalne stanowisko procesowe, które nie generowałoby po jego stronie kosztów, nie zaś obciążać swoimi działaniami konsumentów.

Mając to wszystko na uwadze Sąd Apelacyjny oddalił apelację strony powodowej w oparciu o treść art. 385 k.p.c., o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku.

O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

1 k.p.c. oraz § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Na koszty postępowania odwoławczego składało się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu apelacyjnym – 8 100 zł.

Magdalena Cichocka

ZARZĄDZENIE

1. (...);

2. (...);

3. (...).