Bank powoływał się na prawo zatrzymania w sporze o kredyt frankowy. Apelację oddalono

Wyrokiem z 10 maja 2024 r. Sąd Okręgowy w Opolu ustalił nieistnienie pomiędzy stronami stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu nr (...) zawartego 18 września 2007 r. pomiędzy powodami a (...) S.A. w H., zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów 214.642,59 zł oraz 44.839 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 21 maja 2022 r. do dnia zapłaty oraz zasądził na rzecz powodów koszty procesu.

Z powyższym wyrokiem nie zgodziła się strona pozwana, wnosząc apelację. Wyroki został zaskarżony w całości. W apelacji podniesiono zarzuty naruszenia prawa procesowego i materialnego skonkretyzowane i uzasadnione na stronach 2-76 apelacji (k. 517 -593). Wskazując na powyższe, strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na swoją rzecz od powodów kosztów procesu za obie instancje.

W odpowiedzi na apelację (k. 603 – 614) powodowie wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego orzeczenia, Sąd Apelacyjny oparł się na ustaleniach faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy, czyniąc je podstawą własnego rozstrzygnięcia (art. 387 § 2

1 pkt 1 k.p.c.). Sąd Apelacyjny w całości również podzielił ocenę prawną dokonaną przez Sąd Okręgowy i wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Sąd Odwoławczy podzielił również ocenę prawną dokonaną przez Sąd I instancji, co do nieważności umowy i nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu nr (...) z dnia 18 września 2007 r., która to nieważność wynikała z przepisu art. 385

1 § 1 k.c.

Sąd II instancji nie badał i nie rozważał wszystkich możliwych naruszeń prawa procesowego popełnionych przez Sąd I instancji, a jedynie te które zostały wprost wskazane w środku odwoławczym. Sąd Apelacyjny pozostawał przy tym zobligowany do wzięcia pod uwagę z urzędu jedynie takich naruszeń prawa procesowego, które prowadziłoby do nieważności postępowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2010 r., sygn. akt V CSK 448/09). Tego rodzaju kwalifikowanych uchybień przepisom procedury cywilnej Sąd Apelacyjny w rozpoznanej sprawie jednak nie stwierdził.

Na wstępie podkreślić należy, że zasadnicza część zarzutów apelacji dotyczyła tych samych kwestii, zawierała tę samą lub podobną argumentację, lub jedynie jej rozwinięcie i kontynuację, tyle tylko że ujętą w ramy innych jeszcze przepisów procedury lub prawa materialnego. W związku z powyższym szczegółowe odniesienie się do każdego z tych zarzutów z osobna byłoby niecelowe i nie sprzyjałoby przejrzystości niniejszego uzasadnienia. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r. (sygn. akt V CSK 30/13) obszerne, wielowątkowe wywody, prezentujące alternatywne kwalifikacje prawne, zawierające wiele zarzutów, nie mogą uzasadniać odniesienia się do wszystkich twierdzeń, w postaci równie obszernego komentarza. W tym stanie rzeczy zasadne było niejako łączne rozpoznanie tych zarzutów, które dotyczyły w istocie tej samej materii.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego jako chybiony jawił się zgłoszony przez pozwany Bank zarzut naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. Podkreślić należy, że powyższy przepis nakazuje dokonanie oceny wiarygodności i mocy dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Przyznaną sądowi swobodę oceny wyznaczają wymagania prawa procesowego, doświadczenia życiowego, reguły logicznego myślenia, według których sąd kwalifikuje poszczególne dowody, zestawiając je z pozostałym materiałem procesowym, uwzględniając także okoliczności towarzyszące przeprowadzaniu dowodów. Jak w konsekwencji przyjmuje się w judykaturze, do naruszenia cytowanego przepisu może dojść tylko wówczas, gdy zostanie wykazane uchybienie wyżej wymienionym kryteriom (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2001 r., IV CKN 970/00, Lex nr 52753 czy wyrok z dnia 6 lipca 2005 r., III CK 3/05, Lex nr 180925).

Ponowna analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wskazuje na dopuszczenie się przez Sąd I instancji uchybień wskazywanych przez stronę pozwaną. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika takie rozumowanie Sądu Okręgowego, które w przedmiocie ustalenia nieważności łączącej strony umowy kredytu ignorowałoby zasady logiki, doświadczenia życiowego, czy też prowadziłoby do wniosków niewynikających z powyższego materiału. Przeciwnie, rozważania te były poparte wnikliwą, trafną i przekonującą oceną dowodów, prowadzącą do ustalenia prawidłowej i niebudzącej wątpliwości podstawy faktycznej rozstrzygnięcia.

Całkowicie bezzasadne pozostają twierdzenia i zarzuty strony pozwanej co do oceny dowodów przez Sąd I instancji, w tym m.in. dowodu z zeznań świadka W. J. i Z. J.. Należy wskazać, że okoliczności objęte tezą dowodową zakreśloną przez stronę pozwaną nie mają wpływu na treść łączącego strony stosunku zobowiązaniowego. Kwestie m.in. przebiegu standardowej procedury związanej z udzielaniem kredytobiorcy kredytu hipotecznego stosowanej w momencie zawierania umowy, czy zasad ustalania kursów, nie były w niniejszej sprawie istotne. Ponadto, okoliczność, że bank posiada procedury udzielania kredytów czy procedury udzielania informacji nie oznacza, iż są one każdorazowo stosowane.

Powodowie, wbrew twierdzeniom apelacji, mieli interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c., w wytoczeniu przedmiotowego powództwa o ustalenie nieważności umowy kredytu, pomimo że jednocześnie wytoczyła powództwo o zapłatę w związku z nieważnością tejże czynności. Należy zwrócić uwagę, że interes prawny zachodzi wówczas, gdy sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powódce ochronę jej prawnie doniosłych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. Powodowie dochodzili swego roszczenia o ustalenie nieważności i zapłatę w toku realizacji przedmiotowej umowy, w celu uchylenia niepewności co do tego, czy umowa ta jest dla niej wiążąca. Bez rozstrzygnięcia na przyszłość o zasadach rozliczenia kredytu, nie istnieje możliwość definitywnego zakończenia sporu. Rozstrzygnięcie roszczenia o ustalenie nieważności umowy zniesie stan niepewności powódki co do dalszego bytu umowy. Przesądza to o posiadaniu przez nich interesu prawnego w tym zakresie, uzasadniającego rozstrzygnięcie powyższych wątpliwości przez Sąd I instancji, na podstawie art.189 k.p.c. Tym samym zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. był chybiony.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia licznych przepisów prawa materialnego podkreślić wymaga, że są zarzuty wielokrotnie powielane przez stroną pozwaną w apelacjach wnoszonych przez stronę pozwaną w tzw. sprawach frankowych, których bezzasadność została w zdecydowanej większości przesądzona zarówno w orzecznictwie TSUE jak Sądu Najwyższego. Zasadniczy zarzut podnoszony przez stronę pozwaną sprowadza się do kwestionowania zaistnienia podstaw upoważniających Sąd do stwierdzenia nieważności spornej umowy i co za tym idzie zasądzenia na ich rzecz świadczeń uiszczonych stronie pozwanej nienależnie.

Zważyć należy, że Sąd Okręgowy wcale nie uznał, że analizowana umowa jest bezwzględnie sprzeczna wobec naruszenia art. 353

1

w zw. z art. 58 k.c. i art. 69 ust. 2 i 2 Prawa bankowego, czemu dał wyraz z uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (k. 496 in fine – 497), stąd też zarzut strony pozwanej jest oczywiście bezzasadny i dotyczy rozpoznawanej sprawy.

W całości natomiast Sąd Apelacyjny podziela ocenę prawną postanowień umownych dokonaną przez Sąd I instancji na podstawie art. 385

1 § 1 k.c.

W ocenie Sądu Apelacyjnego (i nie jest to ocena odosobniona) określenie wysokości należności obciążającej kredytobiorcę z odwołaniem się do tabel kursowych ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów oznaczania kursu waluty, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i obciąża kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszenia równorzędność stron kredytu.

Analizowane przez Sąd Okręgowy postanowienia umowy - § 2 ust. 2, § 6 ust. 1, § 7 ust. 1, § 8 ust. 1, § 9 ust. 3, § 11 pozwalały bankowi na arbitralne ustalanie kursu walutowego stanowiącego podstawę do określenia wysokości udostępnionej powodom kwoty kredytu i wysokości poszczególnych rat. Przedmiotowa umowa nie limitowała wsobnej oceny strony pozwanej w ustalaniu kursu waluty, nie tworzyła zatem realnego instrumentu chroniącego interes powodów przed ryzykiem arbitralności i nadużyć ze strony banku. Odwołanie się w umowie do kursu waluty jednostronnie ustalanego przez bank, bez wskazania zasad jego obliczania, umożliwiało stronie pozwanej oddziaływanie na wysokość zadłużenia powodów.

Należy też zauważyć, że wykładnia art. 385

(

1) § 1 k.c. w kontekście pojęcia "głównych świadczeń stron" w aktualnej judykaturze Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości. Klauzule przeliczeniowe zastrzeżone w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej określają główne świadczenie kredytobiorcy (zob.m.in. wyroki SN: z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22). W orzecznictwie TSUE podkreśla się również, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu głównego przedmiotu umowy w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę (zob. wyroki TSUE: z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, K. Z. i P. Z. E. przeciwko (...), pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, D. S. i T. Ofelia S. przeciwko (...) SA, pkt 54; z 23 kwietnia 2015 r., C-96/14, Ł.

(...) Á. przeciwko (...) SA, pkt 33, i z 20 września 2017 r., C-186/16, E. W. i in. przeciwko (...) SA, pkt 35. Za takie uznawane są klauzule waloryzacyjne (indeksacyjne albo denominacyjne), jak i postanowienia odnoszące się do ustalonego w walucie obcej mechanizmu waloryzacji świadczeń (określane niekiedy jako "klauzule ryzyka walutowego"), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy (konsumenta) ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob. wyroki TSUE: z 20 września 2017 r., C-186/16, W. i in., pkt 37; z 20 września 2018 r., C-51/17, (...) Bank i (...), pkt 68; z 14 marca 2019 r., C-118/17, V., pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18, V., pkt 44. Wobec powyższego zarzuty naruszenia przez Sąd i instancji art. 385

(

1) § 1 i 2 k.c. art. 385

(

1) § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 29 Prawa bankowego oraz art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13 oraz z art. 385

(

1) § 1 k.c. w zw. z art. 4 Dyrektywy 93/13 okazały się bezzasadne.

Skutkiem uznania, że dane postanowienie ma charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385

1 § 1 k.c. jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia połączona z przewidzianą w art. 385

1 § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (zob.m.in. uchwałę SN z 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07, OSNC 2008, nr 7-8, poz. 87, oraz uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56, a także m.in. wyroki SN: z 30 maja 2014 r., III CSK 204/13; z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 978/22). Uznanie bowiem, że postanowienia dotyczące przeliczania kwoty kredytu i uiszczanych spłat na walutę obcą są niedozwolonymi postanowieniami umownymi oznacza, że zgodnie z art. 385

1 § 1 zd. 1 k.c. nie wiążą one kredytobiorców. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśnił, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż warunek umowny uznany za nieuczciwy należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak, by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno mieć z reguły skutek w postaci "przywrócenia" sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on bez tego warunku (zob. wyrok TSUE z 21 grudnia 2016 r., C-154/15, C-307/15 i C-308/15, I. B. i W. S. przeciwko G. D. i (...) SA ((...)), pkt 61-62).

Sąd Apelacyjny, analogicznie jak Sąd Okręgowy, aprobuje w całości stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w uchwale całego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 , który wskazał, że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.

Wobec powyższego pozostaje do rozważenia ocena skutków prawnych wystąpienia niedozwolonych postanowień w spornej umowie. Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie ma możliwości uzupełniania niekompletnej umowy łączącej strony przepisami dyspozytywnymi. Sąd Najwyższy dokonując podsumowania dotychczasowych poglądów orzecznictwa w zakresie tzw. spraw frankowych w wyroku z dnia 27 lipca 2021 r. (sygn. akt V CSKP 49/21) oraz TSUE w wyroku z dnia 8 września 2022 r. w sprawie C-80/21, stwierdzili, że nie jest uprawnione zastąpienie przez sąd postanowień niedozwolonych innymi, polegającymi np. na odwołaniu się do kursu walut stosowanego przez Narodowy Bank Polski. Możliwość takiej zmiany umowy przez sąd stoi w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13, gdyż przedsiębiorcy wiedzieliby, że nawet w razie zastosowania klauzuli niedozwolonej umowa zostanie skorygowana przez sąd w sposób możliwie najpełniej odpowiadający ich woli, a jednocześnie dopuszczalny w świetle przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych. Nie istnieją przepisy o charakterze dyspozytywnym, które mogłyby zastąpić niedozwolone postanowienie umowy przewidujące indeksację do waluty obcej (por. wyrok Sądu Najwyższego z 28.09.2021 r., I CSKP 74/21).

Reasumując należy dojść do wniosku, że na skutek stwierdzonej abuzywności poszczególnych postanowień umownych oraz wyraźnego stanowiska powodów odnośnie braku możliwości dalszego wykonywania umowy, umowa jest nieważna. Nieważność umowy powoduje konieczność rozliczenia stron, w oparciu o treść art. 410 § 1 k.c.

Powodom należał się zatem od strony pozwanej zwrot nienależnego świadczenia w wysokości dokonanych wpłat na podstawie art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c., Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z dnia 16 lutego 2021 r. (III CZP 11/20) stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu.

Sąd Apelacyjny podziela w tym zakresie pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w powoływanej już powyżej uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 . Sąd Najwyższy wskazał, że zdecydowanie przeważają argumenty przemawiające na rzecz teorii dwóch kondykcji. Zobowiązanie kredytobiorcy do zwrotu bankowi kwoty wypłaconej jako kwota kredytu oraz zobowiązanie banku do zwrotu świadczeń otrzymanych tytułem spłaty tego kredytu wynikają z różnych zdarzeń prawnych. W pierwszym przypadku chodzi o wypłatę kwoty błędnie uważanej za należną z tytułu umowy, która okazała się niewiążąca, w drugim natomiast o poszczególne zachowania w postaci spłat kwot błędnie uważanych za należne tytułem spłat tego kredytu. Zdarzenia te następują w różnym czasie, przy czym wypłata kredytu może być (i bardzo często jest) zdarzeniem jednorazowym, natomiast spłata poszczególnych rat następuje później, zwykle w regularnych odstępach czasu. Łącznikiem między tymi zdarzeniami jest wspólne źródło w postaci umowy kredytu uznanej następnie za niewiążącą (nieważną), sprawiające, że strony uważały spełnienie świadczeń za należyte wykonanie zobowiązania. Pomimo istnienia takiego łącznika nie można uznać odrębnych, często bardzo odległych od siebie czasowo, zdarzeń za jedno. Tego rodzaju wniosek mógłby prowadzić do paradoksalnego rezultatu, w którym, przez "połączenie" odrębnych zdarzeń faktycznych i zbiorcze potraktowanie ich konsekwencji, umowa wywoływałaby skutki mimo uznania jej za niewiążącą.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, za prawidłowe należy uznać rozstrzygnięcie Sądu I instancji zasądzające od strony pozwanej na rzecz powodów całość nienależnie uiszczony na rzecz strony pozwany świadczeń, a zarzut naruszenia art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. za bezzasadny.

Nie zasługiwał również na uwzględnienie rzekomy zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. w zw. z art. 405 k.c. dotyczący początkowej daty płatności odsetek ustawowymi za opóźnienie. Powodom należały się one, jak prawidłowo ustalił to Sąd I instancji, od dnia następnego po nieuwzględnieniu przez stronę pozwaną reklamacji powodów tj. od 21 maja 2022 r., gdyż od tej chwili strona pozwana pozostaje w opóźnieniu. W każdym wypadku opóźnienia dłużnika w zapłacie świadczenia pieniężnego wierzyciel może domagać się świadczenia ubocznego w postaci odsetek za opóźnienie, zgodnie z art. 481 § 1 k.c. Są to odsetki nazywane sankcyjnymi, w odróżnieniu od odsetek tzw. kapitałowych z art. 359 k.c. Są świadczeniem ubocznym, zależnym od istnienia i wymagalności długu pieniężnego i występują w tej samej walucie co dług główny, a gdy już powstaną, to uzyskują byt samoistny. Nie ulega wątpliwości, że odsetki należą się zarówno od świadczenia pieniężnego wyrażonego w walucie polskiej, jak i od świadczenia pieniężnego wyrażonego w walucie obcej.

Natomiast w odniesieniu do stopy procentowej wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 marca 2008 r., sygn. akt I PK 244/07: "Jak słusznie podniosły Sądy obu instancji, odsetki za opóźnienie płatności sumy pieniężnej wyrażonej w walucie obcej przysługują wierzycielowi w tej samej walucie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 1981 r., V PZP 3/81, OSNCP z 1982 r. Nr 7, poz. 92). Inaczej mówiąc, odsetki należą się w takiej walucie jak świadczenie główne i oczywiście w takiej stopie procentowej, jaką ustalają przepisy rozporządzenia". Tym samym podtrzymano dotychczasowy wywód jurydyczny zawarty w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 1 października 1999 r., sygn. akt I PKN 142/99, czy z dnia 21 marca 1990 r., sygn. akt I CR 42/90. Praktyka orzecznicza nie uległa więc żadnej zmianie. Sposób zasądzenia odsetek w zaskarżonym wyroku odpowiada powyższym zasadom. Zarzut apelacji był więc niezasadny.

Finalnie należy odnieść się do kwestii prawa zatrzymania. Zarzut ten jest nieuzasadniony, przy czym bez znaczenia dla sprawy pozostawało to, czy umowa pożyczki (podobnie jak kredytu) ma charakter wzajemny. Zastosowanie prawa zatrzymania było

in casu wykluczone już z tej przyczyny, że powodowie korzystali w sprawie z ochrony przewidzianej dla konsumentów (zob. wyroki SN z 7 czerwca 2024 r., II CSKP 2200/22, oraz z 25 czerwca 2025 r., II CSKP 2055/22). Przyczyną nieważności spornej umowy było to, że po wyeliminowaniu z niej postanowień, o których mowa w art. 385

(

1) 1 § 1 zd. 1 k.c., nie mogła ona wiązać stron w pozostałym zakresie. Wskazany przepis implementuje do polskiego porządku prawnego dyrektywę 93/13. Tymczasem w wyroku TSUE z 4 grudnia 2023 r., C-28/22, TL i WE przeciwko syndykowi masy upadłości (...) S.A., dawniej (...) S.A. oraz rozwijającym to stanowisko postanowieniu TSUE z 8 maja 2024 r., C-424/22, WN przeciwko (...) S.A., przyjęto, iż art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą w kontekście stwierdzenia nieważności zawartej przez instytucję bankową z konsumentem umowy kredytu hipotecznego z uwagi na nieuczciwy charakter niektórych warunków tej umowy powołanie się przez tę instytucję na prawo zatrzymania prowadzi do uzależnienia przysługującej konsumentowi możliwości uzyskania przez niego zapłaty kwot, które zasądzono od wspomnianej instytucji ze względu na skutki restytucyjne wynikające ze stwierdzenia nieuczciwego charakteru tych warunków, od równoczesnego zaofiarowania przez rzeczonego konsumenta zwrotu albo zabezpieczenia zwrotu całości świadczenia otrzymanego od tej samej instytucji przez konsumenta na podstawie wspomnianej umowy, niezależnie od spłat dokonanych już w wykonaniu tej umowy.

W ocenie Sądu Apelacyjnego brak było również podstaw do zastosowania tzw. teorii salda. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron (pkt 3. uchwały). Sąd Najwyższy, kontynuując wcześniejszą linię orzeczniczą (zob. m.in. uchwałę z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40, oraz uchwałę składu siedmiu sędziów z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56) odrzucił więc definitywnie teorię salda, wskazując, że do rozliczenia stron nieważnej umowy w takim przypadku ma zastosowanie teoria dwóch kondykcji.

Powyższego nie zmienia wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, A., w którym wskazano, że artykuł 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. Wyrok ten odnosi się bowiem do żądań przedsiębiorcy (banku), a nie konsumenta.

Należy podzielić stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z 5 września 2025 r., II CSKP 550/24, że wydanie przez TSUE wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, A., nie mogło mieć bezpośredniego wpływu na związanie Sądu Najwyższego uchwaloną zasadą prawną. Dokonana przez Trybunał wykładnia przepisów dyrektywy ma to znaczenie, że przy stosowaniu przepisów prawa polskiego sąd jest zobowiązany tak je interpretować, aby osiągnąć zgodność z dyrektywą w rozumieniu, jakie prezentuje Trybunał. Obowiązek ten jest jednak ograniczony przez ogólne zasady wykładni prawa i nie może służyć za podstawę dla dokonywania wykładni prawa krajowego

contra legem. Nie zaistniała przy tym, potrzeba rozważenia zasadności odstąpienia od uchwalonej przez skład całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, zasady prawnej, gdyż zastosowanie teorii dwóch kondykcji na korzyść konsumenta nie stoi w sprzeczności z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, przy uwzględnieniu jego interpretacji przyjętej w wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, A..

Ponadto, konsekwencje przyjęcia w okolicznościach sprawy teorii dwóch kondykcji są zgodne z wolą konsumenta i dla niego korzystne. Nie sposób nie zauważyć, że odmiennie kształtowała się sytuacja procesowa w sprawie, która była podstawą do wydania powyższego wyroku Trybunału. Z tego względu stanowisko zajęte w wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, nie może być rozciągane na każdy spór między konsumentem a bankiem powstały na tle umowy kredytu lub pożyczki. W istocie jego znaczenie jest ograniczone jedynie do specyficznej sytuacji, w której bank dochodzi od konsumenta roszczeń spełnionych na podstawie nieważnej umowy (tak też postanowienia SN z 20 listopada 2025 r.: I CSK 2570/25, I CSK 2729/25, I CSK 2756/25, I CSK 2787/25).

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd Apelacyjny oddalił apelację strony pozwanej w całości jako bezzasadną na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego w orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. Strona pozwana przegrała sprawę, dlatego też Sąd Apelacyjny zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów koszty postępowania apelacyjnego po 4050 zł. Na koszty te złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika powodów w kwocie 8.1000 zł, wynikającej z § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Jacek Saramaga

ZARZĄDZENIE

1) (...);

2) (...);

3) (...).