Bank zapłaci żonie resztę z kredytu frankowego, mężowi sąd nic nie zasądził

Wyrokiem z dnia 17 listopada 2022 r. , sygn. akt I C 2316/21 Sąd Okręgowy w Krakowie zasądził od strony pozwanej, (...) Bank (...) z siedzibą w W. prowadzącemu działalność gospodarczą w Polsce pod nazwą (...) Bank (...) (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce z siedzibą w W.: a) na rzecz powoda, P. W., kwotę 11.636,26 zł oraz kwotę 36.494,38 CHF, obie kwoty z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 18 listopada 2022r. do dnia zapłaty i na rzecz powódki, B. W. kwotę 141.090,92 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 18 listopada 2022r. do dnia zapłaty (odpowiednio punkt 1 a i 1 b), oddalił powództwo w zakresie żądania głównego w pozostałej części (pkt 2) i zasądził od strony pozwanej, (...) Bank (...) z siedzibą w W. prowadzącemu działalność gospodarczą w Polsce pod nazwą (...) Bank (...) (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce z siedzibą w W., na rzecz powodów, P. W. i B. W., kwotę 11.834 zł tytułem kosztów procesu (pkt 3).

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowił następujący stan faktyczny:

Poprzednik prawny strony pozwanej tj. (...) S.A. Spółka Akcyjna Oddział w Polsce z siedzibą w W. oferował w 2007r. kredyty zarówno w walucie polskiej, jak i w walutach obcych, m.in. CHF. Kredyty i pożyczki we frankach szwajcarskich, a także waloryzowane kursem CHF i indeksowane do tej waluty, wiązały się w 2008r. ze znacznie niższym oprocentowaniem od kredytów i pożyczek w polskiej walucie, w wyniku czego ich raty były wówczas znacznie niższe. Skutkiem tego zdolność kredytową w przypadku kredytów w walucie obcej lub waloryzowanych bądź indeksowanych do waluty obcej uzyskiwały osoby o niższych dochodach, niż w przypadku kredytów złotowych.

Powodowie starali się o kredyt w walucie polskiej. Przedstawiciel banku zaproponował kredyt powiązany z walutą franka szwajcarskiego, w przypadku którego rata kredytu była niższa. Przedstawił powodom symulację wysokości rat w przypadku kredytu złotowego i powiązanego z walutą CHF. To przekonało powodów do wyboru kredytu związanego z frankiem szwajcarskim. Wniosek kredytowy złożony przez powodów miał treść, jak na kartach: 118-120. Powodowie przed zawarciem umowy kredytu złożyli oświadczenie, że są świadomi ryzyka kursowego związanego ze zmianą kursu waluty o treści, jak na karcie 122 i 140. Pracownik banku zapewniał powodów, że waluta ta jest bardzo stabilna i kredyt w tej walucie jest bezpieczny.

P. W. i B. W. zawarli w dniu 7 grudnia 2007r. z (...) S.A. Spółką Akcyjną Oddziałem w Polsce z siedzibą w W. umowę o kredyt hipoteczny nr (...) o treści, jak na kartach: 24-26 (oraz 126-128), w której wskazano, że jej integralną częścią jest regulamin o treści, jak na kartach: 30-34 (oraz k. 131-135). Treść tego regulaminu była ustalona wyłącznie przez bank. W umowie kredytu strony w szczególności postanowiły, że bank udziela powodom kredytu w kwocie 384.000 zł indeksowanego do CHF przeznaczonego na zakup działki i refinansowanie poniesionych wydatków na cele mieszkaniowe na okres 456 miesięcy, zabezpieczonego hipoteką na nieruchomości powodów. Kredyt zaciągnięty przez powodów był przeznaczony na zakup działki, na której powodowie planowali budowę domu jednorodzinnego na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych. Był to jedyny kredyt powodów powiązany z walutą obcą. Powodom nie zaproponowano żadnych instrumentów zabezpieczających ich przed ryzykiem kursowym.

Oprocentowanie kredytu było zmienne i składało się ze stawki referencyjnej LIBOR 3M dla franka szwajcarskiego (CHF) oraz ze stałej marży banku.

W regulaminie wskazano że kwota kredytu miała zostać przeliczona w dniu wypłaty na CHF po kursie nie niższym, niż kurs kupna tej waluty według tabeli kursów walut obcych obowiązującej w Banku, następnie zadłużenie miało być wyrażone w walucie CHF, a spłata kredytu miała następować w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej Banku.

W dniu 13 stycznia 2009r. powodowie zawarli z (...) S.A. Spółką Akcyjną Oddziałem w Polsce z siedzibą w W., aneks do umowy kredytu o treści, jak na kacie 27, dotyczący hipotecznego zabezpieczenia kredytu.

Kwota kredytu została wypłacona powodom.

W dniu 4 stycznia 2012r. powodowie zawarli z (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W., następcą prawnym (...) S.A. Spółki Akcyjnej Oddziału w Polsce z siedzibą w W., aneks nr (...) do umowy kredytu o treści, jak na katach 28-29 (oraz 142-143), w którym wprowadzili spłatę rat w walucie CHF, do której indeksowany był kredyt.

W dniu 15 lipca 2003r. powodowie zawarli umowę o rozdzielności majątkowej.

Wyrokiem z dnia 31 października 2018r. wydanym przez Sąd Okręgowy wK. w sprawie o sygnaturze(...), zmienionym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 10 lutego 2021r., sygn. akt (...), małżeństwo powodów zostało rozwiązane przez rozwód.

Powodowie wpłacili w okresie od dnia 12 sierpnia 2011r. do dnia 12 października 2018r. na rzecz strony pozwanej, a wcześniej jej poprzedników prawnych, na poczet spłaty kordytu łącznie kwoty: 11.636,26 zł i 177.585,30 CHF.

Z tej kwoty powód uiścił kwotę 11.636,26 zł oraz kwotę 36.494,38 CHF, natomiast powódka – kwotę 141.090,92 CHF.

Powodowie pismem datowanym na dzień 18 grudnia 2020r. o treści jak na karcie 45-49, doręczonym stronie pozwanej w tym samym dniu, powołali się na nieważność umowy kredytu oraz jej częściową bezskuteczność i wezwali pozwany Bank do zapłaty.

W odpowiedzi na to pismo datowanej na dzień 4 stycznia 2021r., strona pozwana nie uznała żądań powodów, utrzymując, że umowa kredytu jest ważna i w pełni skuteczna.

Przy tym stanie faktycznym Sąd Okręgowy odwołując się do zasad konsumenckiej ochrony wynikającej z dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. L 095, z dnia 21 kwietnia 1993r.), uznał, że powództwo jest w przeważającej części zasadne. Nie podzielił jednak zarzutu sprzeczności umowy z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Prawo bankowe, tekst jednolity Dz.U. z 2021r., poz. 2439, zasadą nominalizmu, ani też z zasadą swobody umów z art. 353

1 k.c. Zdaniem Sądu kredyt zaciągnięty przez powodów był kredytem w walucie polskiej indeksowanym do waluty CHF. Kredyt taki należy do kategorii tzw. kredytów walutowych. Sąd Okręgowy nie podzielił ponadto poglądu, że kredyty walutowe wiązały się z nieograniczonym ryzykiem dla konsumentów. Jego zdaniem ryzyko zmiany kursu waluty – jak wskazują doświadczenia ostatnich kilkudziesięciu lat gospodarki rynkowej cywilizowanych krajów – nie jest nieograniczone, chyba że dotyczy przypadków zupełnie wyjątkowych (wojna, niewypłacalność państwa). Jednocześnie jednak Sąd pierwszej instancji dokonał oceny realizacji przez kredytodawcę obowiązku informowania konsumentów o tym ryzyku. Jakkolwiek Sąd Okręgowy uznał powszechność wiedzy o zmianach kursów walut i potencjalnym wzroście bądź spadku kursu każdej waluty obcej, to jednak jego zdaniem nie zwalniało to banku z wyjaśnienia w sposób przejrzysty i zrozumiały dla konsumenta wpływu zmian kursu waluty obcej nie tylko na wysokość raty, ale również na wysokość zadłużenia z tytułu kapitału, zwłaszcza w przypadku gdy kredytobiorcą była osoba nie posiadająca żadnego wykształcenia ekonomicznego.

Sąd Okręgowy uznał ponadto za niedopuszczalne swobodne, jednostronne określanie treści zobowiązań stron przez bank. Wskazał, że postanowienia umowy wprowadzające takie uprawnienie banku i odpowiadający mu obowiązek kredytobiorcy kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Dochodzi bowiem do niesprawiedliwej dysproporcji praw i obowiązków wynikających z umowy na niekorzyść konsumenta, skutkujących niekorzystnym ukształtowaniem sytuacji ekonomicznej konsumenta oraz jego nierzetelnym traktowaniem. Nie jest przy tym kwestionowane, że warunki umowy w przeważającej części (poza wybraniem kwoty, waluty, terminu spłaty) nie były negocjowalne, a były sformułowane przez bank, natomiast kredytobiorca mógł wyłącznie podpisać umowę z tymi warunkami bądź zrezygnować z jej zawarcia. Określenie w umowie zawartej przez strony w niniejszej sprawie, że przeliczenia będą następowały w oparciu o kurs ustalany przez bank nie zostało powiązane ze wskazaniem sposobu ustalania tego kursu, nie przewidziano bowiem wyraźnych i jednoznacznych kryteriów determinujących sposób ustalania tego kursu. Nie ma przy tym znaczenia, czy w praktyce bank stosował kurs rynkowy, jak również jakie mechanizmy stosowane były przez bank przy określaniu kursu waluty. Istotne jest bowiem wynikające z umowy uprawnienie banku do swobodnego i nieskrępowanego ustalania tego kursu, a tym samym jednostronnego decydowania o wysokości świadczeń stron. Zdaniem Sądu pierwszej instancji postanowienia umowy stanowiące klauzulę przeliczeniową należy zaliczyć do regulujących główne świadczenia stron, jednakże w jego ocenie zawarte w umowie postanowienia stanowiące klauzulę przeliczeniową w umowie zawartej przez strony nie mają charakteru jednoznacznego. Świadczy o tym brak określenia sposobu ustalania kursu waluty przez bank i ograniczenie się do odwołania do tabel kursowych banku.

Postanowienia te są zatem niedozwolonymi klauzulami umownymi.

Wyeliminowanie ich z umowy zawartej przez strony oznacza, że umowa ta jest nieważna. Nie może bowiem ona funkcjonować po wyeliminowaniu z niej klauzuli przeliczeniowej. Nie ma też podstaw do zastąpienia usuniętej klauzuli inną regulacją.

Ocenę tę Sąd Okręgowy poparł przywołując orzecznictwo TSUE wykładające przepisy dyrektywy 93/13 i orzecznictwo Sądów krajowych. Sąd pierwszej instancji nie podzielił koncepcji zmierzających, do zastąpienia umownej klauzuli przeliczeniowej opartej na dowolności banku średnim kursem NBP. Wskazał, ze zapis umowy upoważniający bank do jednostronnego nieskrępowanego kształtowania kursu waluty, a przez to wysokości świadczeń stron, wykracza bowiem poza granice swobody umów z art. 353

(

1) k.c., a jednocześnie pozostaje w sprzeczności z przepisem art. 69 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 prawa bankowego, wymagającym jednoznacznego wskazania w umowie kwoty kredytu. Tym samym postanowienie takie jest nie tylko niedozwoloną klauzulą umowną w rozumieniu art. 385

(

1) k.c., ale stanowi działanie strony silniejszej ekonomicznie poza zakresem swobody umów. W konsekwencji umowa zawierająca tego rodzaju klauzulę jest nieważna od chwili jej zawarcia Umowa taka jest bowiem sprzeczna z prawem i zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 1 i § 2 k.c.). Sąd Okręgowy nie podzielił również koncepcji, zgodnie z którą możliwe jest wyeliminowanie z umowy całej klauzuli waloryzacyjnej, przyjęcie kredytu złotowego i pozostawienie oprocentowania LIBOR do kwoty wyrażonej w złotych. W dacie zawarcia umowy, której dotyczy niniejsza sprawa, oprocentowanie LIBOR stosowane było do kredytów wyrażonych w CHF, natomiast do kredytów złotowych stosowano oprocentowanie WIBOR. Wysokość stóp procentowych istotnie się różniła, jak również odmienny był mechanizm ich ustalania. W konsekwencji przyjmowanie stawek oprocentowania LIBOR do kredytów złotowych narusza zasady ekonomii i bankowości, a tym samym wykracza poza uprawnienie wynikające z art. 385

(

1) § 2 k.c.

Na ocenę klauzuli przeliczeniowej nie miało też zdaniem Sadu pierwszej instancji wpływu wejście w życie z dniem 28 sierpnia 2011r. tzw. ustawy antyspreadowej (ustawy z dnia 29 lipca 2011r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. poz. 984). Ustawa ta wprowadziła możliwość dokonywania spłat kredytów walutowych bezpośrednio w walucie obcej, nie wyeliminowała natomiast treści klauzul przeliczeniowych z umów i nie cofnęła skutków stosowania tych klauzul we wcześniejszym okresie, w tym zwłaszcza nie poprawiła przeliczenia wypłaconej kwoty kredytu. W prawie polskim brak jest regulacji ustawowej przewidującej możliwość zastąpienia z mocą wsteczną dowolnego kursu określonego przez bank kursem wskazanym w ustawie.

Z uwagi na nieważność umowy kredytu świadczenia spełnione przez strony mają zdaniem Sądu Okręgowego charakter nienależny i stosuje się do nich – na mocy art. 410 § 1 k.c. – przepisy regulujące bezpodstawne wzbogacenie (art. 405 i nn. k.c.).

Sąd pierwszej instancji opowiedział się tu za tzw. teorią dwóch kondykcji.

Za nieuzasadniony uznał przy tym podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia roszczeń powodów. Sąd wskazał, ze kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna. Ani powodowie, ani strona pozwana nie uświadamiali sobie nieważności umowy aż do 2020r. i umowę wykonywali. Dopiero więc kiedy konsument podejmie i zakomunikuje bankowi swoją decyzję o braku akceptacji niedozwolonych postanowień umowy i wyborze skutku nieważności, można uznać, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny, podobnie jak w przypadku condictio causa finita, i dopiero wówczas strony mogą zażądać skutecznie zwrotu nienależnego świadczenia.

Orzekając o odsetkach, Sąd oparł się na przepisach art. 481 § 1, 2, 21, 22 k.c., i art. 455 k.c podzielając stanowisko wyrażone w uchwale z dnia 7 maja 2021r., III CZP 6/21, iż wymagalność roszczeń związanych z nieważnością kredytu nastąpi dopiero z chwilą podjęcia przez kredytobiorcę wiążącej decyzji co do ewentualnego sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy oraz sprzeciwienia się udzieleniu mu ochrony przed tymi konsekwencjami przez wprowadzenie regulacji zastępczej, gdyż dopiero wtedy można uznać, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny. Dopiero więc decyzja powodów podjęta po otrzymaniu przez nich pouczenia Sądu na rozprawie może być uznana za definitywny wybór powodów sankcji nieważności umowy. Tym samym od tej daty strona pozwana miała świadomość istnienia roszczeń powodów i swojego obowiązku spełnienia świadczenia, a więc z dniem następnym popadła w opóźnienie. Żądanie odsetek za okres wcześniejszy nie jest w związku z tym uzasadnione.

W pozostałym zakresie powództwo zostało uwzględnione.

Jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach Sąd Okręgowy powołał art. 100 k.p.c., i wskazał, że powodowie wygrali sprawę w przeważającej części, w związku z czym należało zasądzić na ich rzecz zwrot pełnych kosztów procesu.

Apelację od tego wyroku wniosły obie strony.

Powodowie zaskarżyli wyrok w części oddalającej powództwo oddalił powództwo w zakresie w jakim oddalono powództwo co do odsetek ustawowych za opóźnienie od dochodzonej w sprawie należności głównej począwszy od dnia 5 stycznia 2021 r. do dnia 17 listopada 2022 r., zarzucając :

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 233 § 1 k.p.c. polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów poprzez:

- pominięcie znajdujących się w aktach sprawy dokumentów w postaci: reklamacji powodów z dnia 18 grudnia 2020 r. i pisma pozwanego stanowiącego odpowiedź na tę reklamację z dnia 4 stycznia 2021 r., co miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, ponieważ skutkowało zasądzeniem odsetek dopiero od dnia 18.11.2022 r., a nie od dnia 5 stycznia 2021 r.

- błędne przyjęcie, że w chwili złożenia pisemnej reklamacji z dnia 18 grudnia 2020 r. powodowie nie dysponowali wyczerpującą informacją dotyczącą konsekwencji prawnych wynikających z powołania się na abuzywny charakter postanowień umowy kredytu dotyczących indeksacji w sytuacji gdy powodowie już w reklamacji z dnia 18 grudnia 2020 r. wyraźnie wyartykułowali swoją świadomość co do nieważności zawartej umowy oraz nienależnego charakteru uiszczonych świadczeń;

b) art. 98 § 1i § 3 k.p.c. w zw. z art. 109 $ 2 k.p.c. w zw. z $ 15 ust. 3 pkt 1) i 4) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych poprzez zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w wysokości stawki minimalnej, podczas gdy nakład pracy pełnomocnika powodów oraz rodzaj i zawiłość sprawy uzasadniają zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w podwójnej wysokości stawki minimalnej;

c) art 98§1 i§1

1k.p.c. poprzez jego niezastosowanie, co skutkowało nieuwzględnieniem żądania powodów o zasądzenie odsetek od kwoty zasądzonej tytułem kosztów procesu, podczas gdy zgodnie z tym przepisem odsetki takie są należne stronie powodowej;

d) art 233 k.p.c. w zw. art. 227 k.p.c. w zw. z art. art. 245 oraz art. 299 k.p.c. poprzez uznanie, że powodom odsetki należą się od daty złożenia przez powodów oświadczenia, w którym wyrazili oni świadomą wolę, co do tego, że nie zgadzają się na związanie ich niedozwolonymi postanowieniami umownymi, albowiem od oceny Sądu przeprowadzonej na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zależało przyjęcie czy z uwagi na zawarte w niej klauzule abuzywne, umowa jest nieważna , co doprowadziło do niezasadnego przyjęcia, że data należnych powodowi odsetek to data 18 listopada 2022 r., podczas gdy wyrok w zakresie ustalenia nieważności umowy kredytowej ma charakter ex tunc i dniem początkowym naliczania odsetek dla dochodzonej w sprawie należności głównej powinien być dzień 5 stycznia 2021 r.

2. prawa materialnego a to :

a. art. 455 k.c. poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie, pomimo, że powodowie wezwali pozwanego do zapłaty świadczeń zasądzonych w pkt I zaskarżonego wyroku w dniu 18.12.2020 r., a pozwany udzielił negatywnej odpowiedzi na to wezwanie w dniu 04.04.2021 r. Co oznacza, że pierwszym dniem opóźnienia pozwanego w zapłacie należności głównej dochodzonej w sprawie był dzień 05.01. 2021 r.

b. art. 481 k.c. poprzez zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od daty złożenia przez powodów oświadczenia o skutkach związanych z definitywną nieważnością umowy, co doprowadziło do unicestwienia odszkodowawczego charakteru roszczenia o zapłatę odsetek, pomimo stanowczego i spójnego sformułowania roszczeń, wynikającego wprost zarówno z treści wezwania do zapłaty (reklamacji) jak również treści pozwu;

c. art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że pozwany pozostaje w opóźnieniu w zapłacie kwoty należności głównej dochodzonej w sprawie od dnia 18.11.2022 r., tj od następnego dnia po złożeniu przez powodów oświadczenia, w którym wyrazili świadomą wolę, co do tego, że nie zgadzają się na związanie ich niedozwolonymi postanowieniami umownymi, podczas gdy powodowie wezwali bank do zapłaty ww. kwoty pismem z dnia 18 grudnia 2020 r., na które pozwany odpowiedział w dniu 04.01.2021 r., co skutkowało powstaniem po stronie powodów uprawnienia do żądania ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia 05.04.2021 r. do dnia zapłaty;

d. art. 65 § 1 k.c. poprzez dokonanie błędnej wykładni oświadczenia wołi powodów, zawartego w piśmie z dnia 18 grudnia 2020 r. , polegającej na przyjęciu, że z oświadczenia powodów zawartego w tym piśmie nie wynika, aby powodowie byli w pełni świadomi konsekwencji prawnych powołania się na abuzywny charakter postanowień umowy kredytu dotyczących indeksacji, w sytuacji gdy powodowie już w reklamacji z dnia 18 grudnia 2020 r. wyraźnie wyartykułowali pozwanemu swoją świadomość co do nieważności zawartej umowy oraz nienależnego charakteru uiszczonych świadczeń;

Powodowie wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

a) zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów odsetek ustawowych za opóźnienie od kwot zasądzonych w pkt 1 zaskarżonego wyroku w następujący sposób:

- na rzecz Powoda P. W. od kwot 11.636,26 zł oraz 36.494,38 CHF od dnia 5 stycznia 2021 r. do dnia zapłaty,

- na rzecz Powódki B. W. od kwoty 141.090,92 CHF od dnia 5 stycznia 2021 r. do dnia zapłaty;

b) zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Wnieśli też o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Strona pozwana w swej apelacji zaskarżyła wyrok w części uwzględniającej powództwo oraz w zakresie kosztów procesu, zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik postępowania a to:

a) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej, a nie wszechstronnej oceny materiału dowodowego oraz dokonanie ustaleń sprzecznych z treścią materiału dowodowego, tj.:

- ustalenie niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy faktu, że postanowienia umowne kwestionowane w pozwie nie zostały indywidualnie uzgodnione ze stroną powodową, podczas gdy: z przeprowadzonych dowodów z dokumentów wynikają okoliczności przeciwne;

- brak dostatecznego uwzględnienia okoliczności: (i) zapoznania się przez stronę powodową z postanowieniami umowy i regulaminu w odniesieniu do kredytu indeksowanego do waluty obcej, (ii) zapoznania strony powodowej z kwestią ryzyka kursowego, (iii) świadomości strony powodowej w zakresie ryzyka kursowego związanego z wahaniem kursów waluty, do której indeksowany jest kredyt, (iv) świadomego i swobodnego wyboru przez stronę powodową kredytu indeksowanego do waluty obcej oraz świadomej rezygnacji z zaciągnięcia kredytu w złotych, wynikających z dowodów w postaci dokumentów złożonych w niniejszej sprawie;

- ustalenie, że pozwany dysponował zupełną swobodą i dowolnością w kształtowaniu kursów walut co narażało konsumenta na niczym nieograniczoną arbitralność decyzji banku w tym zakresie, podczas gdy z dostarczonych przez pozwanego informacji i dokumentów wynika, że pozwany bank nie posiadał uprawnienia do arbitralnego ustalania kursów walut;

- ustalenie niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy, że pozwany nieprawidłowo pouczył powodów o ryzyku kursowym, podczas gdy brak jest wskazań prawnych w tym zakresie;

- nieustalenie istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy faktu, jakie procedury obowiązywały w banku w dacie zawarcia umowy w zakresie informowania klientów o kredycie denominowanym oraz o ryzyku kursowym z nim związanym i czy były one stosowane do wszystkich klientów, w tym do strony powodowej w dacie trwania procesu kredytowego i czy strona powodowa została o tej charakterystyce kredytu denominowanego poinformowana, pomimo zaoferowania przez stronę pozwaną dowodu w tym zakresie w postaci zeznań świadka A. S., który to dowód Sąd bezpodstawnie pominął;

- nieuwzględnienie wykształcenia i wykonywanej działalności strony powodowej pozwalające na pełne i prawidłowe zrozumienie umowy w stopniu ponadprzeciętnym;

b) art. 235

2§1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z zeznań zeznań świadka A. S. na okoliczności powołane w punkcie 5 petitum pozwu, podczas gdy dowód ten został wcześniej dopuszczony i przeprowadzony przez Sąd i był istotny dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności biorąc pod uwagę okoliczności wskazywane przez Sąd w uzasadnieniu wyroku, w tym między innymi braku indywidualnego uzgodnienia postanowień umowy, oraz rzekomej dowolności banku w wyznaczaniu kursu;

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 353

1 k.c. w zw. z art. 58§1 i 2 k.c. oraz art. 65 k.c. poprzez przyjęcie, że konstrukcja indeksacji zawarta w umowie została ukształtowana z naruszeniem granic zasady swobody umów , co prowadzi do nieważności;

b) art. 385

1 § 1 k.c. w związku z art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z $ kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE.L 1993 Nr 95, str. 29) (dalej "Dyrektywa 93/13'') poprzez brak uwzględnienia skutków wyodrębnienia w orzecznictwie ETS klauzuli ryzyka walutowego dotyczącej mechanizmu indeksacji oraz klauzul spreadu walutowego odwołujących się do stosowanych przez bank kursów walut obcych i w konsekwencji dokonania oceny wszystkich postanowień indeksacyjnych zawartych w umowie w łączącej strony umowie o kredyt hipoteczny indeksowany kursem waluty obcej klauzul ryzyka walutowego, dotyczących stricte zastosowania mechanizmu indeksacji zobowiązania kredytowego kursem waluty obcej oraz klauzul spreadów walutowych, dotyczących wyłącznie odesłania do stosowanych przez bank kursów walutowych oraz błędne przyjęcie, że wszelkie zawarte w umowie klauzule dotyczące indeksacji określają główne świadczenia stron w ramach łączącej strony umowy, podczas gdy w świetle aktualnego na dzień orzekania orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wydanego na gruncie podobnych spraw, klauzule ryzyka walutowego, uwzględniwszy wyżej wspomniane ich wyodrębnienie, są postanowieniami określającymi główne świadczenia stron, zaś klauzule spreadowe są takiego charakteru pozbawione, nie określają głównego świadczenia stron, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego przeprowadzenia oceny łącznie klauzuli ryzyka walutowego i klauzuli spreadowej przez pryzmat przesłanek, o których mowa w art. 385

1 § 1 k.c.;

c) art. 65 i 69 Prawa bankowego poprzez przyjęcie, że postanowienia indeksacyjne dotyczące wyłącznie stosowania przez bank kursów walutowych tzw. klauzule spreadowe określają główne świadczenia stron;

d) art. 385

1§ 1 zd. 2 k.c. poprzez przyjęcie, że postanowienia indeksacyjne zawarte w umowie nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny i zrozumiały;

e) art. 385

1 § 1 k.c. w zw. z art. 58§1 k.c. poprzez przyjęcie, że postanowienia umowne dotyczące klauzul denominacyjnych stanowią niedozwolone postanowienia umowne, co prowadzi do nieważności umowy;

f) art. 56 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 69 ust. 3 ustawy a dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 4 dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich przez brak pełnej oceny skutków nieważności umowy, błędne przyjęcie, że brak jest odpowiednich przepisów dyspozytywnych określających zasady waloryzacji walutowej w umowach kredyty bankowego i w konsekwencji brak odwołania się przez Sąd 1 instancji do normy art. 358§ 2k.c. wykładanej łącznie z art. 69 ust. 3 Prawa bankowego w miejsce uznanych za niedozwolone klauzul indeksacyjnych w zakresie, w jakim klauzule te zawierają odesłanie do tabel kursów banku, w sytuacji gdy taki proces stosowania prawa zmierza do przywrócenia równowagi kontraktowej stron przy jednoczesnym zachowaniu ważności umowy, służy realizacji celów Dyrektywy 93/13/EWG, a ponadto jest zgodny z przepisami prawa krajowego;

g) art. 385

1 §2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 oraz w związku z motywem dwudziestym pierwszym Dyrektywy 93/13 poprzez uznanie umowy za nieważną, pomimo że w sytuacji stwierdzenia niedozwolonego (nieuczciwego) charakteru całego mechanizmu indeksacji i konieczności wyeliminowania z umowy postanowień indeksacyjnych dotyczących zasad wypłaty oraz spłaty kredytu, jest możliwe zastosowanie stawki referencyjnej WIBOR, tj. uznanie, że kredyt jest kredytem złotowym, oprocentowanym według sumy stawki referencyjnej WIBOR charakterystycznej dla zobowiązań w walucie polskiej oraz marży banku;

h) art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011r. o zmianie ustawy prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 69 ust.3 prawa bankowego i art. 75 b prawa bankowego poprzez pominięcie aneksu do przedmiotowej umowy,

i art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c. poprzez uznanie , że roszczenie znajduje uzasadnienie w przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu;

j) art. 411 pkt 2 k.c. poprzez uznanie, że stronie powodowej przysługuje prawo do żądania zwrotu uiszczonych rat kredytu w okolicznościach gdy świadczenia te czyniły zadość zasadom współżycia społecznego a także, że miały charakter spełnienia świadczenia przed nadejściem terminu zobowiązania;

Strona pozwana wiosła o zmianę wyroku i o oddalenie powództwa w całości przy zasądzeniu kosztów procesu za obie instancje. Wniosła także o rozpoznanie w trybie art. 380 k.p.c. postanowienia dowodowego o pominięcie dowodu z zeznań świadka A. S..

Powodowie wnieśli (k.282) o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego oraz pominięcie dowodu z zeznań świadka A. S.. Zakwestionowali oni zasadność zarzutów strony pozwanej. Ich zdaniem Sąd Okręgowy logicznie ocenił materiał dowodowy. Podtrzymali oni stanowisko, że mowa nie była indywidualnie uzgodniona, bank dysponował swoboda ustalania kursów , bank nie zrealizował obowiązków informacyjnych , postanowienia umowy nie były jednoznaczne i miały charakter abuzywny , co prowadzi do nieważności umowy. Powodowie zakwestionowali także zasadność zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Strona pozwana wniosła (k 277) o oddalenie apelacji powodów podtrzymując stanowisko o braku podstaw do uznania nieważności umowy ale także wskazując, że dopiero w toku przesłuchania na rozprawie powodowie dali wyraz świadomości skutków związanych z upadkiem umowy i gotowość do zwrotu kapitału.

W toku postępowania apelacyjnego strona pozwana powołała się na złożenie przez powodów oświadczenia o potrąceniu wierzytelności wynikającej ze świadczeń dokonywanych w wykonaniu umowy nr (...) , które zostało doręczone stronie pozwanej w dniu 29 maja 2025r. co spowodowało umorzenie wierzytelności dochodzonej pozwem .

Sąd Apelacyjny uznał za własne ustalenia Sądu Okręgowego , z ta zmianą, że nieco inaczej określił datę wymagalności obowiązku zapłaty na rzecz powodów jak i uznał częściowe wygaśnięcie obowiązku zapłaty strony pozwanej o czym w dalszej części uzasadnienia.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Nie ma podstaw do uzupełniania postępowania dowodowego skoro notoryjnością urzędową jest objęty fakt, że A. S. pracę w (...) rozpoczął pracę w 2011r. , i nie mógł on procedować zawarcia umowy z powodami i Ponadto dowód z zeznań świadka S. zgłoszony na okoliczność możliwości wyboru przez powodów waluty był nieprzydatny. Teoretyczne zaś zasady przebiegu procedury związanej z udzieleniem kredytu, zasad ustalania kursów wymiany walut , różnic w wysokości oprocentowania oraz ponoszonych przez bank kosztów mógł mieć znaczenie dla oceny sposobu wykonania umowy przez pozwaną, niemniej dowód ten nie był istotny dla rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, że ocena sposobu wykonania umowy pozostaje bez wpływu na ocenę abuzywności, gdyż ta oceniana jest na chwilę zawarcia umowy tj. na 2007r. Sposób więc ustalania kursów przez pozwaną dla przeliczenia świadczeń oceniany od 2001r. przez pryzmat dokumentacji bankowej nie jest decydujący dla rozstrzygnięcia. Istotna jest wynikająca z umowy i regulaminu sama możliwość ustalania tych kursów w sposób jednostronny i niejasny dla powodów. Jeżeli zaś ta kwestia miałaby mieć charakter wyjaśnień świadka S. dotyczących okoliczności ustalania kursów w sposób zbliżony do wyjaśnień biegłego, to tylko wzmacnia to ocenę niejednoznaczności postanowień i braku możliwości weryfikacji przez powodów sposobu wyliczenia świadczenia banku i odpowiednio sposobu przeliczenia kwot uiszczanych przez powodów z złotych polskich na poczet rat określonych w CHF.

Niezasadnie strona pozwana kwestionuje ocenę dowodów.

Zastosowanie mechanizmu waloryzacji w dacie zawierania umowy było możliwe na gruncie zasady swobody umów wyrażonej w art. 353

1 k.c. i a sam mechanizm indeksacji czy denominacji a także związana z nim zasada oprocentowania, nie jest sprzeczna z naturą stosunku.

Brak jest podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń w kwestii niedostatecznego pouczenia powodów jako konsumentów.

To jak faktycznie kształtowały się kursy walut w toku wykonywania umowy i czy kursy ustalane przez bank uwarunkowane były czynnikami rynkowymi nie ma decydującego znaczenia. Nawet bowiem jeżeli strona pozwana nie wykorzystała możliwości wynikających z narzuconych niedozwolonych warunków umownych, nie zmienia to oceny, że wprowadziła do umowy post) anowienia niedozwolone, które dawały możliwości swobodnego określania kursów.

Zawarte w Regulaminie w § 2 pkt 2 i pkt 12, w §11, §7 ust. 4 , §9 ust. 2 i §13 ust. 7 Regulaminu (k 130-138) w zw. z §15, §11 ust. 1 i §2 ust1 umowy (k 126-129), postanowienia odwołujące się do przeliczania do waluty obcej kwot kredytu wypłacanych w transzach na sfinansowanie zobowiązań krajowych jak i przeliczania kwot posiadanych na rachunku oszczędnościowo rozliczeniowym w walucie polskiej potrącanych na poczet rat, oraz przeliczenia wysokości zobowiązania pozwalały na jednostronne i nieograniczone określanie w Tabeli kursów banku. kursu odpowiednio zakupu i sprzedaży CHF. Umowa nie zawierało jasnego, zobiektywizowanego mechanizmu określania kursu przeliczenia wysokości świadczeń wypłaconych powodom i mechanizmu potrąceń na poczet spłat rat i wysokości zobowiązania pozostałego do spłaty. Tabela kursów sporządzana była bowiem jednostronnie przez odpowiednią komórkę banku. Ponadto bank mógł zmienić Regulamin zgodnie z jego §23. Powoływane w odpowiedzi na pozew zmiany §15 regulaminu (k 76/2) nie miały skutków wstecznych . Ponadto nawet jeżeli tabela kursów miała być sporządzana na podstawie kursów obowiązujących na rynku międzybankowym i kurs tam określony nie odbiegał od stosowanych przez inne banki komercyjne , to nie uchyla to oceny, że ostateczny kurs określać miał samodzielnie, jednostronnie (...) S.A. Przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego mogłoby być potrzebne gdyby w umowie w umowie odwoływano się do zasad obiektywizujących wyliczeniu kursu określonego w tabeli względem kursów rynkowych. W sytuacji jednak braku umownego mechanizmu określającego w jaki sposób kurs wskazany w tabeli prawidłowe było ustalenie, że kurs określał jednostronnie bank. Określenie mechanizmu przeliczenia w umowie /w regulaminie obowiązujący w dacie zawarcia umowy/ nie obiektywizuje sposobu wyliczenia a dodatkowo nie może być jasne dla konsumenta i w konsekwencji pozwala na ocenę abuzywności klauzuli przeliczeniowej do CHF pomimo, że postanowienie do określa świadczenie główne konsumenta. W aktualnym orzecznictwie przyjmuje się, że obowiązek zwrotu kwoty kredytu korygowanej klauzulami przeliczeniowymi do waluty obcej stanowi świadczenie główne w rozumieniu art. 385

(

1) § 1 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019r., I CSK 242/18, LEX nr 2690299, z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18 , z dnia 27 lipca 2021 r. V CSKP 49/21 i z dnia 28 września 2021 r. I CSKP 74/21 ). Niejednoznaczność określenia takiego świadczenia nie wyklucza jednak uznania braku związania takim postanowieniem konsumenta. Niewątpliwie bowiem w tym przypadku umowa nie dawała możliwości weryfikowania sposobu określania kursu kupna/sprzedaży waluty. Powodowie na podstawie umowy nie mogli w sposób pewny określić salda zadłużenia przeliczonego według kursu obowiązującego w chwili wypłaty w transzach. W oczywisty więc sposób treść umowy nie daje podstaw do jasnego określenia wyniku przeliczenia kwot rzeczywiście oddanych do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie jak i określenia w jakiej wysokości zostanie spłacony kredyt na podstawie dokonywanych potrąceń z rachunku i w konsekwencji w jakiej jeszcze kredytobiorca zobowiązany będzie do zwrotu. Główne więc świadczenia nie zostały sformowane w umowie w sposób jednoznaczny co pozwala na poddanie postanowień ich dotyczących ocenie z punktu widzenia przesłanej abuzywności wynikających z art. 385

(

1)§1 k.c. Powodowie nie mieli żadnych praw w procesie określania przelicznika waluty, a prawa te miał wyłącznie kontrahent będący przedsiębiorcą. Tej oceny nie uchyla to, że Bank spełniał obowiązek informacyjny z art. 111 Prawa bankowego i wskazywał w miejscach dostępnych informacje o aktualnych kursach wynikających z tabeli. Tylko bowiem od banku bowiem zależało jak ten kurs określi. Słusznie Sąd Okręgowy uznał, że nie ma znaczenia jak faktycznie bank ten kurs określał w toku wykonywania umowy. Okoliczność, że powodowie akceptowali przeliczenie kursu przy wypłacie i nie kwestionowali kursu, który nie odbiegał od stawek rynkowych nie jest istotna skoro wówczas działali oni w przekonaniu stabilności kursów franka i nie mieli jeszcze świadomości abuzywności postanowień, które dopiero w perspektywie czasu okazały się dla nich niekorzystne. Fakt, że nie wykorzystali oni innych instrumentów prawnych nie oznacza nadużywania uprawnień wynikających z przepisów powołanych przez Sąd Okręgowy. Istotne jest, że w tym przypadku sposób określenia kursu przeliczeniowego do waluty obcej powoduje nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Należy podkreślić, że mechanizm odnoszący się do warunku przeliczania musi być określony w taki sposób, by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (zob. wyrok ETS z dnia 27 stycznia 2021 r., Dexia Nederland, C-229/19 i C-289/19, EU:C:2021:68, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo). Prawo banku do ustalania kursu waluty nie doznawało w tym przypadku żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Fakt, że punktem odniesienia miały być według banku kursy rynkowe nie jest wystarczający do przyjęcia obiektywizacji wyliczenia i oderwania tego wyliczenia od woli przedsiębiorcy. Kształtowanie tego kursu nie doznawało też ograniczeń maksymalnych i nie wprowadzało zabezpieczeń kredytobiorcy przed gwałtownymi zmianami kursów. W orzecznictwie uznawano już takie rozwiązanie za prowadzące do naruszenia interesów konsumenta, w tym przede wszystkim interesu ekonomicznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2019r. IV CSK 309/18). Także w orzecznictwie Sądu Najwyższego uznawano, że jeżeli klauzula indeksacyjna nie zawiera jednoznacznej treści i pozwala na ustalanie kursów waluty w sposób pozostawiający bankowi swobodę, to jest ona w sposób oczywisty sprzeczna z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta (zob. np. wyroki SN z dnia 14 lipca 2017 r. II CSK 803/16 OSNC 2018/7-8/79 i z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18 ). Taka abuzywność zachodzie więc w tym przypadku.

Nie ma żadnych podstaw do zakwestionowania ustaleń wskazujących, że sporne postanowienia nie podlegały negocjacjom. Nie ma żadnych podstaw do uznania naruszenia przez Sąd Okręgowy dowodów w tym z zeznań powodów. Okoliczność, że istniała teoretyczna możliwość negocjacji umów kredytowych i wyboru waluty nie oznacza, że możliwe było negocjowanie zasad przeliczania. Wniosek kredytowy był przygotowany pod konkretny produkt, który zaoferowano powodom jako korzystny z punktu widzenia wysokości rat. Posługiwano się wzorem umowy i regulaminem . Fakt posłużenia się przez kontrahenta wzorem umowy i regulaminem tworzy domniemanie, że konstrukcję umowy oparto na wzorcu, na którego brzmienie konsument nie miał rzeczywistego wpływu. To pozwana winna więc obalić to domniemanie. To, że istniała możliwość wybrania kwoty kredytu, waluty jego wypłaty i spłaty oraz terminu spłaty inne postanowienia nie oznacza, że zakwestionowane postanowienia umowy były przedmiotem negocjacji. Ciężar obalenia domniemania wynikający z art. 385

1§4 k.c. w zw. z art. 385

1§3 k.c. i art. 384§1 k.c. spoczywał zaś na pozwanej.

Przedmiotowa umowa określała, że kredyt udzielony jest w walucie polskiej ale saldo zadłużenia miało być przeliczone do waluty obcej według kursu kupna. Do przeliczeń rat kapitałowo odsetkowych spłacanego kredyty stosowano kurs sprzedaży danej waluty według tabeli kursów z dnia poprzedzającego wymagalność spłaty . Był to więc kredyt indeksowany do waluty obcej definiowany w sposób określony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2020 r. I CSK 556/18. Klauzula walutowa, czyli klauzula zawierająca postanowienia przewidujące przeliczenie oddawanej do dyspozycji kwoty kredytu oraz spłacanych rat na inną walutę mieści w sobie ryzyko kursowe, wiążące się z obciążeniem kredytobiorcy-konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2022 r. II CSKP 285/22 LEX nr 3350106 ). Niewątpliwie powodowie złożyli oświadczenia o akceptacji ryzyka kursowego i potwierdzili , że zostali poinformowaniu o ryzyku kursowym i że zmiana kursu walutowego będzie miała wpływ na wysokość zobowiązania oraz wysokość rat spłaty kredytu (k-12 i k1402). Wbrew jednak twierdzeniom strony pozwanej brak jest podstaw do przyjęcia domniemania, że takie blankietowe oświadczenie jest wystarczające do uznania, ze konsument ma świadomość, że to ryzyko jest nieograniczone i może spowodować, że spłata kredytu okaże się nie do udźwignięcia dla kredytobiorcy. Nie ma podstaw do uznania, że informacja o zmienności kursu wykraczała poza przykładowe zobrazowanie zmienności kursu i oprocentowania. Okoliczność, że powodowie potwierdzili, że znane jest im ryzyko kursowe i mają oni świadomość wpływu zmian na wysokość zobowiązania nie jest wystarczająca do przyjęcia prawidłowości realizacji obowiązku informacyjnego przez bank w sytuacji gdy z zeznań powoda wynika jednoczesne zapewnienie o stabilności kursów walut i korzyściach płynących z zaciągnięcia zobowiązania. Podkreślić należy, że nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie konsumentowi przy zawarciu umowy informacji, nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że stosunek wymiany między walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie w miarę stabilny przez cały okres obowiązywania tej umowy. Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich zakłada, że informacja przed zawarciem umowy dotycząca warunków umownych i skutków jej zawarcia ma fundamentalne znaczenie dla konsumenta. To na podstawie tej informacji konsument podejmuje decyzję, czy zamierza związać się warunkami sformułowanymi uprzednio przez przedsiębiorcę (zob. wyroki Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 2014 r. C-26/13 Árpád Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai, i z dnia 21 marca 2013 r. C-92/11 RWE Vertrieb). Założeniem ochrony konsumenta jest więc zasada jasnej, pełnej i zrozumiałej informacji handlowej. Symulacje liczbowe, mogą stanowić użyteczną informację, jeżeli są oparte na wystarczających i prawidłowych danych oraz jeśli zawierają obiektywne oceny, które są przekazywane konsumentowi w sposób jasny i zrozumiały. Tylko więc symulacje, które pozwalają zwrócić uwagę konsumenta na ryzyko potencjalnie dotyczące istotnych, negatywnych konsekwencji ekonomicznych rozpatrywanych warunków umownych, spełnia wymogi dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Symulacje liczbowe powinny więc pozwalać konsumentowi zrozumieć rzeczywiste znaczenie długoterminowego ryzyka związanego z możliwymi wahaniami kursów wymiany walut, a tym samym ryzyka związanego z zawarciem umowy kredytu wyrażonego w walucie obcej lub denominowanego do waluty obcej.(por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości U.E. z dnia 10 czerwca 2021 r. C-776/19 ,VB i in vs. BNP Paribas Personal Finance SA, Procureur de la République). Strona pozwana więc powinna wykazać, że informacja przedstawiona powodom dawała im jasne podstawy do uświadomienia sobie skutków znacznego osłabienia waluty polskiej względem CHF, tj takiego jakie wystąpiło w rzeczywistości, a nawet też jakie mogło nastąpić w przyszłości w wypadku jeszcze większego dalszego osłabienia waluty polskiej, co w tym przypadku nie zostało wykazane. Brak jest więc podstaw do uznania, że powodowie byli rzeczywiście świadomi potencjalnych konsekwencji wystąpienia ryzyka kursowego, a przede wszystkim, że powodowie mieli świadomość, iż ryzyko kursowe ma charakter nieograniczony. Także ewentualna możliwość przewalutowania (§14 regulaminu) nie chroni przed ryzykiem kredytowym jeżeli nie wskazuje ona maksymalnych granic kursowych sprzedaży CHF.

Zdaniem więc Sądu Apelacyjnego obciążający przedsiębiorcę brak przejrzystości przy określeniu warunków umowy w zakresie konsekwencji istotnej zmiany kursu walut spowodował, że powodowie zawarli umowę bez rzeczywistej świadomości, że powiązany ze wzrostem kursu wzrost kwoty spłat może mieć charakter nielimitowany, co mogło mieć jeszcze bardziej negatywne skutki w przypadku dalszej( możliwej przecież) deprecjacji PLN. Ponadto skutek zmian kursów chroni w istocie jedynie interes banku. Przy stosunkowo słabej walucie krajowej bank nie jest narażony na odwrotne, analogiczne, istotne dla strony pozwanej, ruchy kursowe wynikające ze znacznego osłabienia CHF względem złotego. Bank ponadto w §7 ust. 5 §8 oraz §16 ust. 9 Regulaminu umowy zabezpieczał się przed skutkami zmian kursu niekorzystnymi dla kredytodawcy. Na istotne ryzyko kursowe w toku wykonywania długotrwałej umowy w nieporównywalny sposób narażeni byli powodowe i to nawet gdyby strona powodowa musiała ponosić koszty obsługi takich kredytów. Postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli może stworzyć podstawy znaczącej nierównowagi kontraktowej na niekorzyść konsumenta w sposób jednostronny, jeżeli przedsiębiorca, który traktuje kontrahenta w sposób słuszny nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji taką klauzulę gdyby odpowiednio poinformował konsumenta (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r. III CZP 29/17 OSNC 2019/1/2 i wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 14 marca 2013 r. C-415/11 Mohamed Aziz ca Caixa d'Estalvis de Catalunya, Tarragona i Manresa (Catalunyacaixa),). Taka sprzeczność z dobrymi obyczajami zachodzi więc w tym przypadku.

Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem sytuacji ekonomicznej konsumenta oraz jego nierzetelnym traktowaniem (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006 r., I CK 297/05, nie publ., z dnia 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15, OSNC - ZD 2017). Zgodnie z art. 3 ust. 3 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, uznaje się za nieuczciwe te warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, jeśli stojąc w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta (por. także wyrok Trybunału Sprawiedliwości U.E. z dnia 10 czerwca 2021 r. C-609/19 BNP Paribas Personal Finance SA przeciwko VE). Taka nierównowaga i niekorzystne ukształtowanie sytuacji ekonomicznej powodów nastąpiła. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił postanowienia umowy dotyczące możliwości swobodnego kształtowania przez bank kursów przeliczania świadczeń. Ponadto na ocenę abuzywności miała też wpływ okoliczność, że te zakwestionowane postanowienia pływające na charakter umowy wiązały się też z obciążeniem powodów skutkami nieograniczonego ryzyka wahań kursów bez odpowiedniej realizacji przez bank obowiązku informacyjnego.

Kwestia spreadu nie miała charakteru decydującego dla abuzywności jednak zwiększała ocenę rażącego naruszenia interesów konsumenta w tym przypadku. Świadczenie banku było bowiem przeliczane po kursie kupna waluty CHF z dnia wyłaty. Spłata zaś była przeliczane według kursu sprzedaży. W orzecznictwie wskazywano, iż tego typu uregulowanie umożliwia uzyskiwanie przez instytucję kredytową dodatkowego dochodu bez świadczenia w zamian za „spread” żadnej rzeczywistej usługi (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13, Kásler przeciwko Jelzálogbank, pkt 5–58). Nawet jeżeli bank ponosił koszty obsługi tego typu kredytu, to faktycznie do uruchomienia kredytu nie musiał sprzedawać waluty obcej. Powodowie zaś w istocie nie kupowali waluty. Istotne zaś było, że powszechnie stosowanie przy operacjach walutowych różnych kursów w zależności od rodzaju transakcji nie oznacza, że dokonanie wypłaty świadczenia w złotych i to według nieokreślonego w umowie kursu nie narusza interesu ekonomicznego konsumenta. Dotyczy to także przeliczenia wartości świadczenia kredytobiorcy. Sam fakt wprowadzenia ustawy antyspreadowej wskazuje, że banki nadużywały swojej pozycji przy stosowaniu spreadów walutowych.

Niewątpliwie zawarcie umowy kredytu bankowego, w którym wartość kredytu była wyrażona w walicie polskiej a wysokość salda kredytu i świadczeń uiszczanych na poczet zobowiązania była przeliczana do tej waluty ( tj. tzw. kredytu indeksowanego), było na gruncie w art. 353

(

1 )k.c. co do zasady dopuszczalne. Przepis art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 prawa bankowego w w aktualnym brzmieniu w powiązaniu z art. 4 i art.5 ust. 1 i 2 ustawy dnia 29 lipca 2011r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2011.165.984) wskazują , że konstrukcja umowy kredytu indeksowanego nie była sprzeczna z prawem także w chwili zawarcia umowy. Do nieważności może prowadzić jednak wprowadzenie do umowy postanowień niedozwolonych i brak potwierdzenia przez konsumenta abuzywnych postanowień umownych. Abuzywne klauzule są od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo udzieli on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich skuteczność z mocą wsteczną. Niedozwolone postanowienie umowne (art. 385

(

1) § 1 KC.) są więc od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną (por. Wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 2021 r. V CSKP 49/21 LEX nr 3207798 i z dnia 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). Powodowie nie przywrócili tej skuteczności. Powodowie świadomi, że przedmiotowe postanowienia umowne nie wiążą ich, jak i pouczeni, że przedmiotowe postanowienia umowne odnoszą się do istotnych elementów umowy nie potwierdzili postanowień, stąd w konsekwencji umowa kredytu nie może z przyczyn wyżej podanych wiązać. Konsekwencją stwierdzenia abuzywności klauzuli umownej spełniającej wymagania art. 385

(

1)§ 1 k.c. jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art. 385

(

1) § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2018 r. II CSK 632/17). Ta zasada jednak nie ma charakteru bezwzględnego. W wyroku TSUE z 8 września 2022r. C-81/21, dotyczącym Deutsche Bank Polska i Bank Millennium wskazano, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy charakter nie całości warunku umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, lecz jedynie elementów tego warunku, które nadają mu nieuczciwy charakter. Nie można więc dzielić takiego warunku, jeżeli ten warunek ma pływ na istotę tego warunku. W tym przypadku istotą warunku było zapewnienie sobie przez bank możliwości ustalenia kursu , którego sposób wyliczenia właściwie nie jest zdefiniowany i nie został określony.

Nie ma w tym przypadku możliwości wypełnienia luki co do określenia przeliczenia wartości zobowiązania ani też sposobu spełnienia świadczenia przez obie strony. Sąd nie jest uprawniony do uzupełniania umowy kredytu w walucie obcej treścią nieuzgodnioną przez strony, choćby zmierzała do wyrównania ich pozycji na gruncie łączącego je stosunku prawnego. Nie jest też uprawniony do tego, by umowę tę przekształcić w inny rodzaj umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2022r. II CSKP 943/22). Zarzuty więc odwołujące się do zasad wykładni umów nie mogły zostać uwzględnione.

Nie ma podstaw do odwołania do tabeli kursów sprzedaży NBP. W chwili zawierania umowy nie obowiązywał jeszcze art. 358§2 k.c., ponadto przepis ten nie odnosi się do klauzul waloryzacyjnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2022 r II CSKP 797/22 ). Ponadto nowelizacja z dnia 23 października 2008 r. (Dz.U.2008.228.1506), która określa sposób przeliczania świadczenia dłużnika nie wiązała się ze skutkami wstecznymi. Ani art. 358§2, jak też art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. prawo wekslowe nie stanowią norm dyspozytywnych dla określenia obiektywnych mechanizmów indeksacji wprowadzonej na wypadek braku związania stron mechanizmem określonym w umowie. Także strony nie przewidziały w umowie klauzul salwacyjnych. W sytuacji więc wyeliminowania w oparciu o art. 385

(

1)§1k.c. skutku związania powodów wskazanymi postanowieniami abuzywnymi dotyczącymi klauzul przeliczeniowych brak jest umownego mechanizmu salda zobowiązania do CHF jak i określenia sposobu przeliczania świadczenia powodów dokonywanego w złotych. Trudno zaś przyjąć by wolą stron było zawarcie kredytu bez takiego mechanizmu szczególnie, że oprocentowanie kredytu powiązano ze zmienną stopy referencyjnej Libor (§3 ust. umowy (...)). Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Powyższe oznacza z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (por. wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2022 r. I CSK 3200/22).

W uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024r. I CZP 25/22 Sąd Najwyższy również potwierdził, że w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce niewiążącego, abuzywnego postanowienia mowy kredytu indeksowanego lub denominowanego, odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty obcej, zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Prawidłowo więc oceniono skutki abuzywności prowadzące do stwierdzenia nieważności umowy z zastrzeżeniem, że nie chodzi o nieważność o jakiej mowa w art. 58§1 k.c. lecz o brak możliwości uznania, że tak okrojona umowa, która nie odpowiada rzeczywistej woli stron spełnia wymogi z art. 353

1§1 k.c. Nie był także wykluczone uznanie, że umowa zawarta w okolicznościach wskazanych powyżej była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, jednak to ww. regulacja szczególna, dotycząca skutków baraku możliwości potwierdzenia klauzul niedozwolonych, bez których umowa nie może być utrzymania, ma zastosowanie w sprawie.

Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają oparte na art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron ( tak też Sąd Najwyższy w uchwale z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20). Pogląd ten znajduje potwierdzenie także w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, mającej moc zasady prawnej.

Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich sprzeciwia się wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty (por. wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości dnia 11 grudnia 2023 r., C-756/22 Bank Millenium S.A. vs ES, AS). Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia (por. w.w. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r. III CZP 25/22).

Kwestia świadomości nie ma decydującego znaczenia w wypadku realizacji nieważnej umowy Nie ma potrzeby sięgania do treści art. 411pkt 2 k.c. w sytuacji, w której wzbogacony środkami pieniężnymi wypłaconymi przez bank w wykonaniu nieważnej umowy kredytu jest prawnie (a nie moralnie) zobowiązany do jej zwrotu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r. I CSK 3759/22).

Sama okoliczność, że świadczenie spełnione na rzecz pozwanego stanowiło ekonomiczny ekwiwalent usług wykonanych przez pozwaną na rzecz powodów, nie może też zostać uznana za wystarczającą do przyjęcia, że spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2022 r. I CSK 868/22). Jest to o tyle istotne, że pozwana miała możliwość potrącenia wzajemnych wierzytelności. Ponadto na zasady współżycia nie może powoływać się ten , kto sam te zasady narusza (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2000 sygn. V CKN 448/00). Naruszeniem zaś tych zasad był wskazany wyżej sposób ukształtowania umowy kredytowej. Nie bez znaczenia dla oceny braku zasadności zarzutu nadużycia prawa są też odstraszające cele powołanej Dyrektywy.

Roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia staje się wymagalne w dniu, w którym świadczenie powinno być spełnione, gdyby wierzyciel wezwał dłużnika do wykonania zobowiązania w najwcześniej możliwym terminie (art. 455 k.c.). Stan wymagalności roszczenia restytucyjnego (uzasadniający rozpoczęcie stanu opóźnienia w spełnieniu świadczenia, co pociąga za sobą prawo naliczania stosownych odsetek) może jednak w tym wypadku dopiero powstać, gdy konsument, należycie poinformowany o konsekwencjach prawnych, jakie może pociągnąć za sobą usunięcie niedozwolonego postanowienia, odmówi potwierdzenia abuzywnego postanowienia umownego i zakwestionuje względem banku związanie postanowieniami umowy. Odmowa udzielenia przez konsumenta bowiem takiej zgody na postanowienia niedozwolone pociąga za sobą trwałą bezskuteczność (nieważność) niedozwolonego postanowienia. . W wyroku z dnia 7 grudnia 2023 r C‑140/22 ECLI:EU:C:2023:965 Europejski Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego, stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej strony faktu, że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność wspomnianej umowy, a z drugiej – konsekwencji tego uznania nieważności, i po trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną. Jak wynika z orzecznictwa TSUE to od stanowiska konsumenta zależy czy abuzywne postanowienia umowy zostaną utrzymane czy też nie. Jakkolwiek więc nie można żądać sformalizowania oświadczenia kredytobiorcy w toku postępowania sądowego odnośnie do utrzymania skuteczności umowy zawierającej klauzule abuzywne (por. także Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2024 r. II CSKP 296/24) , to jednak Sąd Apelacyjny uznaje, że wymagalność roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia może nastąpić z chwilą doręczenia bankowi jasnego stanowiska w kwestii niemożliwości utrzymania umowy i to w sytuacji gdy konsument jest poinformowany o obowiązku zwrotu wzajemnie świadczonych przez bank kwot w wykonaniu tej umowy. To zaś nie wynika z reklamacji (k 45- 46 ), szczególnie, że żądanie ewentualne z punktu 3 zakładało zanegowanie nieważności umowy a więc powodowie nie wykluczali możliwości utrzymania umowy. Nie wykluczali tego nawet na etapie wniesienia pozwu. Przede wszystkim jednak z reklamacji i z pozwu nie wynikała świadomość obowiązku jednorazowego zwrotu przez powodów kwoty wypłaconej przez bank w wykonaniu nieważnej umowy. Niewątpliwie jednak już treść pisma powodów z dnia 27 maja 2022r. odwołująca się do teorii dwóch kondykcji i negująca możliwość utrzymania umowy w jakiejkolwiek części, stanowiła jednoznaczny wyraz stanowiska powodów o braku możliwości utrzymania umowy , przy jednoczesnym wyrażeniu świadomości obowiązku zwrotu kwoty kapitału . W takim przypadku strona pozwana po doręczeniu tego pisma nie mogła mieć już jakichkolwiek wątpliwości w tym zakresie. Sąd Okręgowy wyznaczył stronie pozwanej termin do oświadczenia się na to stanowisko powodów (k 167). Termin ten upłynął w dniu 22 sierpnia 2022r. (k128); Po tej więc dacie strona pozwana nie mogła mieć już żadnych wątpliwości co do obowiązku zwrotu kwot świadczonych przez powodów i zdaniem Sądu Apelacyjnego jest to data wymagalności obowiązku w oparciu o art. 455 k.c. w zw. z art. 481§1 k.c. Zarzut więc naruszenia przepisów powołanych w apelacji powodów uwzględniono tylko w tej części.

Sąd Apelacyjny ustalił nadto, że powodowie złożyli pismem z dnia 8 maja 2025r oświadczenie o potrąceniu swej wierzytelności z tytułu zwrotu należności ubocznych a następnie z tytułu należności głównej dochodzonej niniejszym pozwem.(oświadczenie z dnia 8 maja 2025r. k.305). Sąd Apelacyjny w tym składzie nie podziela stanowiska powodów, że pismo strony pozwanej z dnia 4 września 2025r. stanowi zarzut potrącenia objęty treścią art. 203

1§3 k.p.c. Zdaniem Sądu Apelacyjnego przepis art. 203

1 k.p.c. może dotyczyć zarzuty procesowego , który ma skutki materialnoprawne podniesionego przez pozwanego, szczególnie , że dług strony pozwanej nie był jeszcze na etapie wniesienia odpowiedzi na pozew wymagalny w rozumieniu treści tego przepisu. Jest to więc zarzut wygaśnięcia długu objętego pozwem wobec oświadczeń strony powodowej. Nawet jednak przy odmiennej koncepcji Sąd Apelacyjny, nawet bez tego zarzutu, powinien uwzględnić skutek materialnoprawny wygaśnięcia długu w aspekcie niesporności faktu złożenia oświadczenia przez powodów o potrąceniu i dojścia tego oświadczenia do strony pozwanej. Sąd Apelacyjny uznaje, że skutki umorzenia długu winny zostać uwzględnione także na tym etapie postępowania. Skutki prawne potrącenia są bowiem równoznaczne ze skutkami zapłaty (spełnienia świadczenia) – por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1998 r. I CKN 892/97. W takim więc wypadku składający oświadczenie o potrąceniu dłużnik (powodowie) powinien być traktowany jak dłużnik spłacający dług. Powodowie dla potrzeb potrącenia stosowali kurs z dnia potrącenia uznając, ze jest to data 8 maja 2025r. faktycznie jednak oświadczenie to było skuteczne z chwilą doręczenia stronie pozwanej oświadczenia o potrąceniu co nastąpiło w dniu 29 maja 2025r. (okoliczność przyznana ). Niewątpliwie jednak ich wolą było w pierwszej kolejności potracenie całości należności ubocznych a w dalszej kolejności należności głównej. Sąd Apelacyjny uznaje, że powodowie jako wierzyciele mogą zadecydować, którą częścią wierzytelności wynikającej ze spełnienia nienależnych świadczeń chce spłacić dług związany ze świadczeniem kredytowym strony pozwanej i mogli oświadczyć, że w pierwszej kolejności przedstawia do potrącenia należności uboczne. Nie jest to też sprzeczne z treścią art. 451§1 k.c. zdanie drugie w zw. z art. 503 k.c. Do potrącenia może być przedstawiona wierzytelność, która jest wymagalna i może być dochodzona przed sądem. W konsekwencji w pierwszej kolejności dług powodów względem pozwanej powinien być spłacony przysługującymi powodom należnościami ubocznymi. Takie też oświadczenie złożyli powodowie. Oświadczenie o potraceniu ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. (art. 499 zdanie drugie k.c.). W tym jednak wypadku oświadczenie o potrąceniu dotarło do strony pozwanej zanim powodowie zostali wezwani przez pozwaną do zwrotu kapitału. W takim przypadku skutek potrącenia tj skutek zapłaty nastąpił z momentem dojścia do strony pozwanej oświadczenia o potrąceniu w dniu 29 maja 2025r W tej dacie wierzytelność strony pozwanej nie mogła być przedawniona przy wskazanej przez Sąd Apelacyjny daty wymagalności. Niezależnie od tego Sąd Apelacyjny uznaje, że nawet przy ewentualnym upływie przedawnienia roszczenia strony pozwanej brak byłoby podstaw do uznania jego skutków albowiem wymagałyby tego względy słuszności (art. 117

1§1 i 2 k.c.). W chwili bowiem wniesienia pozwu dominujące było stanowisko, że konsument może wyrazić swą zgodę na niedozwolone postanowienie zarówno w toku sporu przed sądem, jak i pozasądowo, jednakże w obu przypadkach będzie to skuteczne tylko wtedy, gdy został wyczerpująco poinformowany o konsekwencjach prawnych, jakie może pociągnąć za sobą definitywna nieskuteczność (nieważność) tego postanowienia. Tak też przyjmował Sąd Okręgowy pouczając powodów o skutkach nieważności umowy na rozprawie w dniu 17 listopada 2022r.

Powodowie mogli potrącić własną wymagalną wierzytelność z wierzytelnością strony pozwanej, która jeszcze nie była zaskarżalna. Termin spełnienia świadczenia zastrzeżony jest na korzyść dłużnika i może on spełnić zobowiązanie przed terminem zapłaty. Powodowie mieli wymagalną własną wierzytelność i mogli nią spłacić dług przed terminem spłaty własnego długi (por. Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2005 r. III CK 90/05. Zapłata więc przez powodów długu z tytułu zwrotu kwoty kapitału nastąpiła w dacie dojścia do strony pozwanej oświadczenia o potrąceniu. Sąd Apelacyjny uznaje więc, że potrącenie w pierwszej kolejności doprowadziło do umorzenia wierzytelności powodów z tytułu skapitalizowanych odsetek. Powodowie wyrazili jednoznacznie wolę umorzenia długu naliczonych do chwili umorzenia, którą blednie określili na datę 8 maja 2025r. Wysokość odsetek za opóźnienie nie była w inny sposób określona, stąd zastosowanie miał art. 359§2 k.c. Odsetki ustawowe za opóźnienie liczone od kwoty 11.636,26 zł od dnia 23sierpnia 2022r. do chwili umorzenia długu tj do dnia 29 maja 2025r. wynoszą 3.744,57 zł. Odsetki ustawowe za opóźnienie liczone od kwoty 36.494,38 CHF od dnia 23 sierpnia 2022r. do dnia 29 maja 2025r. wynoszą 11 743,93 CHF , co stanowi równowartość kwoty 53.200 zł Co do zasady wartość waluty obcej określa się według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia wymagalności roszczenia. Jeżeli jednak dłużnik, tak jak w tym przypadku, opóźnia się ze spełnieniem świadczenia, wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia w walucie polskiej według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia, w którym zapłata jest dokonywana. Tak też żądali powodowie błędnie jednak dokonując przeliczenia na dzień 8 maja 2025r. w sytuacji gdy chwilą spełnienia świadczenia przez dłużnika tj przez pozwaną była data 29 maja 2025r. w której nastąpił skutek potrącenia. W tej dacie kurs CHF wynosił 4,5300 PLN Umorzeniu więc podlegały należności uboczne odpowiadające sumie 56.944,57 zł ( 3.744,57 zł.+ 11 743,93 CHF x 4,53PLN ), co oznacza, że dług względem strony pozwanej z tytułu zwrotu kapitału umorzył się do kwoty 327 055,43 zł (384.000 - 56.944,57 zł). W dalszej kolejności skutki potrącenia dotyczyły należności głównej w złotych polskich objętej zaskarżony wyrokiem tj kwoty 11.636,26 zł, co zmniejszyło dług powodów względem strony pozwanej do kwoty 315.419,17zł. Kwota ta odpowiadała równowartości 69.628,96 CHF. Kwota ta jest niższa niż zasądzona w punktach 1 lit. i 1 lit. b zaskarżonego wyroku suma należności głównych 177 585,30 wyrażonej w walucie obcej ( (36.494,38 CHF + 141.090,92 CHF). Z uwagi na treść art. 498§2 k.c. nieumorzona więc pozostała kwota 107.956,34 CHF przysługująca powódce. Powodowie nie wskazywali proporcjonalnego przedstawienia do potrącenia należności głównych dochodzonych w niniejszej sprawie lecz odwoływali się pozwu a ten w pierwszej kolejności wskazywał wierzytelności powoda. Jego więc wierzytelność w skutek potrącenia została umorzona w całości. Zasądzeniu wiec powinna zostać jedynie pozostała część wierzytelności powódki z tytułu należności głównej tj 107.956,34 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 30 maja 2025r. tj następnego po dacie umorzenia należności ubocznych za okres wcześniejszy.

Wobec powyższego na podstawie art. 386§1 k.p.c. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok zasądzając wskazaną kwotę 107.956,34 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie i oddalając powództwo w części dalej idącej.

Sąd Apelacyjny uznał jednak, że pomimo częściowego oddalenia powództwa brak jest podstaw do zmiany rozstrzygnięcia o kosztach procesu albowiem powódka jest wygrywającym sprawę, w sytuacji gdy zmiana wyroku była skutkiem zaspokojenia roszczenia przez pozwaną w toku procesu i to na skutek działania samej powódki. Jak wyżej wskazano potrącenie ma bowiem również skutek płatniczy .

Dalej idącą apelację strony pozwanej oddalono na podstawie art. 385 k.p.c.

Pomimo częściowego uwzględnienia zarzutów powodów ich apelację oddalono w całości wobec umorzenia w całości długu z tytułu należności ubocznych za okres od dnia wymagalności do daty skutku potrącenia.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie 1art. 98§1,§1

1 i §3 k.p.c. w zw. z art.100 k.p.c. i art. 391§1 k.p.c. przy zastosowaniu §2 pkt 6 i odpowiednio §2 pkt 7 oraz §10 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2023.1935 t.j.) a także przy uwzględnieniu, że powodowie są stroną wygrywającą w odniesieniu do apelacji strony pozwanej wobec zaspokojenia długu w toku procesu, ale jednocześnie są przegrywającymi w odniesienie do apelacji strony pozwanej. Przy zasądzeniu kosztów uwzględniono także materialne współuczestnictwo powodów oraz podzielność świadczenia (por. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2023 r. III CZP 54/23).