Leasingobiorca musi zapłacić raty, bo sąd oddalił jego apelację

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 czerwca 2021 r., sygn. akt VII GC 138/20 Sąd Okręgowy w Kielcach uwzględnił powództwo w całości zasądzając od strony pozwanej (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. na rzecz strony powodowej Syndyka masy upadłości (...) sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w K. kwotę 2.183.250 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie i kosztami procesu.

Sąd Okręgowy uznał w całości za uzasadnione roszczenie o zapłacenie rat, wynikających z umowy leasingowej. Nie uwzględnił zarzutu, że strona pozwana (leasingobiorca) zwalniała się z obowiązku uiszczania kolejnych rat leasingowych, ponieważ na podstawie porozumieniu z 18.09.2014 r. regulowała należności leasingodawcy (...) sp. z o.o.) wobec jego kontrahentów.

Apelację o tego wyroku złożyła strona pozwana, wnosząc o zmianę wyroku przez oddalenie powództwa ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zarzuty apelacji dotyczyły nieuwzględnienia kwot pieniężnych uiszczonych przez stronę pozwaną kontrahentom (...) sp. z o.o., co wg apelującej zwolniło ją z zobowiązań z tytułu rat leasingowych.

Strona powodowa w odpowiedzi na apelację wniosła o jej oddalenie i zasądzenie od strony powodowej kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny uznał, że apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd Apelacyjny przyjął ustalenia dokonane przez Sąd Okręgowy za swoje i podzielił wyjaśnienia podstawy prawnej dokonane przez ten Sąd (art. 391

1 § 4 k.p.c.).

Sąd Apelacyjny nie podzielił zarzutu naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 303 k.p.c., polegającego na przesłuchaniu stron na piśmie. Sąd Okręgowy na rozprawie 23 listopada 2020 r. (k. 415) dopuścił dowód z przesłuchania stron, w imieniu których mieli zostać przesłuchani w charakterze strony powodowej Syndyk M. F. oraz za stronę pozwaną Prezes Zarządu D. S., na okoliczność treści ustaleń pomiędzy pozwaną spółką a (...) sp. z o.o. w zakresie sposobu spłacania zobowiązań, w związku z płatnościami dokonywanymi przez stronę pozwaną wobec kontrahentów (...) sp. z o.o.. Sąd zobowiązał strony do przedłożenia listy pytań, co oznaczało, że postanowił odebrać zeznania stron na piśmie w trybie art. 271

(

1) k.p.c., w związku z art. 304 zd. 3 k.p.c. Strona pozwana nie zgłosiła zastrzeżenia w trybie art. 162 § 1 k.p.c. Przedłożyła natomiast w piśmie z 39.11.2020 r. listę pytań do przedstawicieli obu stron (k. 422), na które D. S. udzieliła odpowiedzi w piśmie 30.12.2020 r. (k. 450). D. S. i M. F. zostali pouczeni o treści art. 304 k.p.c. (k. 428- 429). Odnosząc się do trybu, w którym strony zostały przesłuchane, zauważyć trzeba, że M. S. w tezie 2 do art. 304 (Kodeks postępowania cywilnego; Komentarz pod redakcją M. M. (tom. 1, wydanie 4, W-wa 2021, str. 990) krytycznie odniosła się do możliwości odebrania zeznań stron w formie pisemnej. Przytoczone argumenty nie są jednak przekonywujące i nie mogą stanowić przeszkody do odpowiedniego stosowania przepisów o świadkach. Rozważania komentatora o sposobie rozumienia pojęcia „przesłuchania” nie wykluczają możliwości przesłuchania w formie pisemnej. Zaś sama wykładnia art. 505

(

25) § 2 k.p.c. prowadzi do innego wniosku, niż przedstawionego w komentarzu, a mianowicie, że to w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń dowód z przesłuchania stron co do zasady odbywa się w formie pisemnej. Wymusza to bowiem art. 9 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 861/2007 z dnia 11 lipca 2007 r. ustanawiającego europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących przesłuchania świadków pozwala na przesłuchanie stron w formie pisemnej. Na marginesie należało jedynie zauważyć, że nawet gdyby doszło do naruszenia przepisów o przesłuchaniu stron, to nie miałoby to znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ zeznanie strony pozwanej nie przyniosło z odpowiedzi na zasadniczy problem istniejący w tej sprawie. Problem ten został omówiony w dalszej części uzasadnienia.

Zasadniczym argumentem strony pozwanej za oddaleniem powództwa było twierdzenie, że w inny sposób uregulowała ona swoje zobowiązania wobec (...) sp. z o.o., wynikające z rat leasingowych. Schemat działania był według strony pozwanej następujący:

(...) sp. z o.o. zawarła ze stroną pozwaną w dniu 23.08.2014 r. na okres 15 lat umowę leasingową, której przedmiotem była nieruchomość w W. zabudowana obiektem hotelowym (...) sp. z o.o.. Strona pozwana zobowiązała się do korzystania z przedmiotu leasingu w sposób zgodny z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem oraz do uiszczania rat leasingowych, które dochodzone są w niniejszym postępowaniu.

Te same spółki w dniu 18.09.2014 r. zawarły porozumienie (k. 384), z którego treści wynikało, że obiekt hotelowy został przekazany stronie pozwanej do korzystania i pobierania pożytków w zamian za raty leasingowe. Wspomniano, że przyczyną zawarcia umowy leasingowej była trudna sytuacja finansowa (...) sp. z o.o. i problemy z bieżącym regulowaniem zobowiązań. Strony porozumienia stwierdziły, że (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością będzie na bieżąco realizowała spoczywające na (...) sp. z o.o., wymagalne zobowiązania finansowe, a w zamian zostanie zwolniona ze zobowiązań wynikających z umowy leasingowej. W § 3 porozumienia postanowiono, że jego strony są zobowiązane do pozostawania w stałym kontakcie oraz do bieżącego przekazywania sobie nawzajem wszelkich informacji i dokumentów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania porozumienia.

Schemat ten został podważony po ogłoszeniu upadłości leasingodawcy i wystąpieniu przez Syndyka z powództwem o nieuiszczone raty leasingowe.

W odpowiedzi na pozew strona pozwana nie przedstawiła rozliczenia kwot, które uiściła kontrahentom (...) sp. z o.o.. Zamiast tego zażądała, aby to pozwany Syndyk wskazał, które z płatności zostały zaliczone na zaspokojenie konkretnych rat leasingowych.

Strona powodowa stwierdziła, że nie posiada dokumentacji, z której wynikałoby, że jakakolwiek spłacona należność wobec osoby trzeciej została zaliczona na spłatę którejkolwiek z rat leasingowych. Poza tym (...) sp. z o.o. po oddaniu nieruchomości w leasing nie prowadziła działalności, która uzasadniałaby korzystanie z usług kontrahentów, którym strona pozwana przekazywała określone kwoty. Zdaniem strony powodowej, istnieje przypuszczenie, że strona pozwana płaciła kontrahentom (...) sp. z o.o. za media i usługi potrzebne do funkcjonowania wylizingowanego (...) sp. z o.o., a porozumienie zostało zawarte w istocie po to, aby zaoszczędzić na kosztach leasingu, stwarzając pozór podstawy prawnej. W związku z tym pozwem, objęto raty za miesiące od grudnia 2015 r. do listopada 2018 r.

Zauważyć przy tym należy, że strona pozwana nie podniosła zarzutu potrącenia, a przynajmniej nie został on sformułowany w taki sposób, by mógł za taki zostać uznany. Z tych względów apelacji nie można rozpatrywać w kategorii naruszenia art. 498 k.c.

Strona pozwana podniosła, że w inny sposób, niż przez przelew należności ratalnej na rachunek bankowy spółki (...) sp. z o.o., pokrywała własne należności wynikające z umowy leasingowej. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał na niej. Strona pozwana temu ciężarowi nie sprostała. Przede wszystkim powinna była wykazać przyczynę gospodarczą zawarcia porozumienia z 18.09.2014 r. W polskim prawie obowiązuje zasada kauzalności stosunków obligacyjnych. Wyjątkiem są zobowiązania abstrakcyjne, których powstanie reguluje każdorazowo ustawa. Porozumienie nie należało do kategorii stosunków abstrakcyjnych, w związku z tym zadaniem strony pozwanej, wywodzącej z treści porozumienia korzystne dla siebie skutki prawne, było wykazanie, jaka była rzeczywista przyczyna gospodarcza zawarcia porozumienia, a następnie w jaki sposób porozumienie było realizowane. Zdaniem Sądu Apelacyjnego przyczyna gospodarcza nie została wykazana. Nie wykazują jej postanowienia § 1 i 2 porozumienia, o treści:

„§ 1.1. Z uwagi na aktualną sytuację w branży hotelarskiej, (...) sp. z o.o. – prowadząca dotychczas hotel (...) z siedzibą w W. (zwany dalej „Hotelem”) – znalazła się w trudnej sytuacji finansowej i ma problemy z bieżącym regulowaniem zobowiązań, wobec czego nie ma możliwości i nie jest zainteresowana prowadzeniem Hotelu.

2. (...)wyraziło wolę prowadzenia Hotelu.

3. Wobec powyższego w dniu 23 sierpnia 2014 Strony zawarły umowę leasingu, na podstawie którego (...) sp. z o.o. oddała (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w leasing do korzystania i pobierania pożytków, a w umowie ustalono ryczałtowy miesięczny czynsz leasingowy.

§ 2.1 Z uwagi na trudną sytuację finansową (...) sp. z o.o., która jest istotnym problemem w kontekście nieprzerwanego i niezakłóconego wykonywania wspomnianej umowy leasingu, tj. zapewnienia (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością korzystania z Hotelu, strony ustalają, ze (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością będzie na bieżąco w imieniu (...)realizowała spoczywające na niej, a wymagalne zobowiązania finansowe.”

Zacytowane powyżej, enigmatyczne zapisy o trudnościach finansowych spółki (...) sp. z o.o., które miałyby się przekładać na możliwość prowadzenia przez (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością hotelu, niczego nie wyjaśniły i nie podały prawdziwej przyczyny gospodarczej zawarcia porozumienia. Przesłuchani na wniosek strony pozwanej świadkowie i Prezes Zarządu strony pozwanej, która zresztą w 2014 r. nie piastowała tej funkcji, również nie potrafili odpowiedzieć na pytanie, dlaczego (...) sp. z o.o. zgodziła się na zawarcie porozumienia o takiej treści, skoro na skutek umowy leasingowej spółka (...) sp. z o.o. przestała prowadzić Hotel. Wszystkie przesłuchane osoby odwoływały się do trudności finansowych spółki (...) sp. z o.o.. Tymczasem właśnie dlatego, że (...) sp. z o.o. borykała się z takim trudnościami, przekazała hotel w leasing stronie pozwanej w zamian za ratalny czynsz leasingowy. Z otrzymywanych sum ratalnych powinna była spłacać swoje zobowiązania. Jeśli strony porozumienia przyjęły inne rozwiązanie, to powinny były to wyjaśnić i udokumentować, czego nie uczyniły. Wspólny obowiązek dokumentowania rozliczeń wynika wprost z treści § 3 porozumienia. Można wyobrazić sobie, że w krótkim okresie czasu (...) sp. z o.o. nie mogła zwolnić się z umów o dostawy mediów i usług, a (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie mogła płynnie wejść na jej miejsce. Uzasadniałoby to w krótkim okresie czasu stosowania systemu refinansowania: np. wg schematu (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością korzysta z mediów i za nie sama płaci, chociaż formalnie stroną umowy z dostawcą mediów pozostaje (...) sp. z o.o.. Przy takim scenariuszu nie zwalniało to (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością od płacenia rat leasingowych. W rezultacie w oparciu o materiał przedstawiony przez stronę pozwaną należało przyjąć, że strony zawarły porozumienie pozbawione podstawy gospodarczej. Dalej idącym wnioskiem, ale niewykazanym w tej sprawie, byłoby postawienie tezy, że porozumienie miało stworzyć wrażenie, że rozliczenia dokonywane przez strony są korzystne dla (...) sp. z o.o., chociaż w żaden sposób tej korzyści nie można się było dopatrzeć.

Niewykazanie przez stronę pozwaną gospodarczej przyczyny zawarcia porozumienia uniemożliwiało skuteczne powołanie się na nie przy próbie wykazania, że strona pozwana w inny sposób spłaciła zadłużenie. Skoro zaś strona pozwana nie podniosła zarzutu potrącenia każdej z kwot, którą uiściła za stronę powodową, to nie doszło do umorzenia świadczeń dochodzonych w pozwie.

Również przy założeniu, że porozumienie zostało oparte na rzeczywistej, a nie fikcyjnej przyczynie gospodarczej, stanowiska strony pozwanej nie można było uwzględnić. Wbrew postanowieniom porozumienia jego strony nie prowadziły dokumentacji księgowej, z której wynikałaby zgoda (...) sp. z o.o. na zaliczenie każdej wpłaty dokonanej przez stronę pozwaną na rzecz osoby trzeciej na poczet konkretnej raty leasingowej. Niewystarczającym jest dołączenie do odpowiedzi na pozew oraz pisma procesowego z 27.05.2020 r. (k. 203) obszernej dokumentacji o różnej mocy dowodowej. Przy czym żadnej wartości nie posiadają tzw. „Dowody wypłaty”, niepotwierdzone przez żadną osobę. Abstrahując jednak od wartości dowodowej poszczególnych dokumentów, to podkreślenia wymagało, że to na stronie pozwanej, a nie na Sądzie lub stronie powodowej spoczywał ciężar wykazania, iż konkretna kwota została przelana w uzgodnieniu ze (...) sp. z o.o. i zaliczona na poczet konkretnej raty leasingowej. Strona pozwana tego obowiązku nie wykonała.

Mając to na uwadze, należało uznać apelację za bezzasadną i oddalić ją na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 oraz art. 99 k.p.c. zgodnie z zasada odpowiedzialności za wynik sprawy. Na koszty te złożyło się wynagrodzenie radcy prawnego strony powodowej wynikające z norm przepisanych.

SSA Rafał Dzyr