Kierowca po alkoholu, nie nietrzeźwy. Sąd umorzył sprawę z powodu przedawnienia

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Garwolinie z dnia 18 listopada 2025r., sygn. akt II K 509/23

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 439 k.p.k.

Wnioski

Uchylenie

Zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Fakty uznane za udowodnione

1

R. W.

Kierowanie przez R. W. w warunkach art. 87 § 1 kw.

Fakty uznane za nieudowodnione

1. R. W.

Kierowanie przez oskarżonego pojazdem w warunkach art. 178a § 1 kk

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

1. Opinia toksykologiczna

Opinia oparta na całości materiału dowodowego, udzielająca odpowiedzi na postawione pytania, rzetelna, nie budząca wątpliwości w zakresie wniosków, legła u podstaw ustaleń faktycznych na etapie postępowania odwoławczego. Szerzej opisana poniżej.

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Skarżący przedmiotowemu orzeczeniu zarzucił:

I. obrazę prawa procesowego stanowiącego bezwzględną przyczynę odwoławczą, tj. art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w związku z art. 14 § 1 k.p.k. i art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. przez orzeczenie poza granicami oskarżenia w części dotyczącej opisu czynu,

II. obrazę prawa procesowego, tj. art. 5 § 2 k.p.k. przez rozstrzygnięcie na niekorzyść oskarżonego niedających się usunąć wątpliwości dotyczących tego, czy oskarżony w ogóle prowadził pojazd w czasie, z którym Sąd powiązał stan nietrzeźwości, a także dotyczących tego, jaki był rzeczywisty czas prowadzenia pojazdu przez oskarżonego oraz czy w chwili prowadzenia pojazdu osiągał on stężenie odpowiadające nietrzeźwości,

III. obrazę prawa procesowego, tj. art. 7 k.p.k. w związku z art. 410 k.p.k. przez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów oraz przez oparcie rozstrzygnięcia na niepełnym materiale ujawnionym na rozprawie i jego selektywnej interpretacji, w szczególności poprzez:

- ocenę zapisu monitoringu, z którego Sąd wyprowadził wnioski kategoryczne co do tożsamości kierującego, mimo że identyfikacja osoby nagranej została oparta na parametrach niewystarczających do przypisania sprawstwa ponad rozsądną wątpliwość,

- ocenę wyjaśnień oskarżonego R. W., którym Sąd przypisał walor rozstrzygający w zakresie przyznania się, choć sam w uzasadnieniu podkreśla, że oskarżony „nie pamięta przebiegu zdarzenia" i pozostawał w stanie istotnego upojenia oraz cierpiał na zaburzenia związane z chorobą alkoholową,

- uznanie wyjaśnień oskarżonego R. W., złożonych na niespełna 16 godzin po zatrzymaniu, za całkowicie wiarygodne, w sytuacji, kiedy oskarżony, musiał znajdować się w stanie silnego „syndromu odstawienia alkoholowego" oraz delirium,

- uznanie za częściowo niewiarygodne zeznań I. W. oraz W. A., pomimo faktu, że zeznania te były spójne i konsekwentne,

IV. obrazę prawa procesowego, tj. art. 167 k.p.k. w związku z art. 193 § 1 k.p.k. przez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu toksykologii lub medycyny sądowej na okoliczność ustalenia stanu trzeźwości oskarżonego w chwili ewentualnego prowadzenia pojazdu,

V. obrazę prawa procesowego, tj. art. 424 § 1 i 2 k.p.k. przez sporządzenie uzasadnienia w sposób niepozwalający na kontrolę odwoławczą w zakresie kluczowych ustaleń, w szczególności uzasadnienie nie odpowiada na zasadnicze pytanie: czy skazanie dotyczy prowadzenia pojazdu o godzinie 13:27, czy o 15:27, czy też obu tych epizodów, i w jaki sposób Sąd wiąże wyniki pomiarów z godziny 17:28 z czasem przypisanego prowadzenia,

VI. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 178a § 1 k.k., przez jego zastosowanie mimo braku pewnych ustaleń co do wypełnienia znamienia prowadzenia pojazdu przez R. W. w stanie nietrzeźwości w czasie i miejscu stanowiącym podstawę przypisania czynu,

VII. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 31 § 2 k.k. w sytuacji, w której ustalenia co do sprawstwa i strony podmiotowej są obarczone wskazanymi wyżej wątpliwościami i błędami, a sama konstrukcja przypisania ograniczonej poczytalności nie może kompensować braku pewności co do tego, czy oskarżony w ogóle dopuścił się czynu.

Częściowo zasadny

Apelacja obrońcy oskarżonego okazała się zasadna w zakresie, w jakim doprowadziła do poczynienia odmiennych niż Sąd Rejonowy ustaleń faktycznych, odmiennej oceny prawnej zarzucanego czynu oraz do uchylenia zaskarżonego wyroku i umorzenia postępowania wobec zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, jednak nie tej, na jaką wskazywał skarżący.

I tak, analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, z uwzględnieniem dowodów przeprowadzonych na etapie postępowania odwoławczego, a konkretnie opinii specjalistycznej doprowadziła do ustalenia, że zachowanie oskarżonego R. W. wymagało odmiennej oceny prawnej aniżeli przyjęta w wyroku Sądu I instancji, przy czym nie budziło wątpliwości Sądu II instancji, w oparciu o zabezpieczony zapis monitoringu, iż R. W., kierował samochodem osobowym marki L. (...) o numerze rejestracyjnym (...) w dniu 20 maja 2023r. o godzinie 13:27 (zaś, jak trafnie stwierdził Sąd meriti od 15:27 (nagranie spod bloku) do 16:31 (nagranie ze skrzyżowania) auto prowadziła inna, nieustalona osoba). W tym zakresie, jakkolwiek istotnie Sąd I instancji wadliwie w opisie czynu przypisanego określił czas prowadzenia pojazdu mechanicznego, o tyle było to wynikiem dostrzeżonej zresztą już przez ten Sąd omyłki; notabene w pisemnych motywach wyroku ustalenia Sądu i wszystkie rozważania były w pełni prawidłowe i odpowiadały rzeczywistemu stanowi rzeczy. Fakt zaistnienia sprzeczności pomiędzy godziną prowadzenia przez oskarżonego pojazdu wskazaną w wyroku oraz w jego uzasadnieniu nie przesądzał o istnieniu bezwzględnej przyczyny odwoławczej, na jaką wskazał skarżący, a jedynie wymagał ewentualnej korekty na etapie odwoławczym postępowania - tym bardziej, że nie naruszał zasady orzekania na niekorzyść oskarżonego. Takiej korekty dokonano zatem w wyroku Sądu Okręgowego poprzez ustalenie, że R. W. kierował pojazdem mechanicznym o godzinie 13.27 – okoliczność ta, w świetle opisanego wyżej zapisu monitoringu oraz jego analizy dokonanej zresztą szczegółowo przez Sąd I instancji prowadziła w sposób jednoznaczny do tego rodzaju wniosków.

Jednocześnie ocena materiału dowodowego w zakresie sprawstwa wymagała uzupełnienia na etapie odwoławczym, gdyż zgromadzony w postępowaniu prowadzonym przez Sąd Rejonowy był niewystarczający do przypisania oskarżonemu czynu z art. 178a kk, a to wobec słusznie sygnalizowanych w apelacji okoliczności związanych z kwestią powiązania wyników pomiaru stanu trzeźwości, czasu dokonania tych pomiarów ze stwierdzonym ponad wątpliwość momentem kierowania przez oskarżonego pojazdem. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pomiędzy godziną 13.27 a pierwszym badaniem stanu trzeźwości upłynęły 4 godziny, przy czym materiał dowodowy zgromadzony w sprawie zawierał istotne wątpliwości w zakresie czasu i ilości spożytego alkoholu. Zgodnie z protokołem badania pierwszego pomiaru dokonano o godzinie 17:28, uzyskując wynik 1,39 mg/l, następnie o godzinie 17:32 wynik 1,38 mg/l, o godzinie 17:59 wynik 1,31 mg/l, a o godzinie 18:34 wynik 1,21 mg/l. Wyniki te wskazywały na tendencję spadkową stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu w okresie objętym pomiarami, nie określały jednak samodzielnie i w sposób bezpośredni stężenia alkoholu w organizmie oskarżonego o godzinie 13:27, kiedy to, zgodnie z ustaleniami dotyczącymi przebiegu zdarzenia, prowadził on pojazd. Ustalenie stężenia alkoholu w chwili prowadzenia pojazdu wymagało zatem wiadomości specjalnych. Z tego względu przeprowadzono dowód z opinii biegłego z zakresu toksykologii, sporządzonej w dniu 1 czerwca 2026 r., a następnie opinii uzupełnionej dnia 15 września 2026 r. Opinie te należało rozpatrywać łącznie z wynikami pomiarów, czasem ich wykonania, chronologią zdarzeń oraz pozostałym materiałem dowodowym. Opinia biegłego oczywiście nie zastępuje oceny dowodów dokonywanej przez Sąd, lecz dostarcza wiadomości specjalnych niezbędnych do ustalenia okoliczności, których nie można wiarygodnie określić na podstawie samej analizy zeznań, wyjaśnień czy dokumentacji pomiarowej. Wnioski opinii toksykologicznych, przyjęte za podstawę ustaleń Sądu odwoławczego, wskazywały, że stężenie alkoholu we krwi oskarżonego w czasie prowadzenia pojazdu, w oparciu o podane przez niego informacje dotyczące ilości spożytego alkoholu i czasu jego spożycia kształtowało się na poziomie nie niższym niż 0,4‰. Takie ustalenie, w świetle braku szczegółowych informacji, w tym kwestii ewentualnego nadpicia po godz. 13.27 było ustaleniem najbardziej dla oskarżonego korzystnym. Jednocześnie wnioski te miały zasadnicze znaczenie dla określenia właściwej kwalifikacji prawnej czynu, ponieważ granica pomiędzy stanem po użyciu alkoholu a stanem nietrzeźwości została określona przez ustawodawcę w sposób liczbowy. Zgodnie z art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi stan po użyciu alkoholu zachodzi wówczas, gdy stężenie alkoholu we krwi wynosi lub prowadzi do stężenia od 0,2‰ do 0,5‰ albo gdy zawartość alkoholu w 1 dm

3 wydychanego powietrza wynosi lub prowadzi do wartości od 0,1 mg do 0,25 mg. Z kolei stan nietrzeźwości, w rozumieniu art. 115 § 16 k.k., zachodzi w szczególności wtedy, gdy zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5‰ albo prowadzi do przekroczenia tej wartości, względnie gdy zawartość alkoholu w 1 dm

3 wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg albo prowadzi do przekroczenia tej wartości. Przy przyjęciu ustaleń wynikających z opinii biegłego, zgodnie z którymi stężenie alkoholu we krwi oskarżonego w chwili prowadzenia pojazdu nie przekraczało 0,5‰, brak było podstaw do zakwalifikowania jego zachowania jako przestępstwa z art. 178a § 1 k.k. Sam tylko fakt, że podczas późniejszych badań stwierdzono znaczne stężenie alkoholu w wydychanym powietrzu, nie przesądzał jeszcze o spełnieniu ustawowego znamienia stanu nietrzeźwości w chwili prowadzenia pojazdu tym bardziej, że jak wskazano wyżej, brak było informacji pewnych co do ilości, czasu spożycia alkoholu przez oskarżonego oraz kwestii ewentualnego spożycia alkoholu po godz. 13.27. W tak opisanych okolicznościach wszelkie wskazania biegłego mogły mieć, jak wynika z opinii charakter czysto hipotetyczny, co było niewystarczające do przypisania sprawstwa zarzucanego czynu. Dla przypisania tego przestępstwa konieczne jest ustalenie, że oskarżony prowadził pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, znajdując się w stanie nietrzeźwości. Ustalenie późniejszego stężenia alkoholu nie może zastępować ustalenia stężenia właściwego dla czasu realizacji znamion czynu, a tak uczynił Sąd I instancji. Wnioski opinii dotyczące stężenia alkoholu w chwili prowadzenia pojazdu należało odnieść do wyników wszystkich czterech pomiarów, w tym zwłaszcza do ich wysokich wartości i tendencji spadkowej. W tym zakresie znaczenie miało wyjaśnienie przez biegłego przyjętej metody rekonstrukcji stężenia alkoholu, założeń dotyczących fazy wchłaniania i eliminacji alkoholu oraz wpływu danych dotyczących czasu i ilości spożytego alkoholu wynikających z wyjaśnień oskarżonego i pozostałych dowodów. Opinie z dnia 1 czerwca 2026 r. i 15 września 2026 r. w sposób przekonujący wyjaśniły powyższą zależność i jako takie stanowiły podstawę do przyjęcia, że zachowanie oskarżonego nie wyczerpywało znamion przestępstwa z art. 178a § 1 k.k., lecz odpowiadało co najwyżej znamionom wykroczenia z art. 87 § 1 k.w. Powyższe ustalenie było wynikiem zastosowania reguły wynikającej z art. 5 § 2 k.p.k. Zasada in dubio pro reo znajduje zastosowanie wówczas, gdy po przeprowadzeniu i ocenie dostępnych dowodów pozostają wątpliwości, których nie można usunąć, a dotyczą one okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Nie oznacza ona obowiązku przyjmowania każdej wersji korzystnej dla oskarżonego ani nie zastępuje obowiązku przeprowadzenia dowodów niezbędnych do wyjaśnienia sprawy. W niniejszej sprawie rozróżnienia wymagały wątpliwości dotyczące tożsamości osoby kierującej pojazdem, czasu prowadzenia samochodu oraz stanu alkoholu w chwili prowadzenia. Pierwsze dwie kwestie należało rozstrzygnąć na podstawie monitoringu i pozostałych dowodów dotyczących przebiegu zdarzenia, natomiast ostatnia wymagała wiadomości specjalnych i została objęta opiniami toksykologicznymi. Ostateczne ustalenia co do zawartości alkoholu w organizmie wynikały z oceny tych opinii.

W tym stanie rzeczy korekty wymagał tak opis czynu przepisanego, jak i jego kwalifikacji prawnej. Modyfikacja ta nie zmieniała zasadniczego historycznego zdarzenia będącego przedmiotem oceny, lecz stanowiła konsekwencję ustalenia, że zachowanie oskarżonego odpowiadało znamionom wykroczenia, a nie przestępstwa, co biorąc pod uwagę kierunek zaskarżenia, nie było dla niego rozstrzygnięciem niekorzystnym, a wręcz przeciwnie. W konsekwencji zachowanie oskarżonego, polegające na prowadzeniu samochodu osobowego marki L. (...) o numerze rejestracyjnym (...) w dniu 20 maja 2023 r. około godziny 13:27 na ogólnodostępnym parkingu w rejonie osiedla mieszkaniowego przy ul. (...) w I., wyczerpywało znamiona wykroczenia określonego w art. 87 § 1 k.w., a nie przestępstwa z art. 178a § 1 k.k. Jednocześnie jednak, biorąc pod uwagę czas popełnienia czynu należało stwierdzić zaistnienie negatywnej przesłanki procesowej, o jakiej mowa w art. 5 § 1 pkt 4 kpw w zw. z art. 45 § 1 k.w. wskazuje, że karalność wykroczenia ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął rok; jeżeli w tym okresie wszczęto postępowanie, karalność wykroczenia ustaje z upływem 2 lat od zakończenia tego okresu. Czyn przypisany oskarżonemu został popełniony w dniu 20 maja 2023 r., toteż biorąc pod uwagę nawet najdłuższy możliwy 3-letni okres przedawnienia wykroczenia, upłynął on przed datą orzeczenia przez Sąd Okręgowy. Z uwagi na powyższe, Sąd Okręgowy działając z urzędu, na podstawie art. 5 § 1 pkt 4 k.p.w. w zw. z art. 45 § 1 k.w., oraz art. 104 § 1 pkt 7 k.p.w. uchylił zaskarżony wyrok i umorzył postępowanie w sprawie.

- o uniewinnienie oskarżonego R. W. od czynu zarzucanego mu aktem oskarżenia

- o uchylenie orzeczenia Sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zwolnienie oskarżonego od kosztów postępowania w całości

Apelacja obrońcy oskarżonego okazała się zasadna w zakresie, w jakim doprowadziła do poczynienia odmiennych niż Sąd Rejonowy ustaleń faktycznych, odmiennej oceny prawnej zarzucanego czynu oraz do uchylenia zaskarżonego wyroku i umorzenia postępowania wobec zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci przedawnienia karalności czynu.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

1. Opisane wyżej.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot utrzymania w mocy

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot i zakres zmiany

Konieczność umorzenia postępowania

Art. 437 § 2 k.p.k.

W sprawie na etapie postępowania odwoławczego zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza w postaci upływu terminu karalności wykroczenia (art. 5 § 1 pkt 4 k.p.w. w zw. z art. 45 § 1 k.w.), skutkująca zgodnie z art. 104 § 1 pkt 7 k.p.w. uchyleniem zaskarżonego wyroku (niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów) oraz umorzeniem tego postępowania w całości. Niewątpliwie bowiem zarzucony R. W. czyn został popełniony w dniu 20 maja 2023r., zatem w dniu 20 maja 2026r. nastąpiło przedawnienie karalności tego czynu.

Koszty procesu

P unkt rozstrzygnięcia z wyroku

II. Na podstawie 632a § 1 k.p.k. w zw. z art. 121 § 1 k.p.w. uznając, że w sprawie zaistniały podstawy do ustalenia, iż koszty procesu ponosi oskarżony Sąd Okręgowy zasądził na rzecz Skarbu Państwa kwotę 50 (pięćdziesiąt) złotych tytułem zryczałtowanej równowartości wydatków za postępowanie odwoławcze oraz kwotę 1725,28 (jeden tysiąc siedemset dwadzieścia pięć 28/100) złotych tytułem wydatków związanych z wydaniem opinii w postępowaniu odwoławczym.

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca oskarżonego

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Cały wyrok

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 439 k.p.k.

Wnioski

Uchylenie

Zmiana