Sąd oddalił pozew banku o odsetki, bo wypowiedzenie kredytu uznał za nadużycie prawa

Stan faktyczny

W dniu 7 grudnia 2006 r. pomiędzy (...) Bank (...) S.A. w G. a małżonkami D. S. i B. S. doszło do zawarcia umowy kredytowej w celu finansowania przedpłat na nabycie lokali mieszkalnych przy Obrońców T. 2B nr 4 i nr 5 oraz garażu w tym samym budynku. Kwota kredytu obejmowała 320402,95 zł. Umowa była przez szereg lat wykonywana przez strony. Zabezpieczeniem wykonania umowy była hipoteka łączna kaucyjna na nabywanych nieruchomościach. Umowa w 2007 r. została zmieniona poprzez pozostawienie jako zabezpieczenia hipotecznego wyłącznie hipoteki na lokalu nr (...).

Okoliczności bezsporne

W dniu 8 października 2012 r. ogłoszono upadłość D. S. obejmującą likwidację majątku dłużnika.

Okoliczność bezsporna

Bank – mimo dodatkowych pism syndyka – wiele lat zwlekał ze zgłoszeniem wierzytelności wynikającej z w/w umowy kredytowej do masy upadłości. Zgłosił ją dopiero w marcu 2021 r. Została ona uwzględniona w grudniu 2021 r. na uzupełniającej liście wierzytelności co do należności głównej (194.137,17 zł), która to suma w całości po zbyciu przedmiotu zabezpieczenia (jednego z w/w lokali, nr 4) została w całości przekazana bankowi jako wierzycielowi (24 kwietnia 2023 r.). Suma podlegająca podziałowi była znacznie większa (424.891,57 zł).

Dowód: pismo małż. S., k. 69-70

postanowienie, k. 77

oddzielny plan podziału, k. 100

zgłoszenie wierzytelności, k. 103-104

przelewy, k. 107-108

Przedmiot zabezpieczenia hipotecznego, tj. lokal przy ul. (...) w O. został przejęty przez syndyka i opuszczony przez pozwaną w dniu 29 stycznia 2021 r. W dniu 31 stycznia 2021 r. pozwana wezwała bank do skorzystania z zaspokojenia wierzytelności kredytowej z odebranego jej przedmiotu zabezpieczenia i oświadczyła, że nie będzie w dalszym ciągu obsługiwać kredytu.

Dowód: protokół, k. 65

pismo małż. S., k. 69-70

Bank z powodu braku dalszych spłat wypowiedział pozwanej umowę kredytową w 2022 r. naliczając odsetki od należności przeterminowanej – dochodzone w niniejszym procesie.

Okoliczność bezsporna

Powodowy bank jest następcą pod tytułem ogólnym banku kredytującego.

Okoliczność bezsporna

Ocena dowodów

Dokumenty prywatne i urzędowe nie budzą wątpliwości.

Zeznania świadka i pozwanej są w pełni wiarygodne.

Kwalifikacja prawna

Umowa majątkowa małżeńska w danym przypadku nie była skuteczna wobec masy upadłości (art. 125 ust. 1 Prawa upadłościowego). Przedmiot zabezpieczenia hipotecznego – należący bo obojga małżonków S. – wszedł z mocy prawa do masy upadłości (art. 124 ust. 1 Prawa upadłościowego). Z chwilą ogłoszenia upadłości pomiędzy małżonkami powstała rozdzielność majątkowa.

Z dniem ogłoszenia upadłości D. S. dług z przedmiotowej umowy kredytowej stał się w całości wymagalny zgodnie z art. 91 ust. 1 Prawa upadłościowego. Zdaniem Sądu nie można sensownie przyjąć, że zobowiązanie z tej samej umowy kredytowej jest i jednocześnie nie jest w całości wymagalne. Należy więc uznać, że skutek z art. 91 ust. 1 Prawa upadłościowego dotyczy

jednolicie także pozostałych współkredytobiorców, co do których upadłości nie ogłoszono, a więc i pozwanej. Odrzucić należy – wyrażoną zresztą na tle zupełnie innego stanu faktycznego – opinię prawną składu orzeczniczego Sądu Najwyższego zawartą w pisemnym uzasadnieniu dokumentu ogłoszonego jako wyrok z dnia 16 września 2021 r. (sygn. akt IV CSKP 73/21). To, co niniejszą sprawę odróżnia, to przede wszystkim charakter zobowiązania kredytowego, którego nie da się „podzielić” w horyzoncie czasowym na współdłużników solidarnych bez popadnięcia w absurd. Umowa kredytu na etapie spłat nie może być jednocześnie stać się wymagalna co do jednego ze współdłużników co do całości pozostałych spłat i jednocześnie – obowiązywać bez zmian w jej treści co do drugiego, taki zabieg jest niemożliwy od strony logicznej i rozrachunkowej, gdyż rozłożenie spłat udzielonego kredytu

na określony okres jest istotą umowy kredytowej, nie może więc być tak, że co do jednego ze współdłużników umowa ma dalej cechy okresowości, a co do pozostałych – nie. Drugim elementem różnicującym jest fakt, że zabezpieczenie spłaty kredytu hipotecznego weszło w całości (

a nie części) do masy upadłości i to z tego przedmiotu w toku postępowania upadłościowego miało nastąpić

przymusowe zaspokojenie banku (jako wierzyciela uprzywilejowanego) – i to zaspokojenia także w odniesieniu do wierzytelności współkredytobiorcy, co do którego nie ogłoszono upadłości (bank zgłosił na listę wierzytelności całość swoich wierzytelności, także względem pozwanej). Skoro ogłoszenie upadłości jednego z małżonków będących współkredytobiorcami „zaanektowało” także majątek drugiego z nich, stąd trudno twierdzić, że umowa kredytowa w stosunku do tego ostatniego obowiązuje bez zmian, bo byłby to wniosek całkowicie fałszywy i krzywdzący pozwaną. Gdyby analizować umowę kredytową w takiej sytuacji jako obowiązującą w dalszym ciągu, to napotykamy na niemożliwy do zignorowania fakt utraty zabezpieczenia hipotecznego, co uprawniałoby bank do wypowiedzenia umowy z tego właśnie powodu (§ 21 ust. 1 pkt 4 umowy kredytowej), a więc skutku

de facto zbieżnego z tym, który wynika z art. 91 ust. 1 Prawa upadłościowego. Problem z tą okolicznością jest taki, że owo zabezpieczenie tak naprawdę dalej służy bankowi, tyle że w ramach postępowania upadłościowego i jego uprzywilejowanej w nim pozycji w grupie wierzycieli.

Bank nie mógł więc już wypowiedzieć umowy kredytowej po nastąpieniu skutku z art. 91 ust. 1 Prawa upadłościowego w stosunku do współkredytobiorców, co do których nie ogłoszono upadłości, gdyż zamierzeniem wypowiedzenia jest postawienie pozostałej do spłaty należności w stan wymagalności, co już nastąpiło z mocy powołanego wyżej przepisu Prawa upadłościowego. Skoro tak, to bank nie może naliczać po takim bezskutecznym wypowiedzeniu „odsetek karnych” (tj. od zadłużenia przeterminowanego) – dochodzonych w niniejszej sprawie, gdyż są one należne wyłącznie w razie naruszenia terminów spłat, a tych terminów przecież – od daty ogłoszenia upadłości jednego z współkredytobiorców – już nie ma. Na marginesie należy podkreślić, że nie prawdą, że odsetki za okres po ogłoszeniu upadłości (nawet gdyby uznać, że istnieje podstawa do ich naliczania) nie mogą być przez powodowy bank odzyskane w postępowaniu upadłościowym – por. 92 ust. 2 Prawa upadłościowego. O treści tej normy bank doskonale wiedział z treści postanowienia sędziego komisarza (k. 78), a wiec – gdyby nawet uznać, że mogły być one naliczane, to z pewnością doszłoby do ich pełnego zaspokojenia jeszcze przed datą nieskutecznego „wypowiedzenia” umowy w 2022 r. (odsetki od zadłużenia przeterminowanego wynosiły na datę owego wypowiedzenia zaledwie mniej niż 600 zł).

Mając powyższe na uwadze powództwo oddalono w całości uznając, że wypowiedzenie umowy względem pozwanej było nadużyciem przez powoda uprawnień w sposób niezgodny z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem (art. 5 k.c.) w tym sensie, że bank miał możliwość szybkiego, uprzywilejowanego sposobu

pełnego zaspokojenia długu kredytowego w postępowaniu upadłościowym (dotyczącego obojga kredytobiorców), ale podejmował pozbawione sensu ekonomicznego i krzywdzące pozwaną kroki, aby doprowadzić do naliczania odsetek od zadłużenia przeterminowanego (wyższych niż kapitałowe), podczas gdy majątek pozwanej został wprowadzony do masy upadłości i mógł służyć ich zaspokojeniu na znacznie wcześniejszym etapie postępowania upadłościowego – punkt I. sentencji. Bank po prostu zachował się w sposób jawnie nieuczciwy i nierzetelny.

Koszty

Powód na mocy art. 98 k.p.c. ponosi wszystkie koszty przegranego procesu (punkt II. sentencji).