Kredyt we frankach z 2005 r. wytrzymał zarzut nieważności. Sąd oddalił powództwo kredytobiorców

Powodowie J. J. i M. J. domagali się zasądzenia od pozwanego (...) w W. kwoty 225.981,47 zł oraz kwoty 30.150,33 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 8 kwietnia 2022r. podając, że żądanie ma swoje źródło w nieważności umowy nr (...) kredytu hipotecznego w walucie wymienialnej zawartej w dniu 11 października 2005r. pomiędzy powodami a (...) w W., którego następca prawnym jest (...) w W.. Nadto wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Pozwany (...) w W. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powodów solidarnie na rzecz pozwanego kosztów procesu. Zaprzeczył aby umowa była nieważna i aby zawierała klauzule abuzywne. Powodowie sami wybrali kredyt w CHF, nie byli namawiani do jego zawarcia, byli poinformowani o ryzyku kursowym, zaprezentowano im symulacje obrazujące skutki ryzyka, a wbrew twierdzeniom pozwu mogli indywidualnie negocjować warunki wypłaty i spłaty kredytu. Wysokość kursów waluty CHF ustalana przez bank odpowiadała kursom rynkowym i nie naruszały dobrych obyczajów.

W piśmie procesowym z dnia 13 marca 2023r. pozwany zgłosił zarzut zatrzymania świadczenia w wysokości 199.220,32 zł. Wskazał, że realizacja prawa zatrzymania nastąpiła poprzez złożenie przez bank oświadczeń o charakterze materialnoprawnym w dniu 22 lutego 2023r., które zostały doręczone powodom w dniu 28 lutego 2023r. Nadto podał, że zarzut ten ma charakter ewentualny, tj. wyłącznie na wypadek uwzględnienia zarzutu nieważności umowy kredytu i prawomocnego zasądzenia na rzecz powodów dochodzonych świadczeń pieniężnych.

Powodowie oświadczyli, że zgłoszony zarzut zatrzymania nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż został zgłoszony jako zarzut ewentualny, a nadto pozwany dysponuje środkami pieniężnymi pochodzącymi od powodów przewyższającymi kwotę udzielonego kredytu i w razie uwzględnienia powództwa może zgłosić zarzut potrącenia.

Sąd ustalił, co następuje:

W dniu 3 października 2005r. powodowie złożyli w (...) w W. wniosek kredytowy o udzielenie kredytu w walucie CHF na okres 240 miesięcy z przeznaczeniem na nabycie działek budowalnych w G. przy ulicy (...). dowód: wniosek kredytowy k. 196 - 197

Przed złożeniem wniosku kredytowego powód J. J. złożył oświadczenie z treści, którego wynika, że przedstawiono mu ofertę kredytu hipotecznego w złotych i w walucie wymienialnej. Po zapoznaniu się z tą ofertą zdecydował, że dokonuje wyboru oferty kredytu w walucie wymienialnej mając pełną świadomość, iż w okresie obowiązywania umowy kredytu może nastąpić wzrost kursu waluty, co spowoduje podwyższenie kwoty kredytu przypadających do spłaty określonych w złotych. Nadto potwierdził otrzymanie informacji o kosztach obsługi kredytu w przypadku niekorzystnej zmiany kursu waluty. dowód: oświadczenie k. 221

W dniu 11 października 2005r. powodowie zawarli z (...) w W. umowę nr (...) kredytu hipotecznego w walucie wymienialnej, w której jako kwotę kredytu wskazano 40.409,00 CHF. Bank udzielił kredytu na okres od dnia zawarcia umowy do 10 października 2025r., tj. 240 miesięcy. Kredyt przeznaczony był na zakup dwóch nieruchomości niezabudowanych położonych w G., dla których Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadzi księgi wieczyste o numerach KW (...) i (...) ( § (...) umowy).

Od kwoty udzielonego kredytu bank pobrał jednorazowo prowizję przygotowawczą w wysokości 242,45 CHF. Kredyt został uruchomiony jednorazowo, bezgotówkowo na rzecz zbywcy nieruchomości Urzędu Miejskiego w G. (§ 2 umowy).

Oprocentowanie kredytu wynosiło w dniu zawarcia umowy 2,30 % w stosunku rocznym. Oprocentowanie było zmienne i ustalane było w oparciu o stawkę referencyjną 3M LIBOR, zaokrągloną, do czwartego miejsca po przecinku, obowiązującą banku w dniu podpisania umowy kredytu, a w okresie kredytowania - w pierwszym dniu kolejnego okresu stabilizacji oprocentowania oraz przy uwzględnieniu marży banku w wysokości 1,5 punktu procentowego (pp.). Pierwsza zmiana oprocentowania miała nastąpić po upływie 3 miesiąca od podpisania umowy. Każda następna zmiana oprocentowania miała nastąpić po upływie 3 miesięcy od poprzedniej zmiany. Zmiana oprocentowania nie stanowiła zmiany warunków umowy. O zmianie oprocentowania bank zawiadamiał kredytobiorcę pisemnie ( § 3 umowy).

Kredyt wraz z odsetkami miał zostać spłacony w 240 ratach kapitałowo - odsetkowych, licząc od pierwszego terminu spłaty raty kapitałowo - odsetkowej. Spłata kredytu następowała w formie obciążenia należną kwotą kredytu i odsetkami w terminach płatności, konta osobistego (...) prowadzonego w (...) Kredyt miał być spłacany w PLN (§ 4 umowy).

Obowiązkowe zabezpieczenie spłaty kredytu stanowiła hipoteka kaucyjna do kwoty 150 % wpisana na pierwszym miejscu na rzecz banku na nieruchomości stanowiącej przedmiot kredytowania. (§ 6 umowy).

Powodowie złożyli oświadczenie o ustanowieniu hipoteki kaucyjnej do kwoty 60.613,50 CHF. dowód: oświadczenie k. 348

Do czasu przedłożenia przez kredytobiorcę w banku odpisu księgi wieczystej zawierającej prawomocny wpis hipoteki zabezpieczenie tymczasowe stanowiło ubezpieczenie kredytu w (...) oraz weksel własny in blanco kredytobiorcy wraz z deklaracją wekslową ( § 6 umowy).

W sprawach nieuregulowanych do umowy miał zastosowanie między innymi Regulamin kredytowania osób fizycznych w zakresie produktów hipotecznych, którego otrzymanie kredytobiorcy potwierdzili w umowie (§ 15 umowy). dowód: umowa nr (...) k. 202 - 205

Zgodnie z § 39 Regulaminu kredyty w walutach wymienialnych uruchamiane są w złotych, przy zastosowaniu kursu kupna, według kursów walut obowiązujących w banku w momencie wypłaty. Kredyty w walutach wymienialnych spłacane są:

1. w złotych, przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty, według kursów walut obowiązujących w banku w momencie spłaty, lub

2. w walucie, w której zostały udzielone, stosownie do ustaleń zawartych w umowie kredytu.

Odsetki, prowizje oraz opłaty naliczane są w walucie kredytu i podlegają spłacie w walucie kredytu lub w złotych, przy zastosowaniu kursów sprzedaży walut obowiązujących w banku w momencie spłaty (§ 40 Regulaminu). W umowie kredytu uregulowano mechanizm przewalutowania kredytu umożliwiający powodom odejście od waluty CHF. (§ 41 Regulaminu). dowód: Regulamin k. 207 - 219

Kredyt udzielony powodom został oddany do dyspozycji powodów we frankach szwajcarskich na prowadzony przez bank dedykowany rachunek w walucie kredytu, tj. w CHF o numerze (...). dowód: historia rachunku klienta k. 236

W dniu 6 czerwca 2007r. powodowie zwrócili się do Banku z wnioskiem o obniżenie marży z standardowej wysokości 2 % na wnioskowaną 1,30 % oraz zniesienie opłaty za przewalutowanie na walutę wymienialną. dowód: wniosek k. 336

Decyzją nr (...) z dnia 12 czerwca 2007r. pozwany wyraził zgodę na obniżenie wysokości marzy do 1,3 %, jak również na odstąpienie od pobierania prowizji za zmianę waluty na walutę wymienialną. dowód: decyzja k. 337

Aneksem nr (...) z dnia 12 czerwca 2007r. strony zwiększyły kwotę kredytu do 85.159,74 CHF. Powodowie zobowiązali się również do ustanowienia zabezpieczenia w formie hipoteki zwykłej łącznej w kwocie 85.159,74 CHF oraz hipoteki kaucyjnej łącznej do kwoty 42.579,87 CHF. dowód: Aneks nr (...) k. 339 – 343, oświadczenie k. 349

Aneksem nr (...) z dnia 31 stycznia 2019r. pozwany umożliwił powodom dokonanie spłaty kredytu w walucie CHF. dowód: Aneks nr (...) k.345 – 346

Kredyt został w całości spłacony przez powodów w dniu 17 maja 2019r.

Opisany wyżej stan faktyczny ustalono na podstawie przywołanych dowodów z dokumentów i w części zeznań powodów. Zeznania powodów Sąd uznał za niewiarygodne w części w jakiej dotyczyły one udzielonych powodom przed zawarciem umowy informacji i możliwości wypłaty i spłaty kredytu bezpośrednio w CHF. Wywody powodów są w tej części całkowicie sprzeczne z przedstawionymi dokumentami i treścią umowy. W tej sytuacji Sąd nie dał wiary powodom w zakresie w jakim ich zeznania nie pokrywają się z treścią przedstawionych dokumentów. Na podstawie art. 235

2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. Sąd pominął wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka B. G. oraz wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego zakresu bankowości, albowiem wnioski te nie zmierzały do ustalenia istotnych elementów stanu faktycznego i nie miałyby znaczenia dla oceny żądania powodów, a ich przeprowadzenie spowodowałoby jedynie zbędną zwłokę w rozpoznaniu sprawy.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Dla oceny zasadności żądań powodów niezbędne jest zbadanie zawartych umów pod kątem ich ważności w świetle art. 58 § 1 k.c., 58 § 2 k.c., 385

1

§ 1 k.c.

W ocenie powodów umowa jest nieważna m.in. dlatego, że nie spełnia wymogów określonych w art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Prawo bankowe, w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia spornej umowy.

Zgodnie z treścią art. 58 § 1 k.c. nieważna jest czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, że na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, że bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana (art. 58 § 3 k.c.). Czynność prawna jest sprzeczna z ustawą, gdy jej treść jest formalnie i materialnie niezgodna z bezwzględnie obowiązującym przepisem prawa. Niewątpliwie nieważność czynności prawnej może wynikać nie tylko z wyraźnej dyspozycji przepisu, ale także z natury zobowiązania.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Prawo bankowe, w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia spornej umowy pomiędzy powodami a pozwanym (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665), przez umowę kredytu bankowego bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. W przepisie tym należy poszukiwać elementów konstrukcyjnych umowy kredytu bankowego. Należą do nich: zobowiązanie banku do wydania kredytobiorcy określonej sumy pieniężnej oraz zobowiązanie kredytobiorcy do zwrotu wykorzystanej sumy kredytu i zapłacenia odsetek kapitałowych. Są to elementy przedmiotowo istotne dla tego typu stosunku prawnego. Zawarcie ich w umowie warunkuje jej ważność (por. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016/11/134).

W myśl art. 69 ust. 2 Prawa bankowego, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności:

1) strony umowy,

2) kwotę i walutę kredytu,

3) cel, na który kredyt został udzielony,

4) zasady i termin spłaty kredytu,

5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany,

6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu,

7) zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu,

8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych,

9) wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje,

10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

W stanie prawnym obowiązującym w dacie zawarcia spornej umowy możliwym było konstruowanie umów kredytu indeksowanego kursem waluty obcej. Podstawę zawarcia tej umowy stanowił art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2002r. Prawo dewizowe (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 679 z późn. zm.) w zw. z art. 358 § 2 k.c., a także ustawa Prawo bankowe. Ten typ umowy został wypracowany w oparciu o zasadę swobody umów, a następnie usankcjonowany ustawowo – ustawą z dnia 29 lipca 2011r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe wprowadzono art. 69 ust. 2 pkt 4a wprost przewidujący umowy o kredyty walutowe denominowane i indeksowane do waluty innej niż waluta polska, o ile taka umowa wskazuje szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego wyliczana jest w szczególności kwota kredytu, wysokość transz i rat kapitałowo-odsetkowych, oraz zasady przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu na walutę obcą. Nadto zmiana ustawy Prawo bankowe dokonana ustawą antyspreadową poprzez dodanie do art. 69 ustępu 3 spowodowała, że w przypadku umowy o kredyt indeksowany lub denominowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie. Przy czym w tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku. Do czasu wejścia w życie wskazanej wyżej nowelizacji kredytobiorca nie mógł dokonywać spłat w walucie, do której kredyt był indeksowany lub w której był denominowany, chyba że przewidywała to umowa stron. Należy zaznaczyć, że opisane wyżej zmiany nie oznaczają, iż umowy kredytów indeksowanych lub denominowanych do waluty obcej, które zostały zawarte przed dniem 26 sierpnia 2011r., są nieważne ex lege, co zostało wyczerpująco objaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyroki SN z dnia 11 grudnia 2019r., V CSK 382/18; z dnia 1 marca 2017r., IV CSK 285/16; z dnia 22 stycznia 2016r., I CSK 1049/14).

W umowie łączącej strony zostały wymienione wszystkie obligatoryjne jej elementy. Strony określiły kwotę i walutę kredytu (40.409,00 CHF - § 1 ust. 1 umowy), przeznaczenie kredytu (sfinansowanie zakupu dwóch nieruchomości niezabudowanych położonych w G. przy ulicy (...) - § 1 ust. 1 i 3 umowy), okres kredytowania (do 10 października 2025r. - § 1 ust. 2 umowy), wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany (§ 3 umowy) oraz opłaty związane z udzieleniem kredytu (§ 2 ust. 1 umowy). W sprawach nieuregulowanych w umowie zastosowanie miał Regulamin kredytowania osób fizycznych w zakresie produktów hipotecznych, którego otrzymanie powodowie potwierdzili w umowie. W § 39 Regulaminu określono zasady uruchomienia i spłaty kredytu. Wprowadzenie do umowy kredytu bankowego postanowień dotyczących przeliczania kwoty kredytu mieści się w granicach swobody umów i nie stanowi naruszenia art. 69 Prawa bankowego. Postanowienia umowy lub regulaminu odnoszące się do przeliczania kwoty kredytu i rat kapitałowo odsetkowych z CHF na PLN nie sprawiają, że świadczenia stron umowy kredytu pozostają nieoznaczone, skoro kwota kredytu została określona dokładnie w CHF, raty kapitałowo-odsetkowe zostały wyrażone w CHF i w umowie wpisano zasady zwrotu kredytu, w tym wysokość oprocentowania, w oparciu o które ustalano wysokość rat kapitałowo-odsetkowych.

Sporna umowa jest umową o kredyt denominowany do CHF w rozumieniu art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust 3 ustawy prawo bankowe. Istotą umów denominowanych do waluty obcej jest wyrażenie kwoty zobowiązania w walucie obcej i jej następcze przeliczenie na złote polskie (lub inną walutę). Kwota kredytu została wyrażona w umowie w walucie CHF. Została wypłacona w złotówkach - stosownie do § 39 ust. 1 Regulaminu. Spłata rat kapitałowo-odsetkowych także miała następować w złotych polskich stosownie do § 39 ust. 2 Regulaminu. We frankach szwajcarskich wyrażono wysokość hipotek stanowiących zabezpieczenie spłaty kredytu. Z umowy wynika również, że zmienne oprocentowanie kredytu miało być obliczane na podstawie wskaźnika LIBOR 3M właściwego dla franków szwajcarskich. Zatem zgodną wolą stron było określenie kwoty kredytu w walucie obcej, a konkretnie w CHF. Frank szwajcarski był zatem walutą kredytu, a nie, miernikiem wartości. Sporna umowa wbrew twierdzeniom powodów nie zawiera żadnych klauzul indeksacyjnych, waloryzacyjnych ani denominacyjnych.

Zgodnie z § 39.1. Regulaminu kredyty w walutach wymienialnych uruchamiane są w złotych, przy zastosowaniu kursu kupna, według walut obowiązujących w banku w momencie wypłaty. Wypłata w sytuacji powodów miała co prawda nastąpić w PLN, gdyż kredyt był przeznaczony na zakupu nieruchomości w kraju po cenie określonej w PLN, jednakże nie ma to znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż powodowie od momentu zawarcia umowy znali wysokość przyznanego kredytu w CHF. Powodowie zeznali, że we wniosku kredytowym wnioskowali o udzielnie kredytu w wysokości 100.000 zł, zaś wypłacono im kwotę 120.000 zł co świadczy o tym, że kurs CHF, po którym uruchomiono kredyt był dla powodów korzystniejszy aniżeli ten, który obowiązywał w chwili złożenia wniosku kredytowego. Co prawda wypłata środków z kredytu należy do sfery wykonania umowy i jako taka zgodnie z aktualnie przyjętym orzecznictwem nie powinna być przedmiotem oceny przy ustalaniu nieważności umowy, niemniej w realiach niniejszej sprawy opieranie zarzutu nieważności wyłącznie na powoływaniu się na brak oznaczenia kursu przeliczeniowego dla wypłaty zobowiązania banku, w sytuacji gdy przeliczenie to nastąpiło po kursie bardziej dla powodów korzystnym i to w sytuacji kiedy wysokości tej wypłaty powodowie przez 18 lat nie kwestionowali, stanowi nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 k.c. i w ocenie Sądu nie może być podstawą unieważnienia umowy.

Zgodnie z § 39. 2. Kredyt mógł być spłacany:

3. w złotych, przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty, według kursów walut obowiązujących w banku w momencie spłaty, lub

4. w walucie, w której został udzielony,

stosownie do ustaleń zawartych w umowie kredytu. Zatem powodowie już w chwili zawierania umowy mogli wybrać spłatę w złotych lub w walucie kredytu. Wybór waluty w jakiej następowała spłata rat był zatem przedmiotem indywidualnego uzgodnienia między stronami, a kredytobiorcy wybierając spłatę w walucie innej niż ta, w której zobowiązanie było wyrażone zdecydowali się na spłatę w złotych polskich przy wykorzystaniu kursów tabelarycznych stosowanych przez pozwanego, co w praktyce oznaczało, że zdecydowali się korzystać z usługi kantorowej świadczonej przez pozwanego. Wybierając opcję spłaty w CHF nie dochodziłoby do jakiegokolwiek przeliczenia ich wpłat. W przypadku spłat rat kapitałowo-odsetkowych powodowie wybierali zatem pomiędzy rozwiązaniem wykluczającym jakiekolwiek przeliczenia, tj. spłatę bezpośrednio w CHF, co wiąże się z koniecznością samodzielnego nabywania waluty na rynku, a opcją wygodniejszą (choć być może droższą) jaką jest skorzystanie z usługi kantorowej banku.

Sąd na gruncie niniejszej sprawy nie podzielił prezentowanego czasem w orzecznictwie poglądu, iż wybór poszczególnych wariantów z wzorca umowy nie stanowi indywidualnego uzgodnienia postanowień umownych. Pogląd ten w niektórych konkretnych sytuacjach może okazać się trafny, niemniej nie ma podstaw do dokonywania w tym zakresie jakichkolwiek generalizacji. Oczywistym jest, że w każdym wypadku możliwość negocjowania warunków umowy ograniczona jest ofertą banku, a prawo konsumenta do indywidualnego uzgadniania postanowień umownych doznaje ograniczenia interesami banku, który wszak jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą ukierunkowaną na osiąganie zysków. Obowiązkiem banku jako podmiotu profesjonalnie działającego w obrocie jest natomiast działanie w taki sposób aby nie doprowadzało ono do rażącego naruszenia interesów konsumenta. W realiach dotyczących zawierania niniejszej umowy wybór jakiego mogli dokonać powodowie był szeroki i obejmował całe spektrum akceptowanych przez bank rozwiązań, z których powodowie mogli wybrać dla siebie najkorzystniejsze. W zakresie sposobu spłaty kredytu wzorzec przewidywał kilka możliwości, co przesądza o tym, że dokonanie wyboru spośród oferowanych przez pozwanego wariantów spełniało przesłanki indywidualnego uzgodnienia warunków umownych.

Brak jest również podstaw do uznania, że zawarta przez strony umowa kredytu jest nieważna ze względu na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. Sankcja nieważności czynności prawnej z uwagi na naruszenie zasad współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.) może znaleźć zastosowanie wtedy, gdy jedna ze stron nadużyła swej silniejszej pozycji kontraktowej, kształtując treść umowy w sposób rażąco (znacząco) niekorzystny dla kontrahenta. Odnoszone jest to także do przypadków, w których rażąca dysproporcja dotyczy głównych świadczeń stron. W rozpoznawanej sprawie nie sposób przyjąć, by fakt określenia kwoty kredytu w walucie obcej i wprowadzenia do umowy klauzul przeliczeniowych doprowadził do ukształtowania sytuacji prawnej powodów w sposób tak dalece niekorzystny w stosunku do sytuacji pozwanego, który nakazywałyby uznać umowę za nieuczciwą czy kolidującą z dobrymi obyczajami. Powodowie zawarli umowę kredytową w 2005r. Zawarcie umowy kredytu w walucie CHF pozwalało w ówczesnych realiach rynkowych na zaoferowanie kredytobiorcy niższego oprocentowania kredytu niż w przypadku kredytów złotowych. Oprocentowanie kredytów walutowych oparte było na korzystniejszej, niżej stawce LIBOR, podczas gdy kredyty złotowe oprocentowane są z wykorzystaniem wskaźnika WIBOR. Znacznie niższe oprocentowanie kredytów walutowych minimalizowało ryzyko zmiany kursu waluty. Żadne okoliczności sprawy nie wskazują aby powodowie zostali nakłonieni do zawarcia umowy kredytu walutowego poprzez jakiekolwiek nierzetelne praktyki banku. Kredytobiorcy posiadając informacje dotyczące ryzyka związanego z zawarciem umowy o kredyt walutowy mieli obowiązek dochowania należytej staranności przy zawieraniu umowy i rozważenia konsekwencji wynikających z zaciągnięcia zobowiązania o określonej treści. Obowiązek informacyjny jaki spoczywa na bankach w ramach zawierania umów z konsumentami nie zwalnia tych ostatnich z obowiązku działania z należytą starannością.

Zgodnie z art. 3 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich warunki umowy, które nie były indywidualnie uzgadniane mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikającą z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, Warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeżeli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Zgodnie z art. 4 ust. 2 dyrektywy ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem.

Na gruncie przepisów kodeksu cywilnego istotę klauzul niedozwolonych określa art. 385

1 § 1 k.c., zgodnie z którym postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Art. 385

1 § 3 k.c. precyzuje, iż nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał żadnego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta.

Dokonując oceny spornej umowy należy zauważyć, że ustalenie umowne polegające na wyrażeniu kwoty kredytu we franku szwajcarskim stanowi postanowienie określające główne świadczenia stron. Zostało ono sformułowane jednoznacznie, a tym samym nie może być uznane za klauzulę niedozwoloną (art. 385

1 § 1 zd. 2 k.c., art. 4 ust 2 dyrektywy). Wysokość świadczeń stron od początku była wyrażona w CHF i nie uległa żadnym zmianom (inaczej niż przy umowach indeksowanych, gdzie wysokość zobowiązania wyrażona jest w PLN, a następnie odniesiona do kursu CHF, co może powodować wątpliwości co do wysokości zobowiązania).

Dokonując oceny, czy poprzez wprowadzenie klauzul zawartych w § 39 ust. 1 ust. 2 pkt 1 regulaminu doszło do rażącego naruszenia interesów konsumenta należy odwołać się do treści umowy kredytu łączącej strony. Kredyt został udzielony w walucie obcej, a jego wypłata miała nastąpić w złotówkach, zgodnie z wolą kredytobiorcy. Powodowie wydając dyspozycję wypłaty kredytu mieli możliwość zweryfikowania w tabeli kursowej banku kursu kupna CHF. Mieli zatem obiektywną możliwość ustalenia kwoty, która zostanie im wypłacona w złotówkach. Powodowie nie zakwestionowali dokonanych przez bank przeliczeń niezwłocznie po ich dokonaniu. Umowa została przez pozwanego wykonana. Wypłacił bowiem powodom równowartość umówionej kwoty kredytu wyrażonej w CHF. Interes ekonomiczny powodów w postaci celu kredytowania został w pełni zaspokojony, gdyż skutkiem oddania do dyspozycji powodów kwoty kredytu było zaspokojenie ich potrzeb (sfinansowanie nabycia nieruchomości). Fakt, że kredyt - zgodnie z wolą stron - został wypłacony w złotych nie zmienia tego, że kredyt został udzielony w walucie obcej i konkretna kwota kredytu w CHF została wskazana w umowie. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że zastosowanie przez bank własnego kursu do wypłaty kredytu rażąco naruszało interesy powodów, a umowa nie została wykonana, gdyż powodowie nie otrzymali CHF. Na etapie zawierania umowy powodowie nie byli zainteresowani wypłatą kwoty kredytu w CHF albowiem musieli zapłacić cenę nabycia nieruchomości w PLN. Byli natomiast zainteresowani kredytem w walucie obcej z uwagi na niższy koszt takiego kredytu. Natomiast inaczej przedstawia się sytuacja, jeżeli chodzi o stosowanie przez bank własnego kursu przy spłacie rat kapitałowo-odsetkowych. W tym przypadku powodowie mogli wybrać wariant spłaty kredytu w walucie, w której został udzielony. Powyższe postanowienie regulaminu wskazuje jednoznacznie, że strony mogły umówić się na dokonywanie spłaty rat kredytu zarówno w walucie kredytu, jak i w walucie polskiej. Tylko od powodów i ich preferencji zależało więc to, w jakiej walucie będzie dokonywać spłaty kolejnych rat kredytu.

Nie znajdując podstaw do stwierdzenia nieważności umowy, ani uznania jej postanowień za niedozwolone Sąd uznał, że umowa jest dla stron wiążąca, co skutkowało oddaleniem powództwa o zapłatę kwoty dochodzonej pozwem.

Zgodnie z art.102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Regulacja art. 102 k.p.c. stanowi wyjątek od wynikającej z treści art. 98 k.p.c. zasady odpowiedzialności stron za wynik procesu, zgodnie z którą powodowie zobowiązani byliby do zwrotu kosztów procesu poniesionych przez pozwanego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje stanowisko, że kwestia zastosowania art. 102 k.p.c. pozostawiona jest sądowi orzekającemu, z odwołaniem się do jego kompetencji, bezstronności, doświadczenia i poczucia sprawiedliwości. Ocena w tym zakresie ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowany własnym przekonaniem oraz oceną okoliczności i może być podważona przez sąd wyższej instancji jedynie wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt I CZ 66/12, nie publ.). Nie ulega wątpliwości, że do wypadków szczególnie uzasadnionych należą okoliczności zarówno związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz. Do pierwszych zalicza się np. charakter żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenie dla strony, subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczeń, przedawnienie, do drugich sytuację majątkową i życiową strony. Oczywistym jest przy tym, że dla zastosowania omawianej normy nie jest wystarczające powołanie się jedynie na ostatnią z tych okoliczności, nawet jeżeli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt I CZ 34/12 nie publ.). W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające przyjęcie, że wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od obciążenia powodów kosztami procesu. Faktem jest, że ryzyko kursowe związane z zawartą umowa ziściło się na niekorzyść konsumentów, co spowodowało dla wielu gospodarstw domowych znaczną uciążliwość w realizacji zobowiązania kredytowego. Zważywszy na nagłośnienie medialne jakie towarzyszy obecnie tzw. sprawom frankowym i powszechne forsowanie poglądu o pokrzywdzeniu kredytobiorców wszelkimi umowami kredytowymi powiązanym z frankiem oraz rzekomym nieuzasadnionym wzbogaceniu jakie banki osiągają kosztem kredytobiorców w związku z zawieranie takich umów, a także na prezentowanie w mediach informacje o wynikach procesów sądowych w takich sprawach, powodowie mogli być subiektywnie przekonani o zasadności swoich roszczeń. Stąd też Sąd uznał, że zasadnym będzie zastosowanie art. 102 k.p.c.

Gliwice, dnia 26 czerwca 2023r.

SSO Katarzyna Banko.