Apelacja banku w sporze o kredyt frankowy oddalona

Wyrokiem z 14 lipca 2025 r. Sąd Okręgowy w Opolu powództwo o ustalenie oddalił (pkt I); zasądził od strony pozwanej Banku (...) S.A. z siedzibą w L. na rzecz powodów P. U. i J. W. kwoty po 55 586,90 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 16 maja 2023 r. do dnia zapłaty (pkt II); w pozostałym zakresie powództwo o zapłatę oddalił (pkt III); zasądził od strony pozwanej solidarnie na rzecz powodów kwotę 6 434 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 5 400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie poczynając od daty uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty (pkt IV).

Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wywiodła strona pozwana, zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie punktu II i IV. Strona pozwana zarzuciła naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 100 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c., art. 235

2 § 2 k.p.c., art. 235

2 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. oraz naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 385

1 § 1 k.c. w zw. z art. 353

1 k.c., art. 58 § 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c., art. 58 k.c. w zw. z art. 353

1 k.c., art. 385

1 k.c. w zw. z art. 58 § 3 k.c., art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 385

1 § 1 k.c. w zw. z art. 353

1 k.c., art. 385

1 § 1 k.c., art. 58 § 1 i 3 k.c. w zw. z art. 385

1 k.c., art. 353

1 § 1 k.c. w zw. z art. 5 Dyrektywy 93/13/EWG, art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z § 1 ust. 1, § 7 ust. 2, § 10 ust. 6 oraz § 16 umowy kredytu, art. 4 w zw. z art. 1 ust. 1 lit. a i b ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy prawo bankowe, art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. oraz art. 411 pkt 1 k.c., art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG, art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c. W oparciu o podniesione zarzuty strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów na rzecz strony pozwanej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także zasądzenie od powodów na rzecz strony pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W przypadku braku podstaw do uwzględnienia powyższego wniosku, strona pozwana wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi do rozstrzygnięcia kwestię kosztów procesu. Ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia powyższych wniosków, strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w zakresie kwoty 68 322,57 zł wraz z roszczeniem odsetkowym od tej kwoty. Ponadto, na podstawie art. 380 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c. strona pozwana wniosła o rozpoznanie postanowień Sądu pierwszej instancji w przedmiocie pominięcia dowodu z przesłuchania świadków V. L. i Ł. R. oraz przeprowadzenie tych dowodów przez Sąd Apelacyjny, a także rozpoznanie wniosku strony pozwanej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego oraz dowodu z zeznań świadka N. J., które to wnioski nie zostały formalnie pominięte i przeprowadzenie tych dowodów przez Sąd Apelacyjny.

W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o oddalenie apelacji w całości oraz zasądzenie od strony pozwanej solidarnie na rzecz powodów kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja strony pozwanej nie zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawą rozpoznania apelacji były ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy, ujęte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jako że znajdowały one pełne oparcie w zebranym w niniejszym postępowaniu materiale dowodowym. Sąd pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe i poczynił szczegółowe, a przede wszystkim prawidłowe ustalenia faktyczne, które przedstawiają fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Powtarzanie ustaleń Sądu pierwszej instancji nie było konieczne i Sąd Apelacyjny przy zastosowaniu art. 387 § 2

1 pkt 1 k.p.c. władny był poprzestać na stwierdzeniu, że ustalenia te uznaje w całości za własne.

Mając na uwadze treść podniesionych w apelacji zarzutów, w pierwszym rzędzie koniecznym było odniesienie się do zarzutów naruszenia przepisów proceduralnych, gdyż wnioski w tym zakresie z istoty swej determinują rozważania co do pozostałych zarzutów apelacyjnych, albowiem jedynie pozbawione błędów ustalenia faktyczne, będące wynikiem należycie i starannie przeprowadzonego postępowania mogą być podstawą oceny skarżonego rozstrzygnięcia w kontekście twierdzeń o naruszeniu przepisów prawa materialnego. Przypomnieć nadto należy, że Sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego (tak uchwała SN (7) z dnia 31 stycznia 2008 r., sygn. akt III CZP 49/07 – zasada prawna).

Niezasadny okazał się zarzut naruszenia 233 § 1 k.p.c. Strona pozwana w wywiedzionej apelacji sformułowała zarzuty, odnoszące się do naruszenia dokonania przez Sąd pierwszej instancji sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, pozbawionej wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego. Zakwestionowanie w złożonym środku odwoławczym oceny dowodów dokonanej przez Sąd Okręgowy nie było jednak skuteczne i nie prowadziło do odmiennej ich oceny przez Sąd Odwoławczy. Zauważyć należy, że argumentacja strony pozwanej w tym zakresie ukierunkowana była przede wszystkim na zakwestionowanie dokonanej przez Sąd oceny materiału dowodowego, sprowadzającej się do ustalenia abuzywności klauzul zawartych w umowie kredytowej. Część tych zarzutów nie dotyczyło jednak sfery faktów, a dotyczyło oceny ważności postanowień spornej umowy kredytu, charakteru tejże umowy oraz abuzywności poszczególnych postanowień umowy w zakresie klauzul przeliczeniowych. Nie stanowiły one domeny ustaleń co do faktów, lecz były przejawem dokonanych przez Sąd Okręgowy ocen prawnych motywowanych poglądami doktryny oraz judykatury, a zatem ich skuteczne zakwestionowanie w drodze apelacji nie mogło nastąpić w drodze zgłoszenia zarzutów o charakterze procesowym.

Sąd Odwoławczy zwraca uwagę, iż apelujący winien wskazać konkretne uchybienia tej zasadzie dotyczące konkretnych środków dowodowych i wykazać,

że sąd ocenił dowód wadliwie, a także uzasadnić, na czym polega naruszenie zasad logicznego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego

(por. wyroki Sądu Najwyższego: z 18.01.2002 r., I CKN 132/01; z 07.01.2005 r., IV CK 387/04; z 21.10.2005 r., III CK 73/05; z 10.11.2005 r., V CK 332/05 czy z

16.12.2005 r., III CK 314/05). Wykazanie przez stronę, że sąd naruszył art. 233 § 1 k.p.c. oraz że fakt ten mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być zastąpione odmienną interpretacją dowodów zebranych w sprawie, chyba że strona jednocześnie wykaże, iż ocena dowodów przyjęta przez sąd za podstawę rozstrzygnięcia przekracza granice swobodnej oceny dowodów (wyrok Sądu Najwyższego z 10.04.2000 r., V CKN 17/00, OSNC 2000/10/189). Nie wystarcza przekonanie strony o innej, niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (wyrok Sądu Najwyższego z 06.11.1998 r., III CKN 4/98). Sąd I instancji ma obowiązek wyprowadzenia z zebranego w sprawie materiału dowodowego wniosków logicznie prawidłowych. Reguła ta, współokreślająca granice swobodnej oceny dowodów, nie będzie zachowana jedynie wtedy, gdy wnioski wyprowadzone przez sąd przy ocenie dowodów nie układają się w logiczną całość, zgodną z doświadczeniem życiowym, lecz pozostają ze sobą w sprzeczności, a także, gdy nie istnieje logiczne powiązanie wniosków z zebranym w sprawie materiałem dowodowym (por. wyrok Sądu Najwyższego z a 09.12.2009 r., IV CSK 290/09). Jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, chociażby w równym stopniu,

na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne.

Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się też naruszenia przepisu art. 235

2 § 2 k.p.c. Wbrew twierdzeniom strony pozwanej Sąd Okręgowy pominął dowód z opinii biegłego, wskazując, że jest on nieprzydatny dla sprawy. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji w tym zakresie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych jednolicie przyjmuje się, że sąd ma prawo pominąć dowody, które zmierzają do wykazywania faktów nieistotnych, spóźnionych albo zmierzających wyłącznie do przedłużenia postępowania (por. wyrok SN z 10 listopada 2010 r., II CSK 248/10; wyrok SN z 21 czerwca 2019 r., I CSK 264/18). W realiach niniejszej sprawy wniosek strony pozwanej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego nie mógł odnieść zamierzonego skutku, albowiem spór w niniejszej sprawie dotyczył przede wszystkim oceny prawnej postanowień umownych pod kątem ich abuzywności i skutków nieważności umowy. Dla rozstrzygnięcia sprawy istotne były zatem treść umowy, regulaminów banku oraz oświadczeń składanych przez powodów przy jej zawieraniu.

Prawidłowo również Sąd Okręgowy nie uwzględnił wniosku strony pozwanej o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków V. L. i Ł. R.. Sąd pierwszej instancji pominął dowód ze świadków z uwagi na niewskazanie prawidłowego adresu świadków, czego zdaje się nie zauważać strona pozwana. Bez znaczenia w niniejszej sytuacji jest to czy świadkowie uczestniczyli w zawieraniu umowy kredytu skoro sama strona pozwana, która była zainteresowana przeprowadzeniem tych dowodów nie była w stanie wskazać prawidłowego adresu świadków, co czyniło przeprowadzenie dowodu niemożliwym.

Powyższe czyni niezasadnym zarówno wnioski z art. 380 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c., jak również zarzut naruszenia art. 235

2 § 2 k.p.c. i art. 235

2 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. W istocie z tożsamych przyczyn Sąd Apelacyjny pominął ww. wnioski dowodowe w toku postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny pominął także dowód z zeznań świadka N. J., który nie został formalnie pominięty przez Sąd pierwszej instancji, jako nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 235

2 § 1 pkt 2 k.p.c.). Strona pozwana nie przekonała Sądu Odwoławczego, że zawnioskowany świadek posiada informacje przydatne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Przy prawidłowo ustalonej podstawie faktycznej rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się też naruszenia przepisów prawa materialnego w sposób przedstawiony w apelacji strony pozwanej.

Sporna umowa zawiera postanowienia abuzywne, które prowadzą do bezskuteczności umowy. Po pierwsze, umowa zastrzega dla strony pozwanej prawo do swobodnego kształtowania wysokości zobowiązania powodów przez brak precyzyjnego opisu mechanizmu ustalania kursu waluty obcej. Według treści umowy bank miał niczym nieskrępowaną swobodę w ustaleniu kursu waluty, wedle której ustalane było zobowiązanie powodów. Po drugie, w umowie brak jest precyzyjnego pouczenia powodów o ryzyku związanym z wyrażeniem jego zobowiązania czynnikiem losowym, jakim jest kurs waluty obcej. Po trzecie, umowa obciąża ryzykiem deprecjacji waluty obcej wyłącznie powodów. Nałożenie przez treść umowy wyłącznie na powodów ryzyka związanego z deprecjacją waluty pozostaje w sprzeczności z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając interesy konsumenta (art. 385

1 § 1 k.p.c.).

Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że strony mogły umówić się na kredyt waloryzowany do waluty obcej (art. 353

1 k.c.). Istotne było jednak to, czy obie miały realny wpływ na treść umowy, jaką się związały. To, że jedna ze stron jest konsumentem, a druga bankiem - przedsiębiorcą – czyli podmiotem silniejszym, nie uprawniało do kształtowania treści stosunku prawnego w sposób korzystniejszy dla strony silniejszej w tym sensie, że tylko bankowi znany był mechanizm ustalania kursu waluty, który wpływał zarówno na wysokość powstałego zobowiązania, jak i na koszty kredytowe ponoszone przez powodów. Wskazane klauzule waloryzacyjne były sformułowane w taki sposób, że powodowie nie mieli możliwości zdekodowania zasad działania tego mechanizmu, a w konsekwencji nie byli w stanie ocenić ostatecznej wysokości własnego zobowiązania i tym samym skutków ekonomicznych wynikających z zawartej umowy kredytu oraz rzeczywistego ryzyka związanego z zawarciem spornej umowy. Klauzule waloryzacyjne zawarte w przedmiotowej umowie kredytowej regulowały zaś główne świadczenia stron, skoro od nich uzależniona była finalnie wysokość zobowiązania powodów (tak też SN w wyroku z 30 września

2020 r., I CSK 556/18 i w wyroku z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21 oraz TSUE w wyroku z 14 marca 2019 r., C – 118/17).

Okoliczności sprawy dawały podstawę do przyjęcia, że klauzule te nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Powodom jako konsumentom nie dano możliwości poznania kryteriów mechanizmu, według którego przeliczane było ich świadczenie i zobowiązanie kredytowe. Niejednoznaczność kwestionowanych postanowień umownych, które – jak wyżej wskazano – określały główne świadczenia stron, otwierała możliwość ich kontroli pod kątem abuzywności na podstawie art. 385

1 § 1 k.c.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie, by powodowie mieli realny wpływ na taki sposób sformułowania klauzul waloryzacyjnych, by zostały one z nimi indywidualnie uzgodnione. Okoliczność indywidualnego uzgodnienia z konsumentem treści kwestionowanych klauzul spoczywała na banku. Rozkład ciężaru dowodowego w tym względzie reguluje art. 385

(

1) § 4 k.c. Zgodnie z tą regulacją ciężar dowodu, że postanowienie zostało indywidualnie uzgodnione, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Nie przekonuje podniesiona w tym względzie przez bank argumentacja, że na indywidualne uzgodnienie z powodami treści umowy, w tym klauzul waloryzacyjnych, wskazuje okoliczność, iż to sami powodowie zdecydowali się na wybór kredytu denominowanego walutą CHF. Sam fakt wyboru kredytu denominowanego do waluty CHF, czy podpisania oświadczenia o zapoznaniu się z ryzykiem kursowym nie rzutuje w żaden sposób na ocenę kwestionowanych klauzul pod kątem spełnienia wymogu indywidualnego uzgodnienia ich treści z konsumentem. W oparciu o te okoliczności nie można nawet domniemywać (art. 231 k.p.c.), by takie uzgodnienia z powodami były prowadzone. Z samego bowiem faktu niejasności i braku faktycznego doprecyzowania mechanizmu waloryzacji pośrednio wywodzić można, iż kwestia ta w ogóle nie była poruszana, a tym bardziej wyjaśniana powodom. Trudno zakładać, iż strona, która stoi przed decyzją zawarcia umowy kredytu na okres 240 miesięcy, świadomie zgodziłaby się na warunki umowy, które są dla niej niejasne i nie dają się zweryfikować według przewidywalnych kryteriów.

Co więcej, w przedmiotowej sprawie strona pozwana nie wykazała, a to na niej spoczywał ciężar dowodu, że powodowie mieli możliwość negocjowania treści umowy w zakresie rozłożenia ryzyka związanego z deprecjacją waluty polskiej na obie strony stosunku prawnego. Przedmiotowa umowa została tak skonstruowana, że pełne ryzyko deprecjacji waluty polskiej ponosili powodowie, strona pozwana z umowy czerpała wyłącznie korzyści. Strona pozwana nie wykazała, że w trakcie zawarcia umowy kwestia rozłożenia ryzyka deprecjacji waluty polskiej mogła być przedmiotem negocjacji, zaś powodowie świadomie zrezygnowali z rozłożenia tego ryzyka na obie strony w zamian za dodatkowe korzyści, chociażby zwolnienie z prowizji, marży lub też obniżenie oprocentowania. Ciężar wykazania, że określone postanowienie umowne, tu ryzyko deprecjacji waluty polskiej, podlegało negocjacji, spoczywa na stronie pozwanej. Tymczasem to właśnie brak rozłożenia ryzyka związanego z deprecjacją waluty ma zasadnicze znaczenie dla oceny abuzywności postanowień umowy opierającej się na konstrukcji, w której ww. ryzyko ponosi wyłącznie konsument, zaś strona pozwana bez ponoszenia ryzyka uzyskuje korzyść. Takie ukształtowanie umowy, bez możliwości jej negocjacji ze strony konsumenta, pozostaje w oczywistej sprzeczności z dobrymi obyczajami rażąco naruszając interes konsumenta, co wypełnia przesłanki abuzywnego postanowienia umownego (art. 385

1 § 1 k.p.c.).

W rezultacie, okoliczności sprawy dawały podstawy do przyjęcia, że klauzule te naruszały dobre obyczaje rażąco naruszając interes konsumenta i nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Zgodnie z art. 385

1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które nie zostały z nim indywidualnie uzgodnione nie wiążą go, jeżeli kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Oceny tego, czy nieuzgodnione indywidualnie klauzule umowne są zgodne z dobrymi obyczajami (art. 385

1 § 1 k.c.) należało dokonywać według stanu z chwili zawarcia umowy. Ten moment, w myśl art. 385

2 k.c., jest miarodajny dla dokonywania oceny w zakresie zgodności postanowień umowy z dobrymi obyczajami (tak też Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019/1/2).

Sporne klauzule denominacyjne nie spełniają powyższych wymogów. W § 7 ust. 1, § 10 ust. 6 oraz § 16 umowy zawarte jest bowiem odwołanie do ,,tabel kursowych” banku, lecz zasady ustalania tych kursów nie zostały w umowie określone. Umowa pozostaje niejasna i nietransparentna w zakresie drugiego z elementów § 16, tj. marży.

W istocie żaden z przedłożonych dokumentów stanowiących podstawę zobowiązania powodów nie przedstawiał w sposób przejrzysty, obiektywny i jednoznaczny mechanizmu waloryzacji, tak by powodowie byli w stanie samodzielnie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla nich z umowy konsekwencje ekonomiczne. Klauzule denominacyjne zawarte w wymienionych postanowieniach nie dawały powodom jako konsumentom możliwości łatwej oceny rozmiarów ich świadczenia i relacji tego świadczenia do rozmiarów świadczenia drugiej strony.

Z zapisów § 16 ust. 1 – 8 umowy wynika, że do rozliczenia transakcji wpłaty i spłaty Kredytów stosowane są odpowiednio kursy kupna/sprzedaży (...) walut zawartych w ofercie banku. Kurs kupna określono jako średnie kursy złotego do danych walut ogłaszane w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna ustalana decyzją banku. Do wyliczenia kursów kupna/sprzedaży stosowano kursy złotego dla danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP w ostatnim dniu roboczym poprzedzającym ogłoszenie kursów kupna/sprzedaży (...) Banku (...) S.A. przez bank oraz marże kupna/sprzedaży wyliczone na bazie danych z ostatniego roboczego dnia miesiąca poprzedzającego ogłoszenie kursów kupna/sprzedaży (...) Banku (...).

Skorygowanie kursów średnich NBP o marżę banku (spread) nieznaną klientowi i nigdzie nie publikowaną powodowało, że kurs kupna i kurs sprzedaży banku był jako całość ustalany w sposób jednostronny przez bank. Nie wiadomo, w świetle treści umowy, jak dokładnie i o jaką wartość średnie kursy NBP miały być korygowane. W umowie nie określono granic do jakich bank samodzielnie mógł kształtować kurs przez ustalanie marży kupna i sprzedaży.

Dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma znaczenia, jakimi kryteriami kierował się bank ustalając wartość marży, która przekładała się na wartość waluty. Istotne jest to, że ustalając kurs waluty czynił to w sposób jednostronny bez jednoznacznego (dającego jeden wynik), obiektywnego i sprawdzalnego kryterium, dopuszczając możliwość kształtowania kursu w sposób dowolny. Możliwe było umówienie się na kurs zmienny przykładowo przez odniesienie do kursu ogłaszanego przez NBP z zastrzeżeniem konkretnej wartości procentowej marży dla banku. Takich postanowień umowa jednak nie zawiera, dając możliwość bankowi na swobodne jednostronne kształtowanie wysokości zobowiązania kredytobiorcy przez zastrzeżenie bliżej nie określonej marży, co pozostaje w sprzeczności z naturą zobowiązania. W umowie brak jest opisu wartości marży banku, co oznacza, że bank miał prawo do swobodnego kształtowania zobowiązania.

W wyroku połączonych spraw C-80/21, C-81/21 i C-82/21 TSUE wskazał, iż art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy charakter nie całości warunku umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, lecz jedynie elementów tego warunku, które nadają mu nieuczciwy charakter, w związku z czym warunek ten pozostaje, po usunięciu takich elementów, częściowo skuteczny, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku, który ma wpływ na jego istotę, czego zweryfikowanie należy do sądu odsyłającego (por. pkt 64 oraz pkt 1 sentencji). Ponadto, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może, po stwierdzeniu nieważności nieuczciwego warunku znajdującego się w umowie zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, która to nieważność nie pociąga za sobą nieważności tej umowy w całości, zastąpić ten warunek przepisem dyspozytywnym prawa krajowego (por. pkt 69 oraz pkt 2 sentencji).

Powyższe zostało przesądzone w uchwale Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2026 r., sygn. akt III CZP 8/26, w której Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, że postanowienie umowy lub wzorca umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej albo denominowanego w walucie obcej, określające sposób wyznaczania kursu waluty na podstawie średniego kursu tej waluty ustalanego przez Narodowy Bank Polski korygowanego o marżę banku, podlega ocenie co do abuzywności (art. 385

1 § 1 k.c.) wyłącznie jako całość (por. uchwała SN z 24.06.2026 r., III CZP 8/26, LEX nr 4108481).

Reasumując, Sąd Apelacyjny wskazuje, iż nie powinno budzić wątpliwości, że nie można z owego § 16 umowy kredytu usunąć samej marży, lecz trzeba stwierdzić, że umowa pod wpływem całego § 16 umowy kredytu nie może istnieć i jest nieważna.

Artykuł 5 dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest denominowany, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę (por. pkt 55 oraz pkt 1 sentencji).

W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy słusznie uznał, że eliminacja ze stosunku prawnego postanowień uznanych za abuzywne (zgodnie z sankcją przewidzianą w art. 385

1 k.c. i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13) w realiach rozpoznawanej sprawy prowadzić musiała do zniweczenia całego stosunku prawnego.

W sprawie nie jest możliwe zastąpienie abuzywnych postanowień umowy przepisem o charakterze dyspozytywnym. Odnosi się to w szczególności do art. 358 § 2 k.c., który nie znajdzie zastosowania w niniejszej sprawie. W przedmiotowej umowie był przewidziany mechanizm denominacji, a strony nie spełniały świadczeń w walucie obcej. W takim więc przypadku wskazany przepis nie mógł mieć zastosowania. Nie można też pominąć faktu, że art. 358 § 2 k.c. nie obowiązywał w chwili zawierania przez strony umowy, co przy uwzględnieniu regulacji ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (art. XXVI-LXIV ustawy) wyklucza jego stosowanie. Podobnie, Sąd Apelacyjny nie znajduje jakichkolwiek podstaw dla stosowania innych przepisów prawa krajowego, dla rekonstrukcji stosunku zobowiązaniowego (umowy kredytowej), z treści którego wyeliminowano abuzywne klauzule przeliczeniowe.

Ostatecznie uznać więc należało za niedopuszczalne zastępowanie abuzywnych postanowień umowy łączącej strony innym mechanizmem wyliczenia kwot kapitałowo – odsetkowych. Niezależnie od tego, że żaden przepis prawa krajowego nie daje podstaw do zastąpienia owych klauzul abuzywnych innym postanowieniem, uzupełnienie lub wyeliminowanie klauzul stanowiłoby zbyt daleko idąca modyfikację umowy, które w istocie służyłoby ratowaniu sytuacji prawnej banku, który stosował niedozwolone postanowienia umowne.

Reasumując, prawidłowa była konstatacja Sądu Okręgowego, zgodnie z którą zapisy umowy zawartej przez strony były abuzywne w zakresie denominacji kwoty kredytu, a wyeliminowanie wskazanych klauzul abuzywnych spowodowało, że umowa nie mogła być wykonywana, a tym samym należy za Sądem pierwszej instancji uznać, że jest ona nieważna.

Nieważność umowy powoduje konieczność rozliczenia stron, w oparciu o treść art. 410 § 1 k.c. Nieważność umowy uprawniała powodów do żądania zwrotu świadczeń dokonanych w wykonaniu tej umowy, zaś strona pozwana zyskała uprawnienie do żądania zwrotu wypłaconego kapitału – jako świadczeń nienależnych, a to w oparciu o art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Umowa kredytu okazała się nieważna

ex tunc, powodom przysługuje więc roszczenie – kondykcja – o zwrot spełnionych przez nich na poczet nieważnej umowy świadczeń, a stronie pozwanej roszczenie o zwrot wypłaconego kapitału. Roszczenie majątkowe powodowie oparli na akceptowanej przez Sąd teorii dwóch kondykcji, zgodnie z którą roszczenie każdej ze stron nieważnej umowy o zwrot spełnionych przez nie nienależnie świadczeń traktuje się jako roszczenia niezależne od siebie. Natomiast wysokość rat uiszczonych przez powodów na poczet spłaty kredytu wynikała z dokumentów przedłożonych do akt sprawy (k. 46-57) i nie była kwestionowana przez stronę pozwaną. Stąd też rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odpowiadało prawu.

Co do zarzutu naruszenia art. 411 pkt 1 k.c., Sąd Apelacyjny wskazuje, iż w orzecznictwie nie budzi żadnych wątpliwości, że „wiedzę” o braku zobowiązania na gruncie tego przepisu należy rozumieć ściśle, a zatem jako pewność, że obowiązku świadczenia nie ma, nie zaś jako wątpliwości, czy obowiązek ten istnieje. Strona pozwana zarówno przed procesem, jak i konsekwentnie w toku całego procesu zarzucała brak wadliwości umowy. Powyższe powoduje, że powodowie nie mieli pewności nienależności świadczenia, a jedynie wątpliwość, że jest ono nienależne, istota sporu dotyczyła przecież właśnie powyższej okoliczności. Ponadto strona pozwana pomija zupełnie okoliczność, iż powodowie zawierając umowę nie dostrzegli abuzywności jej zapisów i pozostawali w przekonaniu co do pełnej zgodności z prawem zawieranej umowy. Wątpliwości podjęli w okresie dużo późniejszym, kiedy problematyka umów „frankowych” stała się powszechnie dyskutowana w przestrzeni publicznej. Oczywistym jest zatem, że w realiach niniejszej sprawy strona pozwana nie może skutecznie podnosić zarzutu naruszenia art. 411 pkt 1 k.c.

Wbrew zarzutom strony pozwanej Sąd pierwszej instancji nie uchybił też dyspozycji art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c. Wyrok w sprawie o stwierdzenie nieważności czy o zapłatę w związku z nieważnością umowy ma charakter deklaratoryjny a nie konstytutywny. Wyrok ten nie stwarza nowej sytuacji prawnej, a jedynie potwierdza istniejący stan prawny. Sąd Okręgowy trafnie zastosował zatem powyższe przepisy i w sposób prawidłowy zasądził odsetki od wskazanej w wyroku kwoty.

Sąd Apelacyjny nie znalazł także podstaw do obciążania powodów kosztami postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Roszczenie powodów o ustalenie, że umowa kredytu (...) zawarta w d15 grudnia 2003 r. pomiędzy powodami a (...) S.A. z siedzibą w R. jest nieważna zostało oddalone wyłącznie z tej przyczyny, że powodowie w styczniu 2024 r. spłacili kredyt w całości. W konsekwencji spłaty kredytu po stronie powodów brak było zatem interesu prawnego domagania się ustalenia nieważności umowy kredytu. Powyższe nie uzasadnia jednak uznania powodów za przegrywających sprawę w tej części i w konsekwencji obciążenia powodów obowiązkiem zwrotu części kosztów procesu, w szczególności że przedmiotowa umowa została uznana – przesłankowo – za nieważną, a w chwili wytoczenia powództwa powodowie mieli interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie. Zarzut naruszenia art. 100 k.p.c. był całkowicie chybiony.

Reasumując, w niniejszej sprawie w odniesieniu do zgłoszonych żądań i podnoszonych zarzutów Sąd Apelacyjny dokonał pełnej weryfikacji twierdzeń oraz zarzutów stron i na podstawie własnego przekonania uznał, w oparciu o przywołane w uzasadnieniu przepisy i okoliczności, że zarzuty podnoszone w apelacji nie zasługiwały na uwzględnienie, wyrazem czego jest oddalenie apelacji w punkcie 1. sentencji wyroku, na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, § 1

1 i § 3 k.p.c. oraz § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Na koszty postępowania odwoławczego składało się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu apelacyjnym w wysokości 4 050 zł.

Aneta Fiałkowska – Sobczyk

ZARZĄDZENIE

1. (...);

2. (...);

3. (...).